Peticion kundër urave të reja mbi Ibër: Mesazh simbolik apo ekzistencial i serbëve?

Komuniteti serb në veri të Kosovës ka filluar sot me nënshkrimin e një peticioni kundër ndërtimit të dy urave të reja që do të lidhin Mitrovicën e Jugut dhe atë të Veriut. Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se këtë peticion duhet ta kuptojmë si një mesazh të qartë për bashkësinë ndërkombëtare se, në situatën aktuale në Kosovë, urat e reja mes Mitrovicës së Jugut dhe të Veriut, qoftë edhe simbolikisht, nuk ndihmojnë në afrim të popullsisë.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

„Urat e Kurtit“. Kështu serbët në veri i quajnë shkurt dy urat që pritet të lidhin më tej Mitrovicën e Jugut me atë të Veriut.

Ata shpjegojnë se ide të tilla sfidojnë simbolikën themelore të urës si mjet bashkimi. Për ta, këto ura kanë kuptim të kundërt.

Për këtë arsye, idenë për ndërtimin e dy urave të reja, disa e quajnë qesharake, e të tjerët – një investim të panevojshëm.

„Shpresoj që kjo peticion të ketë sukses. Shpresoj që dikush do ta dëgjojë zërin tonë, edhe pse është e vështirë“, tha një banuese e Mitrovicës së Veriut për Kosovo online.

Peticionin e inicioi Lista Serbe, ndërsa kryetari i kësaj partie, Zlatan Elek, paralajmëron se bashkësia ndërkombëtare duhet të reagojë.

„Duhet të dërgohet një mesazh i qartë nga bashkësia ndërkombëtare se ndërtimi i urës nuk do të lejohet. Në të kundërtën, nëse nuk reagon, bashkësia ndërkombëtare do të jetë bashkëfajtore në përndjekjen dhe eksodin e serbëve nga Kosova dhe Metohia“, tha Elek.

Anëtari i kryesisë së Listës Serbe, Igor Simiq, thekson se peticioni me nënshkrimet e qytetarëve nuk do të dërgohet te „kryetari i paligjshëm i Mitrovicës së Veriut“, por te përfaqësuesit ndërkombëtarë nën mandatin e Kombeve të Bashkuara, si dhe te organizata të tjera relevante që merren me çështje sigurie.

„Për vite me radhë, forcat ndërkombëtare të KFOR-it janë të stacionuara në urën kryesore. Kjo tregon më së miri nëse ka nevojë të hapen pika të reja nevralgjike që mund të rrezikojnë situatën tashmë të brishtë në terren. Këtë e bëjmë për të ruajtur paqen për të gjithë – si për serbët, ashtu edhe për shqiptarët. Jemi të bindur se kjo është një aventurë e Albin Kurtit dhe regjimit të tij, e jo e qytetarëve të ndonjë nacionaliteti“, thekson Simiq.

Detyrimet ligjore

Ish-kryetari i bashkisë së Mitrovicës së Veriut, Millan Radojeviq, thotë në një intervistë për Kosovo online se autoritetet lokale kanë një detyrim ligjor për të shqyrtuar peticionin e qytetarëve kundër ndërtimit të urave të reja, por edhe se bashkësia ndërkombëtare duhet të ndalojë "të mbyllë sytë" ndaj lëvizjeve të njëanshme të autoriteteve në Prishtina.

“Në shoqëritë demokratike, çdo formë e peticionit duhet të merret seriozisht. Komuna e Mitrovicës së Veriut ka detyrim ligjor që, pasi peticioni të dorëzohet, ta shqyrtojë në kuvend dhe të marrë vendim për të. Prandaj, në shoqëritë demokratike, presim që peticioni të merret në konsideratë”, theksoi Radojeviq.

Problemi, thekson ai, është se në pushtet në Kosovë është një "regjim autoritar dhe jodemokratik që po shndërrohet në diktaturë".

"Siç mund ta shohim, në Prishtinë nuk funksionojnë absolutisht asnjë institucion, nuk ka kuvend, qeveria është në një mandat teknik që nuk duhet të ketë as legjitimitetin për të marrë vendime kaq të mëdha. Megjithatë, për fat të keq, kjo po keqpërdoret në dëm të komunitetit serb", tha ai.

Ai paralajmëron se është koha e fundit që bashkësia ndërkombëtare të ndalojë të mbyll sytë ndaj lëvizjeve të njëanshme të Albin Kurtit që përkeqësojnë situatën e sigurisë në Kosovë.

“Kemi parë në periudhën e kaluar se institucioni që ka autoritet në marrëdhëniet me Kurtin është KFOR-i. KFOR-i vazhdimisht e ka bërë të qartë se hapja e urës kryesore është një situatë e rrezikshme, madje, me disa nga veprimet e tij, nëse kujtoheni, përmes një ushtrimi në urën kryesore dhe vendosjes së njësive të mekanizuara dhe trupave të tyre, ka dërguar një sinjal të qartë se nuk do ta lejojë një gjë të tillë,”, ka theksuar ai.

I pyetur se çfarë do të ndodhë me këto projekte pas zgjedhjeve lokale në tetor, kur pritet një ndryshim qeverie në katër komuna në veri, Radojeviq shpreh shpresën për ndryshime edhe në nivelin qendror në Prishtinë, pra që qeveria e re e Kosovës do të ketë „më shumë mirëkuptim“ për kërkesat e komunitetit serb.

