Roli i Turqisë në qetësimin e krizës në veri: A është Erdogan i aftë dhe i gatshëm të ndikojë në Kurti?

Turqia ka një synim strategjik që të jetë faktori me më shumë ndikim në Ballkan, por nuk është realiste të pritet që presidenti i Turqisë, Rexhep Taip Erdogan, të mund të ndikojë më shumë në Albin Kurti se sa Xhosep Biden apo BE, pra Olaf Shollc, theksoi profesor Darko Tanaskoviq, edhe diplomat Vladisllav Jovanoviq, është i të njëjtit mendim, dhe nuk pret që Turqia të tregojë një interes të veçantë apo më të madh për Kosovën.

Që nga përkeqësimi i situatës në veri të Kosovës, të premten e kaluar, kur policia speciale bastisi ndërtesat e komunave në veri, përveç zyrtarëve të pjesës perëndimore të bashkësisë ndërkombëtare, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, kanë folur në telefon edhe me presidentin e Turqisë, Rexhep Taip Erdogan, i cili vetëm pak ditë më parë  fitoi mandatin e dytë presidencial.

Vuçiq i kërkoi homologut të tij turk që të përdorë reputacionin dhe ndikimin e vendit të tij në mënyrë që paqja dhe stabiliteti të mbizotërojë në rajon.

Turqia nuk i fsheh interesat e saj në Ballkanin Perëndimor dhe Erdogan tha gjithashtu në ato bisedime se Ankaraja është e gatshme të japë kontributin e nevojshëm në procesin e dialogut.

Në të njëjtën kohë në Kosovë ka mbërritur edhe një kontingjent tjetër i forcave speciale turke, me kërkesë të NATO-s.

Ish-ambasadori në Turqi, profesori Darko Tanaskoviq, tha për Kosovo Online se roli i pranisë së forcave turke në kontingjentin e KFOR-it në veri të Kosovës, duke marrë parasysh të gjitha aspektet e situatës aktuale, mund të jetë pozitiv, në drejtim të uljes së tensionit dhe duke ngjallur njëfarë besimi në jetën serbe, por, siç vlerëson ai, nuk mund të kontribuojë ndjeshëm në gjetjen e një zgjidhjeje politike për "destabilizimin e llogaritur të shkaktuar nga Prishtina".

"Turqia edhe në këtë mënyrë e realizon qëllimin e saj strategjik që të jetë faktori me më ndikim në Ballkan. Ajo vepron gjithmonë në një mënyrë të përcaktuar nga konjuktura e caktuar ndërkombëtare dhe rajonale, duke i dhënë përparësi mjeteve diplomatike, ekonomike, kulturore apo ushtarake", vë në dukje Tanaskoviq.

Ai tregon se në vitet e fundit, presidenti Erdogan, edhe pse pa rezerva mbështet afirmimin ndërkombëtar të pavarësisë së Kosovës, ka zgjedhur një qasje më të gjerë, konstruktive dhe të balancuar (taktike), që nënkupton respektimin e interesave serbe dhe përmirësimin e marrëdhënieve me Serbinë.

Me këtë, shpjegon ai, Erdogan fiton avantazhe krahasuese në raport me njëanshmërinë e aktorëve evropianoperëndimorë ose më saktë të "brukselit" dhe pozicionohet si një faktor potencialisht më efektiv me besim më të madh edhe te serbët.

Ai thekson se edhe SHBA-të deri diku kanë vlerësuar se presioni ekskluzivisht ndaj palës serbe nuk jep rezultatet e dëshiruara.

