Largimi masiv nga Kosova apo trendi i largimit: Cilat janë rezultatet e liberalizimit të vizave pas një viti?

Liberalizimi i vizave për qytetarët e Kosovës u hoq pothuajse një vit më parë, më 1 janar, ndërsa për serbët nga Kosova që kanë pasaporta të Administratës Koordinuese për Kosovë dhe Metohi, u bë më vonë gjatë vitit. Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se nuk shkaktoi një eksod masiv të Kosovës, siç ishin parashikimet para se të hynte në fuqi, por se kontribuoi në largimin e popullatës së re dhe të aftë për punë.

Shkruan: Milena Miladinoviq

“Nuk duhet të harrojmë se shtëpia jonë është Kosova jonë. Rrugë të mbarë të gjithëve. Gëzuar Vitin e Ri dhe liberalizimin e vizave”, tha kryeministri i Kosovës Albin Kurti kur përcolli udhëtarët e parë që fituan udhëtimin treditor në Vjenë si pjesë e fushatës informative të Qeverisë së Kosovës për liberalizimin e vizave nga aeroporti “Adem Jašari” i Prishtinës në 1. janar.

Pas hyrjes në fuqi, por edhe më herët, liberalizimi i vizave u konsiderua nga ekspertët dhe opozita në Kosovë si domosdoshmëri, por edhe rrezik.

Domosdoshmëria - në mënyrë që qytetarët e Kosovës të kenë të drejtën e udhëtimit të lirë, duke ndjekur shembullin e qytetarëve të të gjitha vendeve evropiane, dhe rreziku që për shkak të gjendjes së keqe ekonomike në Kosovë, popullata e re në moshë pune të lëvizë. masivisht drejt vendeve të BE-së në kërkim të punës dhe një jete më të mirë.

Për qytetarët e Kosovës, liberalizimi i vizave nënkupton kosto më të ulëta financiare, kursim në kohë, mënyrë më të lehtë për të kontaktuar me të afërmit jashtë vendit, por edhe mundësi për të gjetur punë në një nga vendet e BE-së.

Të dhënat se aeroporti Adem Jashari në Prishtinë ka tejkaluar numrin prej katër milionë udhëtarësh, tregojnë se udhëtimet pas liberalizimit të vizave janë në rritje.

Për serbët e Kosovës që posedojnë pasaportë të Administratës Koordinuese për Kosovë e Metohi, vizat u anuluan më von gjat këtij viti.

Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, nuk ka pasur ikje masive nga Kosova, por trendi i largimit është në rritje. Arsyet për këtë, thonë ata, janë të ndryshme. Derisa shqiptarët largohen nga Kosova për stabilitet ekonomik, serbët vendosin ta ndërmarrin atë hap për të gjetur sigurinë, lirinë dhe paqen.

Kryetari i Aleancës së Bizneseve të Kosovës, Agim Shahini, ka theksuar se në vitin kur ka hyrë në fuqi liberalizimi i vizave, gjysmë milioni qytetarë janë larguar nga Kosova për arsye të ndryshme, por se gati 90 për qind e tyre janë kthyer.

“Liberalizimi i vizave, i cili ka pothuajse një vit, do të thoshte shumë për qytetarët që dëshironin të shkonin në vendet e BE-së. Sipas të dhënave tona për vitin 2024, më shumë se gjysmë milioni njerëz kanë udhëtuar nga Kosova, përfshirë turistë, punëtorë, studentë, pacientë e të tjerë. Pothuajse 90 për qind e tyre u kthyen. Dhe ata nuk mund ta bënin këtë në 2023. Ky është përparim. Duhet të bëhet progres me vendet e tjera, që nga 1 janari Kosova do t'i heq vizat nga BeH, por ai shtet ende beson se nuk duhet të na lejojë të udhëtojmë me letërnjoftim. Këtu kemi shumë probleme me Serbinë, por udhëtojmë me letërnjoftim”, tha Shahini.

Liberalizimi i vizave nuk shkaktoi largim masiv të qytetarëve, thotë Şhahini, dhe shton se shumë qytetarë janë larguar në kërkim të punës, por shumë janë kthyer. Megjithatë, thekson ai, numri më i madh i nisjeve ka qenë për qëllime turistike.

“Shumë nga qytetarët tanë kanë shkuar në kërkim të punës, kanë tentuar të punojnë ilegalisht, kanë tentuar edhe legalisht dhe shumë prej tyre kanë gjetur punë. Banorët kryesisht shkonin si turistë, te të afërmit e tyre, por ata u kthyen”, theksoi Shahini.

Sipas tij, para liberalizimit të vizave, qytetarët e Kosovës kanë shpenzuar më shumë se 20 milionë euro për viza.

