Në vitin 2024, zgjedhjet në 40 vende të botës: Si do të ndikojë në çështjen e Kosovës votimi nga SHBA dhe BE, përmes Rusisë deri në Tajvan?

Në nivel ndërkombëtar, viti 2024 do të shënohet nga 70 zgjedhje në 40 shtete dhe disa prej tyre, si zgjedhjet presidenciale në SHBA dhe Rusi, ato në Bashkimin Evropian, por edhe në Tajvan, mund të përcaktojnë tendencat gjeopolitike në të ardhmen, të gjurmojnë marrëdhëniet ndërmjet fuqive kryesore botërore, dhe të kenë një reflektim domethënës kur bëhet fjalë për rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe veçanërisht për çështjen e Kosovës.

Ndërsa nuk ka shumë të panjohura në zgjedhjet presidenciale në Rusi, të cilat do të mbahen më 17 mars, pasi Vladimir Putin pritet të fitojë një mandat tjetër gjashtëvjeçar, bashkëbiseduesit e Kosovo online pajtohen se rezultatet e votimit për kreun e Shtëpisë së Bardhë dhe mbledhjen e re të institucioneve të BE-së do të jenë, siç janë gjërat, shumë më të pasigurta dhe për momentin nuk dihet nëse më 5 nëntor do të jetë një përsëritje e garës zgjedhore të katër viteve më parë mes presidentit aktual Zhozef Bajden dhe Donald Tramp.

Në Bashkimin Evropian, nga data 6 deri më 9 qershor do të zgjidhet përbërja e re e Parlamentit Evropian. Do të zgjidhen 720 deputetë nga 27 shtete, dhe viti zgjedhor në BE u parapri me forcimin e partive të djathta, të cilat në shumë vende evropiane arrijnë rezultate gjithnjë e më të mira në zgjedhje, madje formojnë qeveri, dhe mundësia e mbledhjes së tyre dhe paraqitjes së përbashkët në zgjedhjet e PE është paralajmëruar së fundmi. Me faktin se shumica e këtyre partive përfaqësojnë një qëndrim kritik ndaj politikës së bashkësisë ndërkombëtare në lidhje me Kosovën, madje disa kërkojnë që shtetet e tyre të tërheqin vendimet e tyre për njohjen e pavarësisë së saj, prej kohësh është aktuale pyetja nëse këto palë, në rast të një rezultati të mirë për institucionet e Brukselit, do të sillnin ndryshime më të rëndësishme në politikën e Unionit drejt zgjidhjes së çështjes së Kosovës dhe dialogut mes Beogradi dhe Prishtina.

Zgjedhjet dhe në Britaninë e Madhe, Portugali, Belgjikë, Kroaci, mbahen në Evropë këtë vit, dhe në rajonin tonë qysh në Rumani, Maqedonia Veriore dhe BeH. Sipas disa parashikimeve, loburistët mund, pas 14 vjetësh në opozitë, të kthehen në pushtet dhe vendin e kryeministrit për të marrë përsipër udhëheqësin e tyre Keir Starmer, i cili mbron marrëdhënie të vështira me BE. Zgjedhjet presidenciale do të mbahen gjithashtu në Finlandë dhe Sllovaki, në të cilën presidentët aktualë nuk hyjnë në garën zgjedhore.

Mandati i Presidentit Volodimir Zelenski përfundon në pranverë, por kushtetuta e Ukrainës ndalon zgjedhjet gjatë luftës, kështu që mandati i tij mund të zgjatet. Gjithashtu, siç u njoftua, qytetarët e territoreve të Ukrainës do të votohen për herë të parë në kontrollin rus.

Zgjedhjet e para këtë vit, të cilat vlerësohen si fat për drejtimin në të cilin do të fillojë bota, do të mbahen në Tajvan, dhe më 13 janar. Sipas disa vlerësimeve, nëse zgjedhjet presidenciale konfirmohen nga rrjedha e pavarësisë, bota, pas luftës në Ukrainë dhe Brezin e Gazës, mund të hynte potencialisht një konflikt tjetër të madh me pasojat globale. Nëse opozita fiton, tensionet midis Tajvanit dhe Kinës mund të zvogëlohen në një afat të shkurtër. Uashingtoni e njeh Tajvanin si pjesë të Kinës, por në të njëjtën kohë ka kontrata të shumta kontraktuese me atë ishull.