“Prandaj, është logjike të supozohet se komanda e kontingjentit turk në ‘Kosovë’ ka marrë udhëzime në përputhje me politikën aktuale të jashtme të Ankarasë ndaj territorit të ish-Jugosllavisë dhe Ballkanit në një kuptim më të gjerë dhe se ata do të sillen në përputhje me rrethanat. Nuk duhet harruar se, falë përpjekjeve të njërit prej diplomatëve të saj më të aftë, Onur Ojmen, Turqia arriti atë që dëshironte në vitin 1999, që forcat e saj, brenda zonës së përgjegjësisë gjermane, të ruanin paqen në pjesën e Kosovës e Metohisë e banuar kryesisht nga pakica turke (Mamusha, Prizren), edhe pse kjo ishte arsyeja që atëherë dukej e pamundur. Faqet e para të gazetave kryesore turke në atë kohë përmbanin tituj të mëdhenj si “Asker përsëri në Kosovë!'", kujton Tanaskoviq.

I pyetur nëse Erdogan është i aftë dhe i gatshëm që të ndikojë në Kurtin për të ulur tensionet në veri, Tanaskoviq thekson se nuk është realiste të pritet që presidenti turk të ketë më shumë ndikim në autoritetet e Prishtinës sesa komuniteti ndërkombëtar, i cili "në një farë mase është bërë një peng i paturpësisë së tyre”.

“Nuk është realiste të pritet që presidenti i Turqisë të mund të ndikojë në Albin Kurti më shumë se Biden apo BE, pra Shollc dhe as të dërguarit e tyre duket se nuk mund ta bëjnë këtë. I ashtuquajturi ‘komunitet ndërkombëtar’, në favor të 'Kosovës', nuk është e gatshme të zbatojë masa vërtet efektive dhe sanksione të dhimbshme ndaj autoriteteve të përkohshme në Prishtinë, ndaj, edhe pse tingëllon paradoksale, është bërë edhe peng i pafytyrësisë së tyre”, tha ai.

Ai beson se aktualisht nuk është prioritet që presidenti i Turqisë të ndikojë në vendimet e Prishtinës, por se ka mundësi që kjo të ndryshojë më vonë.

“Erdogan sigurisht që ka shumë ndikim dhe ka argumente dhe instrumente mjaft të forta për të ‘bindur’ Kurtin dhe bandën e tij, nëse dëshiron t’i përdorë, por nuk besoj se ky është prioriteti i tij për momentin. Le të vuajnë për momentin aleatët e tij nominalë, por në të vërtetë rivalët. Kjo nuk do të thotë se ky politikan me përvojë nuk do të gjykojë në një moment të caktuar se ka ardhur momenti që ai të shfaqet më dukshëm në skenë”, përfundoi Tanaskoviq.

Ish-ambasadori në Turqi dhe shefi i diplomacisë jugosllave, Vlladisllav Jovanoviq, thekson se pyetja është nëse Turqia ka rol në qetësimin e situatës në veri apo është vetëm një plotësim i rolit që ka NATO-ja në Kosovë, sepse Turqia tani për tani është një anëtar formal i NATO-s dhe si i tillë nuk heq dorë nga detyrimet e veta.

Nga ana tjetër, shton Jovanoviq, Turqia ka lidhje historike me Kosovën, veçanërisht me shqiptarët që ishin vezirët e saj për një kohë shumë të gjatë, gjatë Perandorisë Osmane.

Sipas fjalëve të tij, turqit dhe populli shqiptar kanë pasur periudha të marrëveshjes dhe bashkëpunimit të madh, por edhe momente të sikletshme për shkak të rebelimeve dhe disiplinave të ndryshme.

“Turqia në këtë moment është vendi i dytë që e ka njohur pavarësinë e të ashtuquajturës Kosovë dhe si e tillë ka ecur përpara pa marrë parasysh ndjeshmërinë dhe reagimin tonë të mundshëm dhe më pas Amerika është shfaqur me përkushtimin e saj të plotë në zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ndërsa Turqia shfaqej herë pas here. Mirëpo, ajo nuk është interesuar në vitet e fundit, sepse ajo kishte prioritete të tjera në Lindjen e Mesme dhe marrëdhëniet me Rusinë, Greqinë...”, tha Jovanoviq.

Ai kujton se qeveria kosovare-shqiptare cenoi interesat turke duke refuzuar ekstradimin e disa turqve që dyshoheshin për një tentativë për grusht shteti kundër presidentit Erdogan.