Mendimin e Shahinit se liberalizimi i vizave nuk shkaktoi largim masiv të qytetarëve e ka edhe menaxheri i projektit të organizatës joqeveritare Aktiv Dimitrije Obrenoviq.

Obrenoviq ka theksuar se një vit pas hyrjes në fuqi të liberalizimit të vizave për qytetarët e Kosovës, numri i të larguarve është rritur, por jo në masë të madhe.

“Trendi i emigrimit ka ekzistuar për një kohë shumë të gjatë, pasi Kosova ka marrë liberalizimin e vizave, nuk janë realizuar parashikimet që kanë ekzistuar në fillim, nuk është ikje masive, edhe pse ka tregues se numri i personave që kërkojnë azil jashtë vendit. , dhe largimi i njerëzve është rritur”, tha Obrenoviq.

Siç deklaroi ai, kur flasim për largim, bëhet fjalë kryesisht për persona me arsim të lartë profesional.

“Si në të gjithë Ballkanin, po largoheshin njerëz me arsim të lartë, mjekë, inxhinierë dhe profile të tjera qytetarësh shumë të aftë”, tha Obrenoviq.

Sipas Obrenoviqit, është më e zakonshme që serbët nga veriu i Kosovës të shkojnë në Serbinë qendrore sesa të shkojnë jashtë vendit.

Në anën tjetër, sociologia e Institutit për Studime Evropiane, Marija Marseniq, ka vlerësuar se me heqjen e regjimit të vizave për qytetarët e Kosovës, trendi i largimit të të rinjve, serbë dhe shqiptarë nga Kosova është rritur edhe më shumë.

Shkaqet e emigrimit janë të dallueshme, sipas Marseniq. Derisa popullata shqiptare vuan nga paqëndrueshmëria ekonomike në Kosovë, populli serb shkon jashtë vendit në kërkim të sigurisë, lirisë dhe një jete të qetë, pa sulme dhe tensione.

Marseniq thekson se emigracioni nuk është diçka e re kur bëhet fjalë për territorin e Kosovës.

“Sa i përket veriut, trendi i largimit të të rinjve është i pranishëm, por arsyet nuk janë të njëjta si për popullatën shqiptare. Pra, derisa arsyeja kryesore e largimit të tyre është ana ekonomike, pra faktorët ekonomikë, për të rinjtë në veri të Kosovës, arsyeja kryesore e largimit është kërkimi i lirisë. Pra, për shkak të situatës jashtëzakonisht të keqe të sigurisë në Kosovë, të rinjve, por edhe të gjithë serbëve të tjerë në veri, u mungojnë të drejtat elementare të njeriut”, tha për Kosovo online Marseniq.

Ajo thekson se serbët në Kosovë rriten në rrethana jashtëzakonisht komplekse.

Rritja në një atmosferë frike, mungesë lirie, tensione, provokime dhe dhunë janë arsyet, nënvizon ai, pse të rinjtë nga veriu vendosin ta kërkojnë lumturinë jashtë vendit.

“Jeta e tyre sociale është e kufizuar, gjë që është shumë e rëndësishme për të rinjtë dhe për socializimin e tyre, ndaj duhet të kenë një fëmijëri normale dhe një edukim normal. Fëmijët dhe të rinjtë shpesh rriten në një atmosferë frike dhe dhune dhe nuk kanë një fëmijëri normale, nuk kanë qasje në lojë të lirë, shoqërim të lirë për shkak të frikës së vazhdueshme nga incidentet e shkaktuara nga tensionet etnike dhe politike në KdheM”, vëren Marseniq.

Siç shton ai, largimi i të rinjve shpesh çon në largimin e familjeve të tëra, gjë që dobëson edhe më shumë komunitetin serb në Kosovë dhe kontribuon në shkatërrimin demografik të veriut.

“Pra, mund të thuhet me siguri se të rinjtë nga veriu po largohen në kërkim të normalitetit, për shkak të dëshirës për një jetë normale, një edukim normal në vende ku mund të realizojnë potencialin e tyre pa një ndjenjë të vazhdueshme presioni dhe tensioni”, përsëriti ajo.

Megjithatë, ai vëren se situata nuk është e lehtë edhe kur bëhet fjalë për largimin e shqiptarëve.

Ajo beson se eksodi i popullatës së re shqiptare, për shkak të kushteve të këqija të punës dhe mungesës së mundësive, do të shkaktojë dëme të pamatshme në imazhin ekonomik të Kosovës.

Ajo ka kujtuar skenat, pas anulimit të vizave për udhëtim në vendet e BE-së, në aeroportin e Prishtinës, kur të rinjtë shkuan masivisht në vendet e Evropës Perëndimore në kërkim të një të ardhmeje më të mirë dhe mundësive më të mira ekonomike.

