Mungesa e ndërgjegjësimit për sigurinë dhe gabimet njerëzore: Çfarë çon në rritjen e numrit të aksidenteve trafiku në rajon?

Gjatë këtij viti, në rajon është shënuar rritje e numrit të aksidenteve trafiku, si dhe e numrit të viktimave. Ekspertët theksojnë se shkaqet janë faktorë të ndryshëm, para së gjithash rritja e numrit të automjeteve dhe e vëllimit të trafikut, më pas problemet me infrastrukturën, turizmi, kushtet atmosferike, por edhe gabimet njerëzore dhe mungesa e ndërgjegjësimit për sigurinë në trafik. Gjobat dhe fushatat parandaluese, sipas bashkëbiseduesve tanë, ndikojnë në përmirësimin e situatës përmes informimit, ndër të tjera, për pajisjet, konsumimin e alkoolit dhe lodhjen.

Ministri i Punëve të Brendshme të Serbisë, Ivica Daçiq, ka deklaruar se numri i aksidenteve rrugore në Serbi është rritur sërish këtë vit me 3,69 për qind krahasuar me vitin e kaluar, ndërsa sipas të dhënave më të fundit të Agjencisë për Sigurinë e Trafikut, që nga fillimi i vitit kanë ndodhur 33.000 aksidente, në të cilat kanë humbur jetën pothuajse 500 persona, ndërsa mbi 18.500 janë lënduar.

Sipas të dhënave të Këshillit Evropian për Sigurinë në Transport (ETSC), vitin e kaluar Serbia u rendit e para në Evropë për nga numri i viktimave në aksidentet trafiku për milion banorë – 78, që paraqet një rritje prej 2,2 për qind krahasuar me vitin 2023, kur ishte shënuar numri më i ulët i të vdekurve në dhjetë vjet, pa përfshirë vitin 2020.

Të gjitha vendet e rajonit që janë anëtare të Bashkimit Evropian kanë shënuar në vitin 2024 më shumë se 62 viktima në aksidentet trafiku për milion banorë, çka e bën Ballkanin rajonin më vdekjeprurës në Evropë sa i përket trafikut. Përveç Serbisë, numër të lartë të viktimave kanë edhe Rumania dhe Bullgaria.

Sa i përket Kosovës, të dhënat për tërë vitin 2025 nuk do të jenë të disponueshme deri në fund të janarit të vitit të ardhshëm, por nga janari deri në nëntor në aksidentet trafiku kanë humbur jetën 101 persona, krahasuar me 92 viktima në vitin 2024.

Situatë e ngjashme vërehet edhe në Shqipëri dhe në Maqedoninë e Veriut, ku në dhjetë muajt e parë të këtij viti kanë humbur jetën 115 persona, duke vazhduar trendin rritës nga viti 2024, kur ishte shënuar rritje e numrit të aksidenteve me 11 për qind krahasuar me vitin paraprak.

Në Maqedoninë e Veriut, mesatarja vjetore e vdekjeve është ndërmjet 150 dhe 160, ndërsa statistikat tregojnë se shkaqet më të shpeshta të aksidenteve janë mosrespektimi i rregullave të trafikut, përfshirë përdorimin e telefonit mobil gjatë vozitjes, tejkalimin e shpejtësisë së lejuar dhe drejtimin e automjetit nën ndikimin e alkoolit, për çka janë nisur fushata të ndryshme parandaluese.

Serbia dukshëm mbi mesataren e BE-së për nga numri i viktimave

Ndihmësdrejtori i Agjencisë për Sigurinë e Trafikut (ABS), Mirko Kokoviq, ka paralajmëruar për numrin e lartë të aksidenteve dhe viktimave, duke theksuar se shteti ndan më shumë se katër miliardë euro në vit për pasojat e aksidenteve, por ka njoftuar edhe ndryshime të rëndësishme vitin e ardhshëm me qëllim rritjen e sigurisë në trafik.

Duke komentuar faktin se Serbia vitin e kaluar kishte numrin më të lartë të viktimave në aksidente për milion banorë në Evropë, Kokoviq ka thënë se këtë vit kanë humbur jetën 484 persona, që është për 21 më pak se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

“Besojmë se këtë vit do të arrijmë minimum historik në numrin e viktimave në rrugët e vendit tonë. Por ky numër është gjithsesi ende shumë i lartë dhe besojmë se vitin e ardhshëm, sipas asaj që po planifikohet, Serbia do të arrijë të ulë ndjeshëm numrin e viktimave”, ka thënë ai.

