Pse është propozimi evropian nga shkurti “marrëveshja themelore” për Albin Kurtin?

Që kur më 27 shkurt të këtij viti Bashkimi Evropian shpalli propozimin evropian për “Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë”, pas takimit të kryeministrit të Kosovës Albin Kurti me presidentin serb Aleksandar Vuçiq në Bruksel, kryeministri i Kosovës e quan ekskluzivisht këtë dokument “marrëveshje themelore”. Kjo akrobaci gjuhësore është veçanërisht e dukshme sepse marrëveshja nga dialogu i vitit 2013, me të cilën Kosova mori përsipër formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, zyrtarisht quhet: Marrëveshja e Parë për Parimet që Rregullojnë Normalizimin e Marrëdhënieve.

Nëse një marrëveshje e quajtur zyrtarisht "e para" do të ishte krijuar dhjetë vjet më parë dhe e nënshkruar nga Beogradi dhe Prishtina, pse do të ishte marrëveshja “bazë” e vitit 2023, e cila as nuk u nënshkrua?

Përveç kësaj, marrëveshja e parë e Brukselit, e datës 19 prill 2013, u ratifikua nga Kuvendi i Kosovës në qershor të atij viti, duke e bërë atë një detyrim ligjor ndërkombëtar për Prishtinën, siç e kanë theksuar pafundësisht zyrtarët evropianë.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se për Albin Kurtin marrëveshja e shkurtit të vitit 2023 është “themelore” pasi nuk i pranon obligimet që Kosova i ka marrë më herët dhe dëshiron që historia të fillojë me të, si dhe sepse marrëveshja midis dy Gjermanive nga vitet 70 quhej edhe Marrëveshja Themelore dhe nënkuptonte njohje reciproke de facto, pas së cilës të dyja Gjermanitë u bënë anëtare të Kombeve të Bashkuara.

Koordinatori i Grupit Punues të Konventës Kombëtare të BE-së për kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq beson se Kurti e përdor atë lojë fjalësh me qëllim, për të imponuar një narrativë se gjithçka që është rënë dakord më parë nuk vlen për Kosovën.

“Mendimi im është se Kurti e quan “marrëveshje bazë” sepse nuk i pranon obligimet e marra më parë dhe dëshiron të thotë se për të kjo marrëveshje është themelore, pra e para në serinë që duhet ta zbatojë pa i pranuar ato obligime nga Marrëveshja e Brukselit në vitin 2013 dhe 2015, dhe nga marrëveshjet teknike që janë marrë nga qeveria e Kosovës në një periudhë të mëparshme”, thotë Mijaçiq për Kosovo online.

Ai shton se emri “marrëveshja bazë” dëgjohet edhe në qarqet diplomatike evropiane, të cilat nuk kanë të bëjnë posaçërisht me marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, sepse siç thotë ai, e lidhin me Marrëveshjen Themelore mes dy Gjermanive nga fundi i viteve shtatëdhjetë.

“Është lojë fjalësh sepse kjo marrëveshje e shkurtit dhe marsit është bërë në imitim të marrëveshjes mes dy Gjermanive, e cila quhet edhe Marrëveshja Themelore. Pra në disa qarqe diplomatike që nuk janë aq të shqetësuar me temën e dialogut mes Beogradi dhe Prishtina, mund të dëgjoni që edhe ata e quajnë marrëveshje bazë, duke pasur parasysh se është shumë e ngjashme me marrëveshjen mes dy Gjermanive të viteve të 70-ta”, tha Mijaçiq.

Megjithatë, ai gjithashtu beson se Kurti dëshiron që historia të fillojë me të dhe me atë që ai ka marrë pjesë, që është marrëveshja e arritur në Bruksel në shkurt të këtij viti. Ajo marrëveshje, sipas Mijaçiqit, nënkupton shumë lëshime nga Beogradi që janë në favor të Prishtinës dhe “të këndshme për veshin e Kurtit”, prandaj Kurti e konsideron atë si pikënisje për gjithçka që do të pasojë.

