Qeveria dhe dorëheqja – dy lexime të ligjit: Kujt i përshtatet paqartësia ligjore?

Një ligj, por interpretime të ndryshme. Për një pjesë të opinionit profesional nuk ka dyshim: anëtarët e qeverisë së Albin Kurtit që fituan mandate deputetësh në zgjedhjet e 9 shkurtit është dashur të japin dorëheqje, sepse kështu e përcakton Ligji për Qeverinë. Duke cituar pjesë të të njëjtit ligj, Kurti pretendon se nuk ka pasur nevojë për dorëheqje formale, pasi mandati i çdo anëtari të Qeverisë tashmë ka përfunduar. Me dorëheqje formale apo pa të, qeveria “Kurti 2” aktualisht ka fushë veprimi të kufizuar, dhe një status i tillë – madje edhe për një periudhë më të gjatë – i konvenon më së shumti asaj vetë, vlerësojnë analistët.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Ligji për Qeverinë ka hyrë në fuqi në fund të nëntorit të vitit 2022, për mandatin e qeverisë së dytë të Albin Kurtit, por vetëm pas pak më shumë se dy vitesh, gjatë llogaritjes paszgjedhore të partive politike, u bë e qartë se në varësi të situatës, secili mund t'i përmbahet atyre neneve të ligjit që atij i përshtaten më shumë.

Kryetari i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Kreshnik Radonjiqi, më 27 mars ua ka kujtuar partive nenin 26 të Ligjit për Qeverinë, i cili parasheh se anëtarët e Qeverisë aktuale, të cilët janë zgjedhur deputetë në mbledhjen e re të Kuvendit, duhet të japin dorëheqje nga pozitat e tyre para se të konfirmojnë rezultatet e zgjedhjeve.

Në nenin 26 të lartpërmendur thuhet: “Në rast se deputeti i Qeverisë zgjidhet deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës, ai duhet të japë dorëheqje nga pozita e anëtarit të Qeverisë para ditës së certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve”.

Në mesin e anëtarëve të Qeverisë që u zgjodhën në mbledhjen e re të Kuvendit është edhe kryeministri Albin Kurti, si dhe disa ministra.

Në të njëjtën ditë, më 27 mars, Kurti i është referuar të njëjtit ligj të cituar nga Radonjiqi, por neneve 29 dhe 30, duke sqaruar se sipas tyre mandati i secilit anëtar të Qeverisë ka përfunduar më 23 mars, pa pasur nevojë për akt shtesë dhe formal të dorëheqjes. Ai bëri të ditur se qeveria e tij do të vazhdojë të kryejë përgjegjësitë që i takojnë ekzekutivit në përputhje me ligjet në fuqi, duke respektuar kufizimet e parashikuara në ligj.

Disa ekspertë juridikë në Prishtinë theksuan se ekziston një vakum ligjor, gjegjësisht se qeveria të cilës i kishte skaduar mandati nuk mund të jepte dorëheqje në parlament, të cilit po ashtu i kishte skaduar mandati, por Dushko Çelliq, asistent profesor në Fakultetin Juridik të Universitetit të Mitrovicës së Veriut, theksoi për Kosovo online se nuk kishte pengesa për dorëheqje.

Ai sqaron se kryeministri po e dorëzon dorëheqjen në parlament jo për thirrjen, por për institucionin e parlamentit dhe vlerëson se Aljbin Kurti ka bërë kundërvajtje ligjore duke mos dhënë dorëheqje nga kjo detyrë. Ligji për Qeverinë, siç thotë ai, parasheh shprehimisht dorëheqjen kur deputeti zgjidhet një anëtar i Qeverisë, përkatësisht kur organi kompetent zgjedhor konfirmon një rezultat të tillë zgjedhor.
"Nuk ka dyshim, kjo është një normë juridike imperative, e cila nuk mund të ndryshohet ose varet nga vullneti ynë. Thjesht, Kurti është dashur të dorëzojë, dhe duhet të dorëzojë dorëheqje me shkrim. Është krejtësisht e parëndësishme nëse është konstituuar apo jo parlamenti i ri, ai po ia dorëzon dorëheqjen institucionit të parlamentit. Mandati i tij sigurisht që është brenda kornizës teknike kur bëhet fjalë për kompetencat e qeverisë, për faktin se mandati ka skaduar dhe janë organizuar zgjedhje të reja. Por kjo dispozitë nënvizon, do të thosha, kërkesën që të mos ketë asnjë konflikt interesi, në këtë rast, ndërhyrje ndërmjet pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv, cilësive të një anëtari të qeverisë, në këtë rast të kryeministrit dhe një deputeti të Kuvendit”, thotë Çelliq për Kosovo online.