Kokoviq ka theksuar se që nga fillimi i vitit kanë ndodhur 32.992 aksidente, në të cilat kanë humbur jetën 484 persona, ndërsa më shumë se 18.672 janë lënduar, që sipas tij është rreth 600 më pak krahasuar me vitin e kaluar.

“Në plan për vitin e ardhshëm është, para së gjithash, miratimi i një Ligji plotësisht të ri për sigurinë në trafik, i cili do të jetë dukshëm më rigoroz se ligji aktual. Po ashtu, sipas paralajmërimeve, Ministria e Punëve të Brendshme do të vendosë një numër të madh radarësh, si stacionarë ashtu edhe mobilë. Qëllimi është frenimi i shpejtësisë si një nga faktorët kryesorë të shkaktimit të aksidenteve trafiku me pasoja më të rënda”, ka thënë ai për Kosovo online.

Ai ka shtuar se ABS ka përgatitur draftin e planit të veprimit për periudhën 2026–2028, me një sërë masash dhe aktivitetesh për rritjen e sigurisë në trafik.

Kokoviq ka theksuar gjithashtu se pasojat e aksidenteve trafiku kërkojnë shpenzime të mëdha nga buxheti i shtetit.

“Në Serbi, aksidentet trafiku i kushtojnë shtetit dhe shoqërisë rreth 4,1 miliardë euro në vit, që përbën një përqindje të konsiderueshme të BPV-së. Po ashtu, sipas informacioneve të ABS-së, kostot individuale sipas peshës së aksidenteve janë si vijon: një aksident me fatalitet i kushton shtetit rreth 3,3 milionë euro, aksidentet me të lënduar rëndë rreth 500.000 euro, ndërsa lëndimet e lehta rreth 38.500 euro”, thekson Kokoviq.

Statistikat për këtë vit, sipas tij, tregojnë se është shënuar një numër i madh vdekjesh krahasuar me mesataren e BE-së, e cila është 44 persona për milion banorë, ndërsa në Serbi janë 78 persona për milion banorë që kanë humbur jetën në aksidente.

Ai ka shtuar se shteti është i vendosur të përballet me shoferët e papërgjegjshëm që kanë çuar në këtë statistikë.

Gabimet njerëzore shkaku më i shpeshtë i aksidenteve trafiku

Ndërkohë, eksperti i trafikut Millan Bozhoviq deklaroi se rritja e numrit të aksidenteve trafiku në Serbi ka ardhur si pasojë e rritjes së ndjeshme të numrit të automjeteve të regjistruara dhe të vëllimit të trafikut gjatë dhjetë viteve të fundit, duke vlerësuar se shkaqet kryesore të aksidenteve janë gabimet e pjesëmarrësve në trafik.

“Gjatë dhjetë viteve të fundit kemi pasur një rritje të numrit të automjeteve të regjistruara në territorin e Republikës së Serbisë për rreth 900.000, gjë që gjeneron edhe më shumë lëvizje, më shumë udhëtime, dendësi dhe vëllim më të madh të trafikut. Në këtë kuptim, nuk mund t’i shikojmë të dhënat për aksidentet trafiku në mënyrë absolute, sepse një parametër është ndryshuar ndjeshëm, e ai është pjesëmarrja në trafik”, tha ai, duke shtuar se krahasimet duhet të bëhen mbi bazën e numrit të automjeteve dhe kilometrave të përshkuar më parë dhe tani.

Bozhoviq tha se me rritjen e numrit të automjeteve dhe vëllimit të trafikut, rreziku i aksidenteve trafiku dhe rritja e numrit të të lënduarve dhe viktimave rritet, por theksoi se faktori më i madh që shkakton aksidente është ende njeriu.

"Faktori më i zakonshëm është njeriu, pavarësisht nëse është shofer, këmbësor, çiklist, motoçiklist, punëtor mirëmbajtjeje rrugësh, inxhinier që projekton ose planifikon mirëmbajtjen. Në fund të fundit, kryesisht do të varet nga njeriu. Ekziston një forcë më e lartë dhe faktori rrugë në një përqindje të vogël, por në fund të fundit varet nga gabimi njerëzor", tha ai për Kosovo online.

Fushatat parandaluese deri më tani kanë rezultuar efektive, thotë bashkëbiseduesi ynë, dhe është vënë re një ndryshim drastik në sjelljen e trafikut të grupeve të caktuara të synuara.