Këtë vit, zgjedhjet do të jenë gjithashtu në Indi, Meksikë, Botsvana, Banladesh, Mongoli ... në 40 shtete në të cilat zgjedhjet do të marrin rreth 4.2 miliardë njerëz, që është më shumë se gjysma e popullsisë globale.

Dragana Mitroviq, profesoreshe në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, thotë se kur bëhet fjalë për hapësirën tonë dhe çështjen e Kosovës, pesha më e lartë mund të ketë rezultate votimi në zgjedhjet presidenciale të SHBA, por edhe për Parlamentin Evropian.

“Zgjedhjet amerikane me siguri do të kenë peshën më të madhe, para tyre radha janë zgjedhjet presidenciale ruse, zgjedhjet për Parlamentin Evropian, përbërja e të cilit do të ndryshojë, si dhe shumë zyrtarë evropianë. Mbetet të shihet nëse do të ndryshojë politika e BE-së, veçanërisht ajo e Gjermanisë, e cila po ashtu po përballet me një sërë zgjedhjesh të rëndësishme rajonale. Këtu shohim forcimin e së djathtës, e cila për momentin është forca më racionale në spektrin politik të këtij vendi. Mund të jetë një lëvizje në një trend pozitiv, por gjithsesi në afat të mesëm dhe afatgjatë, dhe jo aq shpejt, duke pasur parasysh disa afate që na janë caktuar dhe janë bërë që gjërat të zgjidhen në janar, shkurt dhe për këtë po na bëhet presion i jashtëzakonshëm”, tha Mitroviq për Kosovo online.

Kur bëhet fjalë për zgjedhjet presidenciale amerikane në nëntor, bëhet me dije se ato tashmë janë shumë të komplikuara nga vendimet gjyqësore që pengojnë konkurrencën brendapartiake të kandidatit Donald Tramp, i cili drejton Partinë Republikane.

“Dhe nëse Tramp do të fitonte këto zgjedhje, politika e jashtme amerikane me siguri do të ishte më pak ndërhyrëse. Megjithatë, kursi strategjik i vendosur në terma afatgjatë nuk ka gjasa të ndryshojë. Mund të presim ndryshime pozitive për ne në afat të gjatë, por jo në afat të shkurtër dhe të mesëm, me faktin se zyrtarët me siguri do të zëvendësoheshin deri diku dhe do të shihnim fytyra më pak armiqësore dhe të komprometuara. Por, siç e dimë, në mandatin e kaluar, administrata e Trampit la poste të rëndësishme në Departamentin e Shtetit të paplotësuara dhe kjo administrate e Bajdenit tërhoqi gjithashtu shumë personel në pension që ne i njohim për gjëra të këqija. Pra, në atë kuptim diçka do të ishte më e favorshme”, beson Mitroviq.

Ish-ambasadori i Serbisë në SHBA, profesor Ivan Vujaçiq, beson se tani po bëhet presion për të përfunduar disa gjëra në dialogun Beograd-Prishtinë para zgjedhjeve presidenciale në Amerikë, por tregon se për momentin nuk dihet ende se cilët do të jenë kandidatët në garën zgjedhore për kreun e Shtëpisë së Bardhë, prandaj, është e vështirë të bëhen parashikime se si fushata dhe rezultatet e zgjedhjeve do të ndikojnë në politikën e Uashingtonit ndaj rajonit të Ballkanit Perëndimor dhe veçanërisht në lidhje me Kosovën.

“Nëse do të kishte një revansh mes Donald Tramp dhe Xhozef Bajden, dhe nëse Tramp fiton, kjo do të kishte ndikim jo vetëm në dialog, por në të gjithë botën, sepse Tramp ka treguar se është jashtë politikës së zakonshme amerikane, të brendshme dhe madje të jashtme. Por është shumë herët për të folur për këtë. Të dy kandidatët janë në moshë serioze, pyetja është si do të shkojë i gjithë procesi. Çështja është nëse Tramp do të jetë në gjendje të kandidojë, kjo varet nga vendimi i Gjykatës Supreme”, tha Vujaçiq për Kosovo online.

Ai nuk pret që çështja e Kosovës të jetë e lartë në agjendën e fushatës presidenciale në SHBA.