Pavarësisht kësaj, thekson ai, Turqia nuk po heq dorë nga lidhjet dhe interesat e saj historike në Kosovë.

“Në vitet e fundit ajo ka theksuar interesat e saj të tjera ndaj Rusisë, ndaj Serbisë, Lindjes së Mesme dhe Izraelit dhe nuk ka spikatur veçanërisht. Kjo është paralele me rishikimin e qasjes së saj ndaj Ballkanit, i cili nuk është më në drejtim të neo-islamizmin, të cilin e këshilloi ish-ministri i Jashtëm dhe që Erdogani duket se e ka pranuar në atë kohë”, tha diplomati.

Ai thekson se Erdogani më vonë e “korrigjoi” dhe objektivizoi politikën e tij ndaj Ballkanit, duke e drejtuar atë në ndërtimin e pranisë së tij ekonomike dhe politike në rajon.

Prandaj, ai vlerëson se Turqia nuk do të tregojë një interes të veçantë apo më të madh për Kosovën.

“Kjo njësi e ardhur me ftesë të NATO-s është pjesë e bashkëpunimit të Turqisë me Aleancën dhe nuk nënkupton ndonjë interes të veçantë, shtesë të Turqisë për Kosovën e Metohinë, ka disa milionë turq me origjinë shqiptare, që do të thotë një grupi i fortë interesi dhe ekonomik, por edhe pjesa elektorale, ndaj edhe Turqia duhet të kujdeset për këtë”, shpjegon Jovanoviq.

Qasja turke ndaj Kosovës, thekson ai, është bërë mjaft e balancuar dhe është një nga territoret për të cilat ata janë të interesuar, por nuk është më e privilegjuar fetarisht si më parë.

“Në këtë moment nuk shoh se është rritur interesi dhe ndikimi turk në Kosovë, por vetëm se janë përmirësuar marrëdhëniet e Turqisë me Aleancën e NATO-s, e cila përndryshe është përkeqësuar për shkak të toneve të reja në politikën e jashtme turke. Është një investim i vogël turk për të përmirësuar marrëdhëniet me Amerikën, megjithatë, nuk mjafton, sepse ato marrëdhënie kërcënohen shumë nga mosbesimi i Turqisë ndaj politikës amerikane në përgjithësi”, përfundoi Jovanoviq.

I pyetur nëse Erdogan mund dhe do të ndikojë te kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, kur është fjala për qetësimin e situatës në veri të Kosovës, Jovanoviq beson se presidenti turk mund të përpiqet ta bëjë këtë, por pyetja kryesore është nëse Kryeministri i Kosovës është fare i pavarur në punën e tij.

Ai shton se ka shumë gjasa që Kurti të jetë lojtar në kombinimet që ka Amerika në Kosovë dhe se si i tillë ai ka rolin e tij që vazhdimisht ta sfidojë Serbinë dhe ta "tërheqë" hapa të pallogaritur të cilat Amerika mund t'i përdorë më vonë për të arritur disa nga qëllimet e tjera dhe personale në Serbi.

“Kurti pra nuk është i pavarur. Mendoj se është një imazh që është krijuar artificialisht për të na larguar disi nga drejtimi i duhur i arsyetimit, që është se ka një interes kompakt mes Perëndimit dhe shqiptarëve të Kosovës që nuk ka filluar në këtë moment, që nuk do të thotë se nuk duhet të jetë në kohën që do të vijë, sepse Amerika ka gjithnjë e më shumë interesa për të larguar vëmendjen e saj globale nga Kosova në drejtime të tjera - Rusia, Lindja e Largët, Kina. Nëse Kosova vazhdon të jetë në vijën e parë të interesave amerikane, kjo mund të çojë në një ndarje graduale të interesave mes Amerikës dhe Kosovës, kështu që gjërat nuk janë zgjidhur, si të thuash, përkundrazi janë në një evolucion të mëtejshëm që përmban mundësi të favorshme dhe të pafavorshme për Kosovën në sytë e politikës amerikane”, theksoi Jovanoviq.