"Deri më tani, ato kanë rezultuar efektive. Sa herë që janë kryer fushata të caktuara për një grup specifik të synuar, është parë një ndryshim drastik në sjelljen e atij grupi të synuar, një ndryshim drastik në rezultatet në aspektin e aksidenteve trafiku dhe ashpërsia e pasojave për atë grup specifik të synuar. Mendoj se në të ardhmen duhet të vazhdohet, ndoshta për të forcuar dhe përmirësuar qasjen", shtoi Bozhoviq.

Gjatë festave, thotë ai, pret një rritje të numrit të aksidenteve trafiku.

"Duke pasur parasysh që nuk ka borë, dhe kishte vitin e kaluar, është e mundur që të ketë një numër në rritje të aksidenteve trafiku, për shkak të faktit se kushtet e këqija të motit, bora, ndikojnë në zvogëlimin e vëllimit të trafikut", tha ai.

Ai vuri në dukje se numri i saktë i personave të vdekur në aksidente trafiku këtë vit do të dihet në shkurt 2026, sepse shkaku i vdekjes regjistrohet edhe për ata që vdesin deri në 30 ditë pas incidentit, pas së cilës do të merret një vendim për masa të mëtejshme parandaluese.

Kosova ka vendosur masa më të rrepta

Në Kosovë, nga janari deri në fund të nëntorit, janë pezulluar 13.000 leje drejtimi, ndërsa mijëra shoferë të tjerë janë ndëshkuar me pikë negative për shkelje të rregullave të trafikut.

Sipas Ligjit për rregullat e trafikut trafiku, arsyet për heqjen e lejes së drejtimit përfshijnë: tejkalimin e shpejtësisë me më shumë se 50 për qind, mosrespektimin e semaforit, kalimin në dritë të kuqe dhe tejkalimin e shpejtësisë maksimale të lejuar.

“Duke iu referuar kërkesës suaj, ju njoftojmë se në periudhën janar–nëntor 2025, 13.446 shoferë kanë marrë ndalim për drejtimin e mjeteve motorike, ndërsa janë shqiptuar gjithsej 55.809 gjoba me pikë negative. Ndërsa gjatë vitit 2024, 11.933 shoferë kanë marrë ndalim për drejtimin e mjeteve motorike dhe janë shqiptuar gjithsej 50.887 gjoba me pikë negative”, njoftoi Policia e Kosovës.

Eksperti i trafikut Faton Bunjaku vlerëson se këto shifra nuk paraqesin një pasqyrë të mirë për Kosovën, shkruan Kosova Press.

“Kjo nuk është një pasqyrë e mirë për vendin tonë, sepse edhe para Evropës paraqitemi si një vend që nuk ka mjaftueshëm shoferë të edukuar në trafikun rrugor, por fokusi i shtetit duhet të jetë më shumë në përfundimin e infrastrukturës rrugore dhe të sinjalizimit të trafikut, e më pas të përqendrohet më shumë në shqiptimin e masave ndëshkuese me heqjen e lejes së drejtimit. Heqja e lejes është vetëm një masë për të cilën në publik është debatuar shumë nëse është e drejtë apo jo”, thotë ai.

Ai shtoi se mendon që fokusi i autoriteteve duhet të jetë në përmirësimin dhe përfundimin e infrastrukturës rrugore dhe të sinjalizimit të trafikut.

“Në trafikun rrugor, shteti fillimisht duhet të fokusohet në sinjalizim dhe në përfundimin e rrugëve, sepse kemi sinjalizim shumë të dobët në trafikun rrugor. Tani kemi edhe mirëmbajtjen e rrugëve, e cila është shumë e dobët. Kemi hyrë në sezonin dimëror, temperaturat kanë lënë pasojat e tyre, mjegulla gjithashtu, rrugët janë shumë të ndotura dhe si rezultat kemi rrugë të pasigurta për qarkullimin e automjeteve në rrugë”, tha ai.

Ndërkohë, eksperti i trafikut Bekim Ahmeti e vlerëson pozitiv numrin e madh të heqjeve të lejeve të drejtimit, pasi pret që kjo të ndikojë në rritjen e ndërgjegjësimit të qytetarëve.

“Kjo është një lajm shumë i mirë, sepse ky popull duhet të bëhet i vetëdijshëm, me dëshirë ose pa dëshirë. Kjo do të thotë se duhet të ndërgjegjësohet, sepse nuk mund t’i merret dikujt e drejta në trafik siç po na ndodh çdo ditë; ne i respektojmë rregullat e trafikut maksimalisht, ndërsa ata na i marrin të drejtat në mënyrën më çnjerëzore të mundshme. Nëse ekziston turpi te shqiptarët, ai është më së paku i pranishëm në trafik, ose nuk ekziston fare. Mendoj se kjo është shumë e mirë, sepse njerëzit po bëhen të vetëdijshëm. Në Austri njerëzit paguajnë 75 euro nëse nuk kalojnë në vendkalimet për këmbësorë”, thekson ai.

