Pranimi i të burgosurve të huaj në Kosovë: Interesi politik i Prishtinës - rrezik sigurie për rajonin

Marrëveshjet që Kosova po shqyrton me Danimarkën dhe Belgjikën për pranimin e të burgosurve të huaj, si dhe plani për të hapur një qendër për azilkërkuesit nga Mbretëria e Bashkuar, po shkaktojnë polemika të shumta në rajon. Bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Prishtina, Beogradi dhe Tirana pajtohen se interesi politik fshihet pas përfitimit ekonomik, por edhe se marrëveshje të tilla mbartin rreziqe serioze sigurie. Ndërsa disa paralajmërojnë se shoqëria e Kosovës është tashmë e cenueshme dhe se pranimi i kriminelëve të dënuar dhe azilkërkuesve mund të kërcënojë më tej stabilitetin, të tjerë theksojnë se pasojat mund të ndikojnë në të gjithë rajonin.

Shkruan: Petar Rosiq

Më 23 maj 2024, Kosova ratifikoi marrëveshjen me Danimarkën, sipas së cilës 300 të burgosur danezë do të vendosen në burgun e Gjilanit.

Sipas marrëveshjes, të burgosurit që do të transferohen nuk do të jenë shtetas danezë dhe nuk do të jenë me rrezik të lartë. Ata nuk do të dënohen për krime lufte dhe terrorizëm dhe nuk do të kenë çrregullime të rënda mendore.

Në këmbim, Kosova do të përfitojë rreth 200 milionë euro, të cilat do të investohen në Shërbimin Korrektues të Kosovës dhe në burimet e energjisë së rinovueshme.

Marrëveshja midis Danimarkës dhe Kosovës frymëzoi edhe Belgjikën. Ministrja e Drejtësisë e Belgjikës, Anneliese Verlinden, dhe Ministrja e Azilit dhe Migracionit, Anneline Van Boswith, ishin në një vizitë diplomatike tre-ditore në Shqipëri dhe Kosovë në fillim të muajit. Siç thanë ato, qëllimi i vizitës është zgjidhja e problemit të mbipopullimit në burgjet belge dhe lufta kundër krimit të organizuar, raportoi Belga njuz ejxhensi.

Shqipërisë i është kërkuar të pranojë kthimin e shtetasve të saj që ndodhen aktualisht në burgjet belge, ndërsa Kosova është caktuar si destinacion për marrjen me qira ose ndërtimin e burgjeve për personat e dënuar që nuk janë shtetas belgë.

Osmani: Bashkëpunim në drejtësi, siguri dhe mbrojtje

Ndryshe nga zyrtarët belgë, Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani nuk e përmendi marrëveshjen për burgjet pas takimit. Në deklaratë, ajo deklaroi se "bashkëpunimi i ngushtë midis Kosovës dhe Belgjikës në drejtësi, siguri dhe mbrojtje përfaqëson një model të partneritetit evropian që forcon paqen, stabilitetin dhe një perspektivë të përbashkët", por gjithashtu theksoi nevojën që Belgjika të marrë një rol udhëheqës në inkurajimin e përparimit të Kosovës drejt anëtarësimit në BE.

Ndryshe nga Kosova, autoritetet shqiptare nuk pranuan asnjë "zgjidhje të menjëhershme" të propozuar nga ministrat belgë. Sipas burimeve të Postës Shqiptare, Tirana zyrtare e ka bërë të qartë se çdo i burgosur do të trajtohet bazuar në marrëveshjen ekzistuese për ekstradimin dhe transferimin e të burgosurve midis dy vendeve, me çdo rast të vlerësuar individualisht.

Në prag të Samitit të Ballkanit Perëndimor në Londër, i cili u zhvillua javën e kaluar, u prezantua plani i kryeministrit britanik Keir Starmer për të formuar një sërë qendrash në rajon, ku azilkërkuesit e refuzuar do të akomodoheshin pasi të kishin shteruar të gjitha opsionet e apelimit në Mbretërinë e Bashkuar.