Duke pasur parasysh se presidentja e Kosovës Vjosa Osmani e ka thirrur seancën konstituive të thirrjes së nëntë të Kuvendit për 15 prill, Çelliq thotë se Kurti nuk mund të jetë edhe deputet edhe kryeministër në mandatin teknik atë ditë në sallën e Kuvendit.

"Është ndoshta "dita D", nëse mund të them kështu, kur ai duhet të vendosë sepse nuk mund të ulet në të dyja karriget. Ai nuk mund të jetë edhe kryeministër dhe deputet. Në çdo rast, ai nuk do të mund të votojë si deputet në atë seancë konstituive të parlamentit", thekson Çelliq.

Avokati dhe ish-sekretari në Ministrinë e Drejtësisë, Ardian Bajraktari, gjithashtu tregon se neni 26 i Ligjit për Qeverinë e përcakton qartë detyrimin e tij për të dhënë dorëheqje nëse zgjidhen deputetët e rinj të Kuvendit të Kosovës, por thekson se ligji nuk është mjaft i qartë.

Bajraktari thotë për Kosovo online se obligimi i qeverisë aktuale për të dhënë dorëheqje është një çështje shumë e diskutueshme edhe pse mendon se duhet të zbatohet.

“Duhet theksuar se që nga 23 marsi, pasi që i ka përfunduar mandati katërvjeçar i Qeverisë, Republika e Kosovës ka një Qeveri që në përputhje me Ligjin për Qeverinë ka mandat të kufizuar në kryerjen e funksioneve dhe detyrave të saj. Tani duhet të zgjidhet kryetari dhe nënkryetari i Kuvendit, e më pas të kalohet në formimin sa më të shpejtë të qeverisë”, thotë Bajraktari.

Për shkak të situatës në të cilën gjendet Kosova për shkak se rregulloret interpretohen ndryshe, por edhe për rastet e ngjashme që kanë ndodhur më parë, Marko Millenkoviq nga OJQ-ja “Nisma e Re Shoqërore” thotë se duhet të punohet në ndryshimin e ligjeve, përkatësisht në harmonizimin e tyre.

Ai është i mendimit se qeveria në mandatin teknik do të zgjasë, dhe ndonëse seanca konstituive e Kuvendit është caktuar për 15 prill, ai thekson se nuk ka gjasa që të zgjidhet kryetar i Kuvendit dhe se ka mundësi që të presë një pasiguri edhe më e madhe.

„Kryetari i kuvendit do të duhej të propozohej nga Vetëvendosje dhe të votohej nga shumica e deputetëve, gjë që për momentin nuk e shoh si të mundshme, por ndoshta ndryshon në periudhën e ardhshme. Nga ana tjetër, opozita nuk është në gjendje të propozojë dhe të zgjedhë kryetarin e Kuvendit, prandaj ndodhemi në një situatë vërtet të çuditshme. Ekziston një vakum juridik, ndërsa Ligji për qeverinë e komplikon edhe më shumë situatën. Kemi kontradikta – nga njëra anë thuhet që dorëheqjet duhet të verifikohen nga Kuvendi, ndërsa nga ana tjetër e ligjit dhe Kushtetutës thuhet që kur anëtarët e qeverisë bëhen deputetë, e humbasin të drejtën për të qenë anëtarë të qeverisë“, thotë Millenkoviq për Kosovo online.

Ai sheh dy opsione si zgjidhje për këtë situate – arritja e një kompromis politik mes Vetëvendosjes dhe disa partive opozitare, ose që partitë opozitare apo aktorë të tjerë politikë t’i drejtohen Gjykatës Kushtetuese dhe të kërkojnë mendim dhe udhëzime për tejkalimin e kësaj situate. 

Sipas Millenkoviqit, situata aktuale deri diku i përshtatet edhe qeverisë edhe opozitës, por mbi të gjitha Albin Kurtit, duke konsideruar se “do të blejë kohë shtesë për të tentuar të formohet një qeveri e re dhe të përmirësohet pozicioni në atë drejtim”.

“Albin Kurti duket se po i shfrytëzon këto vakum ligjor për të zgjatur mandatin e tij, nëse nuk arrin të formojë qeverinë e re, mendoj se ka mundësi që në vjeshtë zgjedhjet të kombinohen dhe të kemi zgjedhje të reja parlamentare përveç atyre lokale, të cilat për mendimin tim do ta ndihmonin Vetëvendosjen në përpjekjen e saj për të arritur një rezultat më të mire, duke pasur parasysh se zgjedhjet lokale janë një mekanizëm që ju mundëson të punoni shtesë në terren dhe të përpiqeni të arrini një rezultat më të mirë”, thotë Millenkoviq.