Infrastruktura problemi më i madh në Maqedoninë e Veriut

Dejan Andonoviq, zëdhënës i Këshillit Republikan për Sigurinë në Trafikun Rrugor të Maqedonisë së Veriut, tha se në këtë vend ka pasur rritje të numrit të aksidenteve trafiku, sepse infrastruktura rrugore nuk po zgjerohet në përputhje me rritjen e numrit të automjeteve.

Ai shtoi se numri më i madh i automjeteve, lëvizja më e shpejtë dhe migrimet më të mëdha rrisin rrezikun e incidenteve, por se autoritetet po zbatojnë në mënyrë aktive fushata parandaluese, të cilat përfshijnë rritjen e ndërgjegjësimit për pajisjet, kushtet atmosferike dhe konsumimin e alkoolit.

“Me rritjen e numrit të automjeteve, që do të thotë lëvizje më të shpejtë dhe migrime më të mëdha, rritet edhe rreziku i një numri më të madh aksidentesh trafiku. Infrastruktura rrugore nuk mund të zgjerohet aq shpejt sa rritet numri i automjeteve dhe i shoferëve të rinj. Vetëm në Maqedoni mund të marrim shembullin se nëse më parë një familje kishte një makinë, tani ka tre automjete, gjë që dëshmon rritjen e numrit të mjeteve. Këtë e dimë edhe nga problemet gjithnjë e më të mëdha me parkimin. Prandaj kemi edhe rritje të numrit të aksidenteve trafiku, ndërsa ne si Këshill Republikan për Sigurinë në Trafikun Rrugor (RSBSP) gjatë gjithë vitit, pikërisht për këtë arsye, zhvillojmë fushata – fushata për t’u kujtuar qytetarëve që të kenë kujdes, të respektojnë rregullat, sinjalizimin e përcaktuar rrugor dhe të sillen në mënyrë etike, për të rritur ndërgjegjësimin publik dhe kulturën e trafikut, si dhe për t’i kujtuar se mosrespektimi dhe injorimi i këtyre rregullave mund të çojë në pasoja fatale”, tha ai për Kosovo online.

Duke folur për rreziqet sezonale, Andonoviq vlerësoi se i gjithë viti është i rrezikshëm, por se dimri sjell sfida të veçanta për shkak të kushteve të motit, ngricave dhe mjegullës, si edhe për shkak të festave, kur rritet frekuentimi në trafik.

“Së pari, rritet frekuentimi. Së dyti, njerëzit që udhëtojnë nisen në rrugë, që do të thotë se rritet frekuentimi edhe jashtë qytetit. Dhe së treti, kushtet e motit, të cilat, edhe pse sot mund të jetë mot i mirë, në përgjithësi në zonat jashtë qytetit dhe gjatë udhëtimeve drejt maleve keni ngrica, mjegull, temperatura të ulëta dhe ajo që ndoshta paraqet rrezikun më të madh – relaksimi. Gjatë festave njerëzit relaksohen dhe janë më pak të përqendruar, ka më shumë alkool dhe festa, dhe pikërisht aty shohim ndoshta rrezikun më të madh të aksidenteve trafiku. Prandaj u bëjmë thirrje të gjithë atyre që udhëtojnë gjatë festave që fillimisht të kontrollojnë kushtet e motit dhe të vlerësojnë nëse duhet të nisen apo jo. Nuk duhet të niset udhëtimi me çdo kusht nëse kushtet e motit janë të këqija – mjegull, ngrica, borë”, tha ai për Kosovo online.

Andonoviq paralajmëroi gjithashtu për lodhjen e shoferëve dhe konsumimin e alkoolit para drejtimit të automjetit.

“Është shumë e rëndësishme të jeni të pushuar, sepse lodhja është një nga shkaqet kryesore të aksidenteve trafiku. Këtu kemi një traditë – nga puna nisesh menjëherë në rrugë. Dhe ajo që është më e frikshme është alkooli. Më duket se alkooli është rreziku më i madh, sepse ekziston ajo famë në Ballkan, ajo shprehje e njohur ‘me një, dy ose tre gota nuk kam problem, mund të vozis’. Pra, ose timoni ose alkooli – këto të dyja nuk shkojnë bashkë. Dhe sigurisht, pushimi është i rëndësishëm për të qenë i fokusuar, sepse kur nisesh në rrugë ke përgjegjësi ndaj vetes, ndaj më të dashurve të tu dhe ndaj të gjithë atyre që në atë moment ndodhen në trafik njëkohësisht me ty”, porositi ai.

