Numërim i ri i votave – garë e re me kohën, kush është përgjegjës për manipulimet?

Kosova është sërish në një garë me kohën. Rinumërimi i votave për kandidatët për deputetë në të gjitha vendvotimet, siç pritet, do të zgjasë dy javë, çka do ta shtyjë formimin e parlamentit të ri për në muajin e ardhshëm. Kjo e vonon miratimin e buxhetit për vitin 2026, ndërsa afati për zgjedhjen e presidentit të Kosovës, 4 marsi, është shumë afër. Këto janë vetëm disa nga “dhimbjet e kokës” si pasojë e manipulimeve të dukshme gjatë numërimit të votave. Si erdhi deri te to dhe a do të mbajë dikush përgjegjësi, janë pyetje që presin përgjigje nga drejtësia.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Disa kandidatë për deputetë nga partitë më të mëdha shqiptare, me kontrollin e ri të fletëvotimeve, e kanë përmirësuar rezultatin e tyre, ndërsa disa të tjerë kanë pësuar rënie.

Rinumërimi nuk është dukuri e re në Kosovë, por ish-kryetarja e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Valdete Daka, thekson se më herët nuk ka pasur dallime kaq të mëdha në numrin e votave si këtë herë.
Në disa vendvotime, rinumërimi i votave për kandidatët për deputetë pas zgjedhjeve parlamentare të mbajtura më 28 dhjetor ka filluar më 13 janar. Në dhjetë nga gjithsej 38 komuna, rinumërimi është bërë plotësisht, ndërsa në 28 komuna në dhjetë për qind të vendvotimeve.

Është vërtetuar se devijimet në numrin e votave janë mjaft të mëdha, ndërsa rasti më ekstrem, sipas kryetarit të KQZ-së, Kreshnik Radoniqi, është Prizreni. Atje, me rinumërimin e ri, kandidatëve u janë hequr 29.343 vota që fillimisht ishin regjistruar, ndërsa u janë shtuar 16.366 vota që në herën e parë nuk ishin regjistruar saktë.

Për shkak të gjithë kësaj, KQZ-ja dje ka urdhëruar që numërimi të përsëritet në të gjitha 2.557 vendvotimet e rregullta.

Rinumërimi i ri nuk do të ndikojë në ndarjen e mandateve ndërmjet partive që kanë hyrë në parlament, sepse, sipas Radoniqit, rezultatet e subjekteve politike janë numëruar dhe paraqitur saktë.

Si janë të mundshme manipulimet?

Drejtori programor i OJQ-së Qendra për Avokimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica e Veriut, Aleksandar Rapajiq, shpjegon për Kosovo online se në vendvotime numërohen vetëm votat për partitë, ndërsa votat për kandidatët numërohen në qendra të veçanta të numërimit, ku mblidhen të gjitha votat nga një komunë.

Se si ndodhin manipulimet, ai thotë se nuk mund ta pohojë me siguri.

“Supozimi im është se disa anëtarë të komisionit nga një parti e caktuar favorizojnë kandidatin e tyre që mbështesin, ndoshta duke shënuar edhe numrin e tij", deklaron ai dhe shton se tani sistemi zgjedhor është regjistruar plotësisht, madje edhe numërimi në qendrat e numërimit.

.Megjithatë, ai thekson se është shumë e vështirë të provohet përgjegjësia konkrete për parregullsitë e konstatuara gjatë numërimit të votave.

“Fakti që janë konstatuar parregullsi nuk do të thotë se është përcaktuar kush është përgjegjës për to. Kjo është pjesa më e vështirë, sepse edhe pse mund të dihet përafërsisht kush i ka bërë, është shumë e vështirë të provohet përgjegjësia konkrete. Kam frikë se këto parregullsi nuk do të kenë epilog gjyqësor, por se thjesht do të ketë kontrolle më të rrepta në zgjedhjet e ardhshme”, përfundon ai.

Deri në pesë vjet burg

Koordinatorja kombëtare për zgjedhje e Prokurorisë së Kosovës, Laura Pula, njoftoi dje se ka kërkuar nga kryeprokurorët e të gjitha prokurorive themelore që të fillojnë mbledhjen e informacioneve dhe provave relevante që dëshmojnë kryerjen e çfarëdo vepre penale të lidhur me procesin zgjedhor. Ajo paralajmëroi gjithashtu se, në kuadër të hetimeve, për intervistim do të thirren edhe kandidatët për deputetë.