Kurti: Duam të ndihmojmë

Tre vende të rajonit, Shqipëria, Mali i Zi dhe Bosnja dhe Hercegovina, e refuzuan ofertën britanike. Kryeministri malazez Milojko Spajić theksoi se Mali i Zi "nuk është pjesë e rrugës së kontrabandës së migrantëve në Ballkan", ndërsa kryeministri shqiptar Edi Rama deklaroi se, megjithëse ka një marrëveshje të veçantë me Italinë për trajtimin e azilkërkuesve, Shqipëria nuk do të pranojë kurrë krijimin e qendrave për kthimin e migrantëve në territorin e saj.

Megjithatë, kryeministri i Kosovës në mandatin teknik, Albin Kurti, e pa mundësinë e tij.

Ai konfirmoi se Qeveria e Kosovës është ofruar të pranojë migrantë nga Britania e Madhe sepse, siç tha ai, ka një detyrim për të shlyer ndihmën për rolin që luajti ai vend në forcat paqeruajtëse "që mbrojtën Kosovën nga regjimi i Slobodan Millosheviqit".

"Ne duam të ndihmojmë Mbretërinë e Bashkuar. Ne e konsiderojmë një detyrim miqësor dhe politik", tha Kurti.

Ekspertja e politikës së jashtme Donika Emini e vlerësoi ofertën e Kurtit si një përpjekje të dëshpëruar për të forcuar marrëdhëniet dypalëshe.

Sipas saj, ende nuk është e qartë se çfarë kërkohet saktësisht nga Mbretëria e Bashkuar në këmbim të një shërbimi që është mjaft problematik kur dihet se Kosova ka nënshkruar një marrëveshje me Danimarkën për pranimin e të burgosurve në Kosovë.

Human Rights Watch: Njerëzit si mjet politik

Human Rights Watch gjithashtu shprehu shqetësim të madh. Drejtoresha për Evropën dhe Azinë Qendrore, Judith Sunderland, deklaroi se është e papranueshme të përdoren njerëzit, qofshin të dënuar apo azilkërkues, si mjet politik për të përfituar përfitime, pasi kjo çon vetëm në shkelje të të drejtave të njeriut.

Ajo vlerësoi se këto marrëveshje tregojnë një "gatishmëri shqetësuese të shteteve evropiane për të hequr dorë nga detyrimet e tyre", duke shtuar se "nuk është çudi që Kosova dhe vendet e tjera po përpiqen ta përdorin këtë obsesion të dukshëm të BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar për t'ia kaluar përgjegjësinë një pale të tretë".

Analistja Alma Lama nga Prishtina gjithashtu kundërshton idenë e ndërtimit të një burgu për të dënuarit e huaj, duke vlerësuar se një praktikë e tillë mund të përfaqësojë një problem serioz, kryesisht në aspektin e respektimit të të drejtave të njeriut.

"Marrëveshja me Danimarkën, e cila tashmë është arritur, u pa më shumë nga Qeveria e Kosovës si një investim në objekte dhe infrastrukturë, por kjo ka çmimin e vet. Njerëzit që nuk i përkasin shoqërisë së Kosovës mund të sillen në Kosovë, dhe unë besoj se duhet të ketë shqetësim serioz për të drejtat e njeriut këtu", tha ajo për Kosovo online.

Kosova tashmë ka mjaft probleme

Ajo shton se Kosova tashmë ka shumë probleme si shoqëri dhe se të burgosurit e huaj nuk duhet të sillen në Kosovë.