Turistët kontribuojnë në rritjen e numrit të viktimave në Shqipëri

Inxhinieri mjeko-ligjor Sink Fadil Likaj tha se këtë vit në Shqipëri u regjistrua një rritje e numrit të vdekjeve krahasuar me vitin 2024, dhe numri më i madh i incidenteve ndodhi në periudhën e verës, të cilat u kontribuan kryesisht nga turistët e huaj.

„Zakonisht aksidentet trafiku në Shqipëri ndodhin sepse drejtuesit e mjeteve nuk janë të kujdesshëm ndaj veprimeve që ndërmarrin në rrugë, kur hyjnë nga rrugët dytësore në rrugët kryesore, kur kthehen majtas apo djathtas, duke penguar në mënyrë të papritur automjetet e tjera. Kjo ka shkaktuar aksidente me pasoja fatale në Shqipëri. Raste të tjera janë kur mjetet godasin këmbësorë dhe çiklistë. Këto aksidente në Shqipëri janë në rritje dhe kjo ndodh sepse këmbësorët janë të papërgjegjshëm, hyjnë pa kujdes në rrugë kryesore apo dytësore, kur mjetet kanë përparësi kalimi. Kjo nuk ndodh vetëm në Shqipëri. Ne jemi në Ballkan dhe njerëzit nuk janë shumë të kujdesshëm, nuk i zbatojnë siç duhet rregullat e qarkullimit dhe mendojnë se drejtuesit e mjeteve do t’i shohin dhe nuk do t’i godasin. Kjo është e vështirë sepse drejtuesit e mjeteve mund të shohin vetëm në një distancë prej 35–40 metrash, ndërsa shpejtësia e automjeteve nuk u lejon të frenojnë në mënyrë të duhur“, tha Likaj për Kosovo online.

Ai theksoi se standardi i infrastrukturës rrugore, edhe pse i përmirësuar krahasuar me vitet e mëparshme, mbetet një tjetër faktor rreziku, si dhe se trotinetët elektrikë kanë ndikuar gjithashtu në aksidentet trafiku.

Faktori më i rëndësishëm parandalues, thekson ai, është ndërgjegjësimi publik, i ndjekur nga infrastruktura dhe policia e trafikut.

„Policia rrugore është vetëm një nga elementet për rritjen e parametrave të sigurisë në rrugë. Roli i saj përbën vetëm dhjetë për qind të këtij procesi. Faktori më i rëndësishëm është ndërgjegjësimi publik, më pas vjen infrastruktura dhe në fund policia rrugore. Policia ka futur gjithashtu automjete inteligjente, duke vendosur kamera inteligjente në shumë rrugë që zbulojnë shkeljet e rregullave të qarkullimit, si tejkalimi i shpejtësisë mbi kufirin e lejuar, mosvendosja e rripit të sigurimit nga drejtuesit e mjeteve apo përdorimi i telefonit celular gjatë drejtimit. Po flasim për mbi 200 kilometra rrugë që aktualisht janë nën mbikëqyrje. Këto rrugë me kamera inteligjente, si në vendet e Bashkimit Evropian, shtrihen nga Tirana në Durrës, Fier dhe Vlorë, si dhe Tirana–Elbasan. Ky është një test për të dëshmuar efektivitetin e këtyre metodave. Ne kemi një qendër monitorimi në Departamentin e Policisë për zbulimin e shkeljeve nga drejtuesit e mjeteve. Policia përdor gjithashtu automjete që kanë të instaluar radar automatik“, tha eksperti.

Likaj thekson se ende nuk janë të disponueshme të dhëna të plota për aksidentet e këtij viti, por se dihet që numri i viktimave është rritur krahasuar me vitin 2024.

„Numri i aksidenteve trafiku në vitin 2024 ishte 1.666, me 174 viktima dhe një numër të madh të të plagosurve, të cilët janë rehabilituar dhe janë në gjendje të mirë shëndetësore. Këtë vit kemi mbi 1.400 aksidente trafiku, nuk kemi të dhëna të plota për muajin e fundit, por numri i viktimave ka tejkaluar nivelin e vitit të kaluar”, tha ai.