“Nuk pres që tema e Kosovës të jetë pjesë e fushatës, ne jemi më të rëndësishmit për veten tonë, kjo është normale, por jemi ende një pjesë e vogël e botës. Ka gjëra shumë më të mëdha në lojë, marrëdhëniet me Kinën, lufta në Ukrainë, Gaza dhe Izraeli, ndryshimet klimatike... Të gjitha këto janë tema shumë të mëdha. Ne do të ishim shumë të ulët në fushatë, veçanërisht pasi këtu ka një lloj stabiliteti dhe në mungesë të një konflikti të madh, ne nuk jemi lart në agjendë”, thekson Vujaçiq.

Profesori asistent i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stevan Nedelkoviq, thotë për Kosovo online se Serbia ka krijuar bashkëpunim të mirë si me republikanët ashtu edhe me demokratët në SHBA dhe se, pavarësisht se kandidati i kujt do të fitojë zgjedhjet presidenciale vitin e ardhshëm, nuk do të ketë ndryshime drastike në politikën e Uashingtonit.

“Më parë ekzistonte një lloj mantra që republikanët ishin të prirur ndaj Serbisë, ndërsa demokratët jo. Para së gjithash, nga vlerat konservatore të trashëguara nga Partia Republikane dhe disa logjika anti-klintonase që ekzistonin realisht në vendin tonë, do të thoja, mjaft të bazuara. Mirëpo, vitet e fundit ajo mantra ka ndryshuar, sepse siç e shohim shteti i Serbisë ka bashkëpunim mjaft të suksesshëm si me demokratët ashtu edhe me republikanët. Pra, mendoj se ndryshimet, nëse do të ndodhnin në SHBA, nuk do të ndikonin në mënyrë drastike në politikën që SHBA-të do të kishin ndaj Serbisë”, beson Nedelkoviq.

Ai vazhdon se nëse Partia Republikane dhe kandidati i saj, cilido qoftë ai, pasi është i panjohur për momentin, fitojnë zgjedhjet presidenciale, kjo mund të nënkuptojë një qasje më të nuancuar dhe më të mirë ndaj Serbisë, duke pasur parasysh, thotë Nedeljkoviq, kontaktet e mira që shteti i Serbisë ka me Riçard Grenellin, por edhe me shumë politikanë të tjerë nga SHBA-të që vijnë nga kjo parti.

“Në anën tjetër, nëse shikojmë qëndrimin e zotit Eskobar apo ambasadorit Hill ndaj Serbisë, shohim se nuk është gjë tjetër veçse qëndrim i keq që kujtojmë nga vitet e 90-ta. Ka shumë më tepër mirëkuptim për interesat, për pozitën e Serbisë dhe atë që më duket e kanë njohur shumë mirë, reputacionin dhe prestigjin e Serbisë. Nëse e dëmton Serbinë, ajo ndihet shumë e plagosur dhe kjo mund t'i përkeqësojë në mënyrë drastike marrëdhëniet mes Serbisë dhe SHBA-së”, thotë Nedelkoviq.

I pyetur nëse SHBA po nxiton për të arritur një zgjidhje apo një përparim të rëndësishëm në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës para zgjedhjeve, si dhe nëse mund të pritet që tema e Kosovës të jetë në fokus të fushatës presidenciale, Nedelkoviq përgjigjet se mendon se jo.

“Nëse bëjmë një analogji me vitin 2020, kemi parë që edhe Donald Tramp ka dashur të përdorë çështjen e Kosovës për fushatën e tij. Do të thosha, pa asnjë bazë, se obsesioni i Donald Tramp ishte, dhe besoj se është akoma, fitimi i çmimit Nobel për Paqen. Në anën tjetër, nëse ndjekim trendet e politikës së jashtme të administratës së Xhozef Bajden, nuk do të thosha se çështja e Kosovës do të jetë prioritet në vitin zgjedhor. Në një vit zgjedhor, veçanërisht kur presidenti aktual kandidon, dhe ne kete moment Xhozef Bajden po lufton per nominimin e partise se tij, e me vone sigurisht per fitoren ne zgjedhjet presidenciale, nuk besoj se do te investoje shume energji dhe kohe ne dicka qe do te ishte zgjidhja perfundimtare e problemit. Çështja e Kosovës, çfarëdo që të thotë kjo”, thekson Nedelkoviq.