Hulumtuesi i lartë në Institutin e Kosovës për Drejtësi, Gëzim Shala, thekson se falsifikimi i rezultateve zgjedhore është vepër penale, e sanksionuar qartë me ligj, për të cilën parashihet dënim deri në tre vjet burg, ndërsa në rastet e rënda ose të kualifikuara dënimi mund të arrijë deri në pesë vjet.

“Ajo që ka ndodhur është një nga skandalet më të mëdha në aspektin e integritetit të procesit zgjedhor që nga zgjedhjet e viteve 2000 dhe 2010. Në këtë rast konkret duhet patjetër të ketë veprim nga ana e prokurorisë”, deklaroi ai.

Sipas vlerësimit të Vullnet Bugaçkut nga Instituti Demokratik i Kosovës, manipulimi i votave e cenon rëndë integritetin e zgjedhjeve.

“Kjo është një dukuri absolutisht e paligjshme dhe e papranueshme, sepse mund të dëmtojë dhe ta cenojë seriozisht integritetin e zgjedhjeve, duke pasur parasysh se Kosova konsiderohet një vend që organizon procese zgjedhore mjaft të qeta dhe kredibile, ku subjektet politike i pranojnë rezultatet”, tha ai.

Rapajiq thekson se manipulimet që kanë ndodhur nuk ndikojnë në rezultatet e partive, por vetëm në renditjen brenda listave.

“Ndryshimet mund të ndodhin vetëm në renditjen e deputetëve brenda një partie, por nuk mund të ketë ndryshim të rezultateve zgjedhore për partitë. Ai proces tashmë ka përfunduar dhe është konfirmuar”, thotë Rapajiq.

Edhe docenti i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, vëren se në thelb është e qartë se kush është fituesi i zgjedhjeve, ndërsa rinumërimin e votave për kandidatët për deputetë e sheh si çështje të respektimit të procedurave ligjore dhe teknike.

“Bëhet fjalë për një fitore absolute të Vetëvendosjes. Rezultatet zgjedhore janë të qarta dhe supozoj se Vetëvendosje do ta formojë shumë lehtë qeverinë e re pasi të shpallen rezultatet përfundimtare të votimit”, tha ai për Kosovo online.

Besimi i votuesve

Surliq është i mendimit se votuesit nuk do ta humbin besimin në procesin zgjedhor për shkak se janë vërejtur disa parregullsi dhe se votat për kandidatët për deputetë po rinumërohen.

“Sigurisht që ekzistojnë dyshime të caktuara, por edhe sikur të kishte përsëritje të votimit, ajo nuk do të çonte në një ndryshim të rëndësishëm të rezultateve”, thotë Surliq.

Rapajiq madje beson se te votuesit nuk ka interesim të madh për këto probleme, pasi bëhet fjalë për ndryshime brenda partive, të cilat i interesojnë më pak, përveç atyre që janë të përfshirë drejtpërdrejt në aktivitetin e partive.

Ajo që i intereson votuesit, para së gjithash të punësuarit në sektorin publik dhe pensionistët, është se kur Kosova do ta marrë më në fund buxhetin për vitin 2026, sepse sipas rregulloreve, Ligji për ndarjet buxhetore nga viti fiskal paraprak nuk mund të vazhdohet, në asnjë rast, për më shumë se tre muaj të vitit fiskal pasues.

Buxheti i ri nuk do të miratohet derisa të konstituohet Kuvendi, ndërsa Rapajiq paralajmëron se rinumërimi i votave për kandidatët për deputetë do të shkaktojë shtyrjen e konstituimit të Kuvendit.

“Derisa të përcaktohet saktë renditja dhe përbërja e Kuvendit, nuk mund të ndodhë konstituimi i tij”, thekson ai.

Analisti politik Artan Muhaxhiri pret nga KQZ-ja që procesin e rinumërimit ta përfundojë sa më shpejt, përkatësisht në kohë që të mund të zhvillohen zgjedhjet presidenciale.

“Mendoj se KQZ-ja ka përgjegjësi dhe është nën presion të madh që ta përfundojë këtë proces sa më shpejt. Kanë staf, kanë ekipe, që ta përfundojnë këtë para 5 marsit, sepse do të ishte një katastrofë e madhe politike nëse Kosova nuk do të kishte Kuvend, president dhe qeveri. Madje as Kushtetuta nuk ka një skenar për një situatë të tillë. Mendoj se kjo do të ishte shkatërruese për sistemin politik të Kosovës dhe besoj se politikanët kosovarë kanë mjaft përgjegjësi që të mos e vendosin Kosovën në një pozitë të pafavorshme”, tha Muhaxhiri për Kosovo online.