"Ata duhet të kthehen në vendet e tyre ose në vendin ku janë burgosur. Sjellja e të burgosurve të huaj në Kosovë, si dhe e azilkërkuesve nga vendet evropiane, gjë që po diskutohet gjithashtu, nuk është e drejtë dhe institucionet e Kosovës nuk duhet ta bëjnë këtë për asnjë arsye. Ne kemi shumë probleme si shoqëri dhe pranimi i tyre nuk është një zgjidhje e mirë", deklaron ajo.

Lama thekson se ky qëndrim i saj nuk vlen për të burgosurit me origjinë nga Kosova.

"Sa i përket të burgosurve me origjinë nga Kosova, sigurisht që është e pranueshme, ndoshta edhe e nevojshme që ata të transferohen në Kosovë, sepse janë qytetarë të Kosovës. Kjo vlen për serbët dhe njerëzit e çdo kombësie tjetër. Por, sa i përket të burgosurve nga vendet e tjera, unë jam plotësisht kundër kësaj. Nuk mendoj se i sjell ndonjë dobi shoqërisë së Kosovës", tha ajo shprehimisht.

Kur bëhet fjalë për qendrat për pritjen e migrantëve, ai kujton se BE-ja ka marrëveshje për kthimin e migrantëve me Turqinë dhe me disa vende në Afrikë, të cilat kushtojnë shumë, por funksionojnë sepse ato vende janë "stacione të ndërmjetme" për emigrantët e paligjshëm.

"Kosova, Shqipëria dhe rajoni i Ballkanit nuk kanë të bëjnë fare me këto lloj emigrantësh. Ne kemi emigrantët dhe azilkërkuesit tanë në Evropë, të cilët mund t'i kthejmë gjithmonë, por nuk duhet të sjellim migrantë nga Afrika dhe Lindja e Mesme, sepse ata do të lëviznin lirshëm, dhe gjithashtu kemi sfida me ekstremizmin. Sipas mendimit tim, nuk është një ide e mirë të sjellim njerëz të tillë në një shoqëri që ka dobësitë e veta", përfundon analisti nga Prishtina.

Fitim ekonomik më pak se politik

Në ndryshim nga ajo, Nikola Vujinoviq, studiues në Studimet e Sigurisë nga Beogradi, beson se këto marrëveshje kanë më shumë rëndësi politike sesa ekonomike.

"Edhe pse është, më lejoni të them, një mënyrë e mirë investimi ekonomik, fitimi ekonomik prej saj është shumë më i vogël se fitimi politik", tha Vujinoviq për Kosovo online dhe shtoi se marrëveshje të tilla, megjithatë, nuk do ta përshpejtojnë rrugën e Kosovës drejt organizatave ndërkombëtare.

"Komuniteti shqiptar e paraqet këtë si mirënjohje ndaj vendeve që mbështetën pavarësinë e tyre. Në thelb, është një përpjekje për të marrë favore politike në të ardhmen, kur përfundimisht disa pengesa, të tilla si rruga drejt Bashkimit Evropian ose Këshillit të Evropës, do të hiqen", shpjegon Vujinoviq.

Ai paralajmëron se zbatimi i këtyre marrëveshjeve mund të paraqesë një rrezik serioz jo vetëm për Kosovën, por edhe për të gjithë rajonin.

"Nëse i shohim shifrat e shpallura në media, bëhet fjalë për rreth treqind të burgosur që belgët po shqyrtojnë mundësinë e sjelljes në Kosovë. Shembujt e arratisjeve nga burgjet janë të shpeshta, dhuna është e pranishme dhe këto nuk janë raste të mira të shkeljeve të rregullave të trafikut apo mospagesës së taksave - po flasim për kriminelë të rëndë: vrasje, krim i organizuar, mafia e drogës. Nuk është rastësi që Belgjika këmbëngul në këtë çështje, duke pasur parasysh se kush i udhëheq grupet kryesore kriminale në Evropën Perëndimore", paralajmëron Vujinoviq.

Ai shton se të burgosurit që përfundimisht do të deportohen nuk janë vetëm nga Kosova, por edhe nga Shqipëria, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut, gjë që do ta shndërronte Kosovën në një qendër kërcënimesh për sigurinë.