Ky i fundit shton se për momentin ne ende “po mbulohemi me disa mantra se ky është normalizim” dhe beson se në vitin 2024 SHBA-të do të japin mbështetje të plotë për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Natyrisht, nuk do të thotë se mund të pritet një lloj zgjidhje përfundimtare në atë vit. Ne kishim disa zgjidhje edhe në vitin 2023, planin franko-gjerman dhe Marrëveshjen e Ohrit, kështu që shohim se pak po zbatohet për momentin. Por ajo që është e rëndësishme, dhe ajo që është e rëndësishme për SHBA-në, është se ka stabilitet. Prioriteti i SHBA-së kur bëhet fjalë për Serbinë është dhënia e rëndësisë dhe dhënia e kontributit të Serbisë për stabilitetin në Ballkanin Perëndimor. Një tjetër gjë është konstruktiviteti kur është fjala për dialogun me Prishtinën. Janë dy gjëra kyçe në bazë të të cilave SHBA-ja e mat politikën e saj ndaj Serbisë”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Kur bëhet fjalë për zgjedhjet që vijojnë për institucionet e BE -së, ish-i dërguari i Bashkimit Evropian për Kosovën, Volfgang Petriç, beson se forcimi i të djathtës ekstreme në Evropë nuk do të kishte ndikim pozitiv në zgjidhjen e çështjes së Kosovës, sepse, siç thekson ai, vetëm një politikë e moderuar mund të sjellë kompromis dhe sukses.

“Edhe në Serbi e shohim se e djathta ekstreme nuk ka arritur sukses në zgjedhje dhe shpresoj se nuk do të ketë më sukses as në zgjedhjet evropiane”, tha Petriç.

Ai thekson se këtë e thotë jo vetëm sepse personalisht është i bindur se vetëm një politikë e moderuar, një politikë kompromisi mund të sjellë sukses, por edhe sepse e djathta ekstreme ka, siç thotë ai, “vetëm interesat e veta dhe jo interesin për një zgjidhje evropiane të këtij problemi”.

“Fjala është që Serbia të përparojë më shpejt në negociatat e anëtarësimit, dhe se progresi në Bruksel mund të garantohet vetëm nga forcat e moderuara, social-demokrate, liberale-konservatore, jo nacionalistët ekstremë”, shtoi Petriç.

Zgjedhjet presidenciale që do të mbahen në Rusi vitin e ardhshëm nuk do të ndryshojnë asgjë sa i përket politikës së Moskës ndaj Ballkanit Perëndimor dhe çështjes së Kosovës, sepse rezultatet e atyre zgjedhjeve dihen, thotë gazetari Momir Turudiq, redaktor i portalit OKO Radio Televizioni i Serbisë.

"Disa ndryshime drastike në politikën e Rusisë, si në lidhje me Ballkanin Perëndimor, ashtu edhe në lidhje me të gjitha pikat e tjera të nxehta në botë, sigurisht që nuk do të ndodhë. Pothuajse me siguri do të jetë saktësisht njësoj si sot. Ajo që është interesante është se çfarë teorikisht do të ndodhte nëse zgjedhjet do të mbaheshin në Ukrainë, por mendoj se probabiliteti për një gjë të tillë është me të vërtetë minimale, jo vetëm që presidenti Volodimir Zelenski ka njoftuar tashmë se nuk do të ketë zgjedhje derisa vendi është në gjendje lufte, dhe se lufta sigurisht që do të vazhdojë vitin e ardhshëm, por kjo nuk do të ishte realiste. Jo vetëm që vendi është në luftë, por edhe miliona qytetarë të tij janë refugjatë, si të organizohen zgjedhjet në rrethana të tilla dhe sa të besueshme do të ishin rezultatet e zgjedhjeve të tilla në përgjithësi, kjo është një pyetje e madhe”, tha Turudiq për Kosovo online.

Që nga shpërthimi i konfliktit ndërmjet Rusisë dhe Ukrainës, çështja e Kosovës është vendosur në atë kontekst, nga nëse Kievi, i cili nuk e njeh Kosovën, do të ndryshojë qëndrimin e tij, nëse Rusia mund ta përdorë këtë rast si argument në pretendimet e saj ndaj pjesëve të territorit ukrainas.

“Përshtypja ime është se flitej më shumë për këtë në fillim të luftës midis Rusisë dhe Ukrainës, kur ishte me të vërtetë lajmi që fshiu të gjithë të tjerët. Brenda natës, pandemia e Kovidit që ktheu botën përmbys dhe të gjitha temat e tjera u zhdukën. Në atë kohë u fol shumë për rastin e Kosovës në lidhje me gjithçka që po ndodh në Ukrainë. Megjithatë, nga ana tjetër, duhet të jemi të vetëdijshëm se gjërat janë përshpejtuar aq shumë, saqë kur ngjarjet “hanë” njëra-tjetrën, si në media ashtu edhe në atë politik, lufta mes Rusisë dhe Ukrainës disi ra në plan të dytë”, thotë Turudiq.