“Nga ana tjetër, le të jemi të sinqertë, kjo marrëveshje jep lëshime të mëdha nga ana e Serbisë – se ajo e pranon subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës, e pranon që Kosova mund të anëtarësohet në organizata ndërkombëtare, me të vërtetë jep shumë liri kur bëhet fjalë për marrëdhëniet e Serbisë me Kosova. Kështu që diku t'i pëlqejë veshit të tij dhe prandaj e quan themelor ose bazë për gjithçka që do të vijojë”, ka përfunduar Mijaçiq.

Lidhjen me marrëveshjen mes dy Gjermanive e sheh edhe analisti politik Ognjen Gogiq. Ai thotë për Kosovo online se kryeministri i Kosovës Albin Kurti shpesh përdor termin "marrëveshja themelore" duke iu përmbajtur fort planit të fundit të rënë dakord për zgjidhjen e çështjes së Kosovës, sepse në këtë mënyrë ai dëshiron të mbajë gjallë idenë e njohjes së ndërsjellë në mes dy Gjermanive si model për Kosovën.

“Propozimi franko-gjerman u hartua në analogji me marrëveshjen bazë të nënshkruar nga dy Gjermanitë në vitet 1970, me të cilën ata de facto ose në mënyrë implicite e njihnin njëra-tjetrën, por pa njohje de jure zyrtare. Pas njohjes de facto, të dyja u bënë anëtarë të OKB. Protagonistët e kësaj ideje për propozimin franko-gjerman në fakt duan të arrijnë të njëjtin qëllim - që Serbia dhe Kosova të pranojnë një marrëveshje që do t'u mundësonte atyre të bëhen anëtarë të Bashkimit Evropian në një moment, por mbi të gjitha të dërgoni një mesazh përmes asaj marrëveshjeje se Serbia dhe Kosova janë të njohura de fakto, nëse jo de jure”, thotë Gogiq.

Ai tregon se propozimi franko-gjerman fillimisht u quajt marrëveshje bazë.

“Ai term është përdorur, ndërkohë është riemërtuar dhe quhet Marrëveshja për rrugën e normalizimit, besoj se është riemërtuar për shkak të kërkesës së Serbisë, pra se Serbia nuk ka dashur të pranojë asnjë marrëveshje që do të referonte për marrëveshjen mes dy Gjermanive. Ajo që Kurti po përpiqet të përdorë shprehjen “marrëveshja bazë” në fakt është duke aluduar dhe duke iu referuar faktit se është një marrëveshje e modeluar sipas marrëveshjes mes dy Gjermanive. Ai dëshiron ta mbajë këtë ide të gjallë se Serbia dhe Kosova duhet ta njohin njëra-tjetrën de fakto në të njëjtën mënyrë dhe kështu i menaxhojnë marrëdhëniet e tyre”, thotë Gogiq për Kosovo online.

Siç shton ai, prandaj Kurti vazhdon t'i referohet asaj marrëveshjeje bazë, sepse ka pritshmëri dhe plane të caktuara.

“Në fakt ata vazhdimisht po bëjnë thirrje që ajo marrëveshje dhe ajo të nënshkruhet me shpresën se do të dërgohet një mesazh për të gjithë në bashkësinë ndërkombëtare që Kosova dhe Serbia së paku de facto, nëse jo de jure, e kanë njohur njëra-tjetrën dhe se atëherë këto vende që nuk e njohin, në radhë të parë në BE dhe NATO, edhe në dritën e kësaj të ndryshojnë qëndrimin e tyre. Kjo është një tentativë, një nga bllofet e tij që megjithatë nuk kalon sepse jo vetëm që Serbia nuk e pranon një gjë e tillë, por ajo marrëveshje nuk është përfshirë në dokumentet ndërkombëtare të quajtura - themelore, por Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit. Megjithatë, askush nuk e ka të qartë se si t'i quaj të gjitha këto marrëveshje të fuqishme. Kjo njihet edhe si Marrëveshja e Bruksel-Ohër, pra ka një konfuzion të përgjithshëm”, thotë Gogiq.