“Sigurisht që do të ketë ndikim negativ në ekonominë e të ashtuquajturës Kosovë, sepse largimi i fuqisë punëtore të kualifikuar të re do të çojë në zvogëlimin e fuqisë punëtore në tregun e punës, që sjell pasoja të shumta për produktivitetin ekonomik, veçanërisht në sektorët kyç si industria, bujqësia dhe shërbimet. Gjithashtu, largimi i të rinjve të arsimuar dhe shumë të kualifikuar si mjekë, inxhinierë dhe shkencëtarë sigurisht që do të kontribuojë në një rënie të përgjithshme të cilësisë së jetës dhe standardeve, por gjithashtu do të çojë në një deficit të stafit profesional dhe në rënie të investimeve dhe ekonomike dhe ekonomike cilësinë sociale të jetës”, përfundoi ajo.

Sistemi burokratik i Kosovës është jashtëzakonisht i pafavorshëm për të rinjtë e kombësisë serbe apo shqiptare, theksoi profesori i demografisë në Fakultetin e Gjeografisë, Petar Vasiq, duke vlerësuar se liberalizimi i vizave për të udhëtuar në vendet evropiane vetëm sa do ta përshpejtojë më tej largimin e të rinjve, të cilët shohin një zgjidhje për problemet e tyre ekzistenciale dhe ekonomike jashtë vendit.

Vasiq thekson se edhe para vendosjes së regjimit pa viza për qytetarët e Kosovës, emigrimi i të rinjve ishte intensiv.

“Emigracioni nga Kosova dhe Metohija nuk u bllokua asnjëherë, në kuptimin e vërtetë të fjalës, ashtu siç nuk u bllokua as në pjesën tjetër të Serbisë. Në thelb, shumë presin, në pjesën tjetër të Serbisë, në atë moment nëse dhe kur Serbia të anëtarësohet në BE, do të ketë një eksod masiv të popullsisë. Mirëpo, duke pasur parasysh që migrimi nuk është i bllokuar, ashtu siç nuk është bllokuar as në Kosovë, goditja e parë nuk ishte aq e rëndësishme. Kjo shihet nga fakti se kemi minus 340 mijë njerëz, pra më shumë njerëz që kanë emigruar nga Kosova dhe Metohia që nga viti 2011. Ai migrim ka qenë intensiv edhe para liberalizimit të vizave”, tha Vasiq për Kosovo online.

Ai vlerëson se liberalizimi i vizave, i cili është futur së fundi për mbajtësit e pasaportave serbe në Kosovë, do të lehtësojë dhe në një farë mënyre do të inkurajojë valën e emigrimit në Kosovë, por jo shumë më tepër se sa tregojnë shifrat tani.

Në çdo rast, beson ai, vendosja e regjimit pa viza nuk do të ndikojë pozitivisht në migrim, pra bilanci i migracionit nuk do të fillojë të ulet.

Siç shpjegon ai, kjo nuk do të ndodhë sepse shoqëria kosovare nuk ka perspektivë.

“Nuk do të ndodhë për arsye se Kosova si shoqëri, si sistem burokratik është jashtëzakonisht e pafavorshme për ata të rinj që jetojnë atje, qofshin të kombësisë serbe apo shqiptare. Në thelb është një shoqëri pa perspektivë, ku të rinjtë thjesht përpiqen të zgjidhin jetën dhe ekzistencën e tyre ekonomike në një mënyrë tjetër”, thekson profesori.

Ai thekson se popullata e nacionalitetit serb nga veriu i Kosovës është shpërngulur kryesisht në vitet e fundit për shkak të situatës së dobët të sigurisë dhe nga frika për ekzistencën personale dhe ruajtjen e pronës.

“Është e qartë se kushtet ekonomike në ato zona kanë qenë të pafavorshme edhe më parë, kjo vetëm do të nxisë edhe më tej emigrimin e serbëve nga veriu i Kosovës dhe Metohisë”, ka përfunduar Vasiq.

Një gjë është e sigurt – liberalizimi i vizave ka ndikuar pozitivisht në punën e agjencive turistike.

Përfaqësuesja e agjencisë turistike “Veneta Travel” nga Prishtina, Fatmira Beqiri, ka treguar se numri i udhëtimeve këtë vit është rritur.

“Ajo që po vihet re është se njerëzit që shpenzonin shumë për viza, tani i shpenzojnë ato para për të vizituar vendet që nuk kanë pasur mundësi t'i shohin më parë. Kjo është shumë mirë”, tha Beqiri.