„Sinqerisht shpresojmë që do të vijë deri te një ndërrim i pushtetit në nivelin qendror në Prishtinë, në mënyrë që në një moment pushtetet e reja lokale të kenë një farë bashkëpunimi normal me nivelin qendror, i cili do të ketë më shumë mirëkuptim për kërkesat e komunitetit shumicë në këto hapësira – për kërkesat e serbëve që jetojnë këtu“, thotë Radojeviq.

Mesazh me “domen të kufizuar”

Peticioni është i qartë, por mesazhi i komunitetit serb në veri ka domen të kufizuar dhe nuk do ta ndalë synimin e Prishtinës për ndërtimin e dy urave të reja mbi Ibër, vlerëson historiani Stefan Radojkoviq.

„Peticioni, për fat të keq, nuk mundet. Është dëshmuar që as akterë më të fuqishëm dhe më seriozë, si ambasadat e huaja apo Bashkimi Evropian me masat e veta ndëshkuese, nuk mund ta korrektojnë sjelljen e administratës së Prishtinës, veçanërisht të Albin Kurtit, i cili këtë fillim të pretenduar të ndërtimit të disa urave po e përdor si pjesë të fushatës së tij politike para zgjedhjeve lokale“, thekson Radojkoviq për Kosovo online.

Megjithatë, ai e sheh rëndësinë e këtij peticioni në tërheqjen e vëmendjes së bashkësisë ndërkombëtare ndaj problemeve me të cilat përballen serbët, veçanërisht në veri të Kosovës.

Pyetja, paralajmëron ai, është nëse bashkësia ndërkombëtare "nuk mundet, nuk dëshiron apo nuk ka interes" të kundërshtojë vendimet e njëanshme të Prishtinës.

"Kjo iniciativë është e lavdërueshme, në kuptimin që njerëzit duhet të mobilizohen për të nënshkruar, thjesht për t'u shprehur për këtë çështje. Por, duke pasur parasysh se bashkësia serbe është relativisht e vogël dhe se deputetët e saj në përgjithësi nuk konsultohen për shumë çështje, dhe se ata aktualisht nuk kanë autoritet lokal, ajo ka një fushëveprim shumë të kufizuar dhe nuk pres që të ketë një ndikim vendimtar, përveç ndoshta si një përpjekje për të tërhequr vëmendjen e faktorit ndërkombëtar. Por, nëse faktori ndërkombëtar nuk mund të ndikojë në sjelljen e Albin Kurtit ose nuk dëshiron, ose ndoshta nuk ka as interes për të investuar shumë në fushatën politike të Kurtit, atëherë kjo gjithashtu do të thotë se shtrirja e këtij peticioni është e parëndësishme", tha Radojkoviq.

Ai i sheh shkaqet në faktin se për shkak të krizës ukrainase dhe konfliktit në Lindjen e Mesme, problemet e Beogradit dhe të Prishtinës nuk janë më lart në axhendën e BE-së.

Si një faktor shtesë, ai thekson trazirat e brendshme në vetë Unionin.

"Secili prej shteteve anëtare ka disa nga problemet e veta të brendshme, të shkaktuara përsëri, drejtpërdrejt ose tërthorazi, nga kriza ukrainase, gjë që e bën situatën në Kosovë jashtëzakonisht të parëndësishme, me fjalë të tjera, shumë poshtë në listën e prioriteteve të tyre. Prandaj, ata nuk do t'i kushtojnë shumë vëmendje derisa kjo të çojë në një dhunë të hapur. Ata do të tolerojnë ose thjesht do të jenë të verbër ndaj dhunës institucionale, duke krijuar një atmosferë linçimi, një safari në veri të Kosovës për sa i përket komunitetit serb, por derisa të mos ketë dhunë fizike, konflikte të hapura, asgjë ndoshta nuk do të ndodhë ose të paktën të ndryshojë sjelljen e administratës së Prishtinës", është i bindur Radojkoviq.

Ai dyshon se Prishtina mund të heqë dorë nga ndërtimi i urave të reja edhe pas zgjedhjeve lokale.

"Ndoshta do të vazhdojë për arsyen e thjeshtë se është treguar se kjo qeveri, nën mandatin teknik të Aljbin Kurtit, nuk heziton të përdorë të gjitha burimet në dispozicion të administratës së Prishtinës për të promovuar axhendën e saj ose për të zbatuar disa vendime, shumë prej të cilave nuk janë në përputhje me ligjet dhe kushtetutën e administratës së Prishtinës", thotë Radojkoviq.

Ai beson se sjellja e KFOR-it në lidhje me ndërtimin e dy urave të reja do të jetë me rëndësi kyçe.

"Nëse ata penguan kalimin e automjeteve me motor mbi këtë urë kryesore në Ibër, është e mundur që ata ta përsërisin të njëjtën gjë me urat e mundshme të ndërtuara rishtazi. Reagimet e tyre duhet të monitorohen, nëse janë të gatshëm të pengojnë çdo përpjekje të Aljbin Kurtit dhe shqiptarëve nga pjesa jugore e Mitrovicës, nëse ndërtimi ndodh vërtet, për t'i përdorur ato për automjete motorike", specifikon Radojkoviq.