Profesori asistent i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, vlerëson se kryeministri i Kosovës Albin Kurti dëshiron të shmangë marrëveshjen e Ohrit, sepse aneksi i Ohrit në fakt thotë se cili është prioriteti në zbatimin e gjithë procesit të normalizimit ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, e cila është Bashkësia e Komunave Serbe, gjegjësisht vetëqeverisje për serbët në formë të autonomisë së gjerë.

“Kjo është diçka që kërkohet nga Prishtina dhe të gjithë zyrtarët dhe ndërmjetësuesit evropianë theksojnë se është pikënisja e parë. Qeveria e Albin Kurtit në fakt e shmang qëllimisht aneksin nga Ohri dhe flet vetëm për marrëveshjen e shkurtit nga Brukseli, duke e quajtur atë themelore, sepse beson se është Beogradi ai që duhet të bëjë lëshime i pari, jo institucionet e Prishtinës, dhe kjo është në fakt një nga taktikat që përcillet në mesazhet që dërgohen, që është se nuk do të pranojë BKS, që ajo do të blejë kohë dhe se pret që Beogradi të jetë ai që do të arrijë dhe do të përmbushë gjithçka që parashikohet, siç e quan ai, plani bazë”, thotë Surliq për Kosovo online.

Analistja politike Mimoza Gavrani beson se kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, marrëveshjen e Brukselit të 27 shkurtit 2023 e quan “themelore” sepse tani është në qeverinë e Kosovës,ndërsa dokumentet e vitit 2013 dhe 2015 nuk i sheh si bazë për marrëveshje të reja si ajo europiane që u krijua në bazë të propozimit franko-gjerman.

Ajo ka thënë për Kosovo online se për Prishtinën politikisht nënkuptohet se marrëveshja e vitit 2013 është dokumenti kryesor kur bëhet fjalë për Bashkimin e Komunave Serbe.

“Kur u pranua Asociacioni, kjo mbeti një marrëveshje ndërkombëtare. Por, pasi kanë kaluar 10 vjet, tani kemi disa versione të reja të propozuara si propozimi franko-gjerman dhe ai evropian për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Për 10 vjet, Kosova humbi shumë kohë dhe 'shkatërroi' funksionet politike të Asociacionit dhe asnjë qeveri nuk e ka zbatuar ende marrëveshjen e vitit 2013. Ky premtim i parealizuar dëmtoi imazhin e Kosovës. Qeveria e Kosovës duhet të bëjë gjithçka për të çuar përpara ‘topin politik’, duke pasur parasysh presionet dhe të gjitha marrëveshjet ndërkombëtare. Kurti është nën presionin e BE-së dhe të gjithë të tjerëve që ndihmojnë procesin e dialogut, por nuk do të thosha se kryeministri Kurti po i shmanget Asociacionit. Ndërsa ishte në opozitë, ishte kundër asaj, tani po tenton të gjejë zgjidhjen më të mirë”, thotë Gavrani, e cila beson se Kosova duhet të ndërmarrë hapa konkretë politikë për të treguar se është e gatshme të marrë vendime të vështira politike, përfshirë këtu marrëveshjen për BKS.

Siç thekson, Serbia dhe Kosova më në fund duhet të jenë në gjendje t'u japin fund temave të vështira.

“Duhet të jemi të vetëdijshëm edhe për afatet, sepse vitin e ardhshëm do të ketë zgjedhje në Amerikë dhe Evropë. Prandaj, duhet të jemi të gatshëm që ta përfundojmë dialogun me Serbinë që po zgjat prej vitesh”, thotë Gavrani, e cila shton se nuk beson se Serbia do të bëjë asgjë për njohjen e Kosovës.