"Si do të funksionojë kjo siguri? A do të jetë në nivelin e institucioneve të burgjeve të Kosovës apo në nivelin e sistemeve të burgjeve perëndimore? Burgjet në Perëndim janë shumë më të ngurta se këtu në rajon, dhe ne duhet ta mbajmë mend këtë. Nuk e di nëse do të jetë kështu. Shpresoj që të jetë, nëse do të realizohet fare", përfundon Vujinoviq.

Mungesa e transparencës

Analisti politik nga Tirana, Ben Andoni, vlerësoi gjithashtu se marrëveshjet për pritjen e të burgosurve të huaj të ofruara nga Danimarka dhe Belgjika ngrenë çështje të shumta - nga shkeljet e mundshme të të drejtave të njeriut deri te rreziqet e sigurisë dhe mungesa e transparencës.

"Problemi i parë që shfaqet këtu është çështja e shkeljeve të të drejtave të njeriut. Pasi këta persona të kenë vuajtur dënimin e tyre, a do të kthehen në Belgjikë apo jo? Ata që kanë leje qëndrimi mund të kthehen, por të tjerët, që nuk e kanë, ka shumë të ngjarë të qëndrojnë në vendet tona. Pas ngrirjes së pasurive të tyre, ata nuk kanë ku të shkojnë tjetër, por do të qëndrojnë këtu në Shqipëri dhe Kosovë", paralajmëroi Andoni për Kosovo online.

Ai shtoi se publiku, si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë, është i shqetësuar për mungesën e transparencës në lidhje me këto marrëveshje.

"Media u detyrua të merrte informacion jozyrtarisht, por nga burime të dorës së dytë ose të tretë, më shpesh daneze dhe tani belge. Nga ana tjetër, ata duan të përfitojnë nga nevojat e Shqipërisë dhe të Kosovës, të cilat përdorin çdo mundësi për t'u afruar me Perëndimin, veçanërisht në procesin e integrimit, i cili është më i theksuar në Kosovë, e cila ende nuk ka marrë statusin e kandidatit", theksoi analisti.

Sipas tij, Danimarka dhe Belgjika po e përdorin këtë situatë "shumë mirë" për të shmangur mbipopullimin në burgjet e tyre.

"Ende nuk dihet se si do ta pranojë publiku këtë. Në Tiranë ka një apati të madhe dhe mungesë interesi pothuajse të plotë, ndërsa kjo çështje nuk është bërë një temë qendrore as në Kosovë, sepse Aljbin Kurti po përballet me probleme të mëdha në formimin e një qeverie të re dhe mundësinë e zgjedhjeve të parakohshme", tha Andoni.

Kërcënim për sigurinë

Analisti paralajmëron gjithashtu për sfidat e sigurisë që mund të lindin nëse të burgosurit nga Belgjika do të transferoheshin në Shqipëri ose Kosovë.

"Disa nga këta njerëz janë individë me rrezik të lartë. Përgjimet me telefona të tipit Skyphone vërtetuan se ata janë të përfshirë në aktivitete kriminale. Ato përgjime zbuluan vrasje, pastrim parash, si dhe përdorimin e portit të Antverpit për kontrabandë. Grupet kriminale shqiptare tashmë luajnë një rol të rëndësishëm në Evropë, dhe kthimi i tyre në rajon padyshim do të përfaqësonte një kërcënim", paralajmëroi Andoni dhe theksoi edhe një herë dëshirën e fortë të Kosovës për mbështetje ndërkombëtare.

"Kosova para së gjithash dëshiron të respektohet nga faktori i huaj, kështu që është e gatshme të nënshkruajë pothuajse çdo marrëveshje në mënyrë që të forcojë marrëdhëniet me partnerët ndërkombëtarë", përfundoi Andoni.