Ai thekson se kjo ka ndodhur edhe para shpërthimit të luftës mes Izraelit dhe Hamasit. Kjo nuk do të thotë, shton ai, se kjo luftë është në asnjë mënyrë e ndryshme për Rusinë dhe Ukrainën.

"Por për pjesën tjetër të botës, disi ai tension është ulur, lajmet janë bërë rutinë dhe gjithçka që ndodh në atë kontekst ndiqet shumë më pak. Për të mos përmendur atë që ndodhi kur më 7 tetor Hamasi sulmoi Izraelin dhe Izraeli u përgjigj. Lufta mes Rusisë dhe Ukrainës është ‘mbytur’ disi. Nuk do të thotë se rëndësia e saj është më e vogël, por në kontekstin e asaj që po ndodh në botë dhe si janë gjërat, kemi parë që brenda natës mund të shfaqet një krizë krejtësisht e re. Nuk është e pamundur që në vitin e ardhshëm marrëdhënia mes Rusisë dhe Ukrainës dhe si reflektohet në Ballkanin Perëndimor dhe gjithçka tjetër të jetë disi në një nivel edhe më të ulët. Një lloj konflikti, jo i ngrirë, por një luftë për pjesën tjetër të botës me intensitet të ulët, në të cilën pak lëviz në terren dhe politikisht”, beson bashkëbiseduesi ynë.

Edhe profesoresha Mitroviq, kur bëhet fjalë për zgjedhjet për president të Rusisë, pritet vazhdimësi në planin e brendshëm dhe të jashtëm.

“Do të vazhdojmë të mbështesim sovranitetin dhe integritetin territorial të vendit tonë, i cili është thelbësisht i rëndësishëm për ne, në organizmat ndërkombëtare dhe në përgjithësi”, thotë profesoresha.

Zgjedhjet e para që do të pasojnë në botë këtë vit do të mbahen në Tajvan, qytetarët e të cilit do të zgjedhin presidentin më 13 janar dhe, thekson Mitroviq, ato mund të ndikojnë në rritjen e tensioneve, mbi të gjitha, në marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Kinës.

“Të dyja palët do të duan të shtyjnë fituesit e tyre të preferuar në këto zgjedhje, të cilat dyshoj se do të përkeqësojnë marrëdhëniet tashmë të këqija SHBA-Kinë. Megjithatë, askush në Tajvan nuk dëshiron në fakt ndonjë konflikt me Kinën qendrore, as nuk do të ketë ndonjë ndryshim të madh për mendimin tim, cilido qoftë opsioni që fiton këto zgjedhje, qoftë Kuomintangu, i cili tradicionalisht është i orientuar drejt bashkimit me Kinën qendrore, ose Partia Demokratike Progresive, e cila është më pro-amerikane dhe pro pavarësisë. Në çdo rast, kushdo që të fitojë këto zgjedhje, askush nuk do të guxojë të sfidojë PRC-në, duke deklaruar apo bërë thirrje formalisht për pavarësi, që është 'vija e kuqe' e saj. Pra, nuk mendoj se do të ketë ndonjë përshkallëzim të madh, ndonjë pikë të madhe të ndezura, e aq më pak që të bartet tek ne dhe çështja e Kosovës”, thekson Mitroviq.

 Se problemi i Tajvanit dhe Kinës është një problem i një lloji tjetër, thekson gazetar Momir Turudiq.

“Si Shtetet e Bashkuara, ashtu edhe vendet që janë më "në kulm" me Kinën e njohin integritetin e saj territorial, domethënë që Tajvani është pjesë integrale e saj.Kështu ka qenë që nga shkrirja mes Amerikës dhe Kinës në vitet 70 të shekullit të kaluar. Fakti që nuk është aspak kështu në terren, nuk do të thotë shumë për vetë Kinën, e cila nuk lejon që ai integritet të vihet në dyshim në asnjë mënyrë dhe është një taktikë hap pas hapi, pasi Hong Kongu u bë sërish pjesë e Kinës pas 99 vjetësh. E njëjta gjë ishte e vërtetë për Makau, një ish-koloni portugeze. Politika e Kinës është që Tajvani të jetë pjesë e Kinës dhe se një ditë do të bashkohet plotësisht me atdheun”, thotë Turudiq.