Seanca e Këshillit të Sigurimit për Kosovën: Kush kë po e mashtron?

Keqardhja e Francës për faktin që jeta e serbëve të Kosovës është vështirësuar nga veprimet e njëanshme të autoriteteve të Kosovës, qëndrimi i Rusisë se Prishtina po ndjek një "politikë shoviniste" ndaj serbëve me synim dëbimin e tyre, si dhe thirrja e përfaqësuesit amerikan për mbylljen graduale të misionit UNMIK – janë disa nga mesazhet që u dëgjuan në seancën e mbrëmshme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, në të cilën u shqyrtua raporti i Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara për punën e UNMIK-ut. Thirrja e Uashingtonit nuk pati jehonë të madhe, ndërsa disa diplomatë theksuan pasojat negative të shuarjes së institucioneve serbe në Kosovë.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Përveç qëndrimit të njohur të Londrës, të cilin e përcolli përfaqësuesi i Mbretërisë së Bashkuar – se ka ardhur koha që Këshilli i Sigurimit të shqyrtojë rolin dhe përgjegjësinë e UNMIK-ut, pasi “kushtet në terren nuk janë më të njohshme në krahasim me vitin 1999” – lidhur me propozimin e diplomatit amerikan që anëtarët e KS të analizojnë mandatin e misionit të OKB-së në Kosovë “sepse nuk ka më rol drejtues, ndërsa ka një buxhet shumë të madh”, dje në East River u dëgjuan edhe qëndrime të tjera.

Ambasadori i Kinës, Geng Shuang, tha se UNMIK luan një rol të rëndësishëm në promovimin e pajtimit ndëretnik dhe se të gjitha palët duhet ta mbështesin në përmbushjen e mandatit të tij. Përfaqësuesi i Greqisë deklaroi se vendi i tij mbështet mandatin e UNMIK-ut në Kosovë, dhe mbështetje për punën e këtij misioni dhanë edhe Koreja dhe Franca.

Përfaqësuesi i Serbisë në seancë, ministri i punëve të jashtme Marko Gjuriq, deklaroi se qëndrimi i Beogradit mbetet i pandryshuar – mbështetje e fortë për praninë e vazhdueshme dhe angazhimin e plotë të UNMIK-ut, sepse as pas më shumë se 25 vitesh mandati i misionit nuk është përmbushur, ndërsa sfidat në terren bëhen gjithnjë e më të ndërlikuara.

Nga ana tjetër, Donika Gërvalla, e cila përfaqësoi Prishtinën, përdori tone të ashpra ndaj UNMIK-ut, duke e akuzuar këtë mision se me raportin e tij “po mashtron Këshillin e Sigurimit” dhe duke kërkuar mbylljen e tij.

Ish-ambasadorja dhe anëtarja e Forumit për Marrëdhënie Ndërkombëtare, Branka Llatinoviq, ka vlerësuar për Kosovo online se kjo paraqitje e Gërvallës ndoshta ka qenë rezultat i një marrëveshjeje me palën amerikane.

"Mendoj se ishte një përpjekje për ta hapur këtë çështje përsëri për të mbyllur atë mision, sepse prania e tij dobëson përpjekjet e tyre për të afirmuar shtetësinë e Kosovës. Nëse keni një mision të UNMIK-ut me mandatin që ka, kjo do të thotë se autoritetet nuk janë të afta ta ushtrojnë vetë atë pushtet, por se Kombet e Bashkuara janë ato që kontrollojnë dhe ndihmojnë", thotë Llatinoviq.

Sipas vlerësimit të saj, raporti i UNMIK-ut ishte i balancuar dhe korrekt, prandaj ajo nuk sheh arsye për zemërimin që Gërvalla ka shprehur ndaj kryetares së UNMIK-ut, Karolina Zijade.

“Ajo i qëndroi vetëm paraqitjes faktike dhe këmbënguli shumë për kthimin e besimit dhe dialogut. Ajo pohoi projektet në të cilat po punon Unmik me qëllim të bashkimit të të rinjve, njohjes me njëri-tjetrin dhe tejkalimit të dallimeve dhe mosbesimit të ndërsjellë”, thotë Llatinoviq.

Edhe avokati Millan Antonijeviq beson se Zijade ka paraqitur një raport objektiv për situatën në Kosovë dhe qëndrimi i autoriteteve të Prishtinës në lidhje me UNMIK-un, thotë ai, nuk është befasues.

Mirëpo, ai thekson se është interesante që iniciativa e SHBA-së për mbylljen e UNMIK-ut nuk është përkrahur nga anëtarët e KS-së, të cilët e kanë bërë këtë në mbledhjet e mëparshme.

“Ndoshta ka ende më pak presion mbi UNMIK-in dhe vendosjen e disa elementeve të dialogut që po zhvillohet dhe të cilën vetë Karolin Ziade e ka theksuar disa herë gjatë fjalës së saj. Duke marrë parasysh raportin e balancuar të Zijadës dhe gjithë diskutimin, çështja është se UNMIK-u do të vazhdojë të funksionojë. Ata kanë qëllimin e tyre, dhe komuniteti serb në Kosovë e sheh këtë. Të gjithë ata që merren me problemet e komunitetit serb janë të mirëseardhur nëse shikoni këndin e Serbisë dhe të gjithë ata që duan paqe në rajon”, tha Antonijeviq për Kosovo online.

Një mendim tjetër ka analisti politik nga Prishtina, Blerim Burjani, sipas të cilit misioni i UNMIK-ut e ka humbur rolin e tij shumë kohë më parë.

"Reagimet në Kosovë në lidhje me qëndrimin e SHBA-së se misioni i UNMIK-ut duhet të përfundojë janë pozitive, si dhe deklarata e Britanisë së Madhe që të gjitha vendet që nuk e kanë njohur Kosovën duhet ta bëjnë këtë sa më shpejt. Mendoj se UNMIK-u ka kohë që e ka humbur rolin e tij në kuptimin politik, është më shumë formal sesa real në terren", tha Burjani për Kosovo online.

Ndonëse qëndrimet e anëtarëve të KS-së nuk kanë devijuar nga ato të zakonshmet kur merret parasysh situata në Kosovë, Llatinoviq seancën e mbrëmshme e cilëson si “duke parë më të qetë në aspektin e tonit” se sa ishte rasti më parë. Ajo thekson se diplomatët kanë treguar për obligimin e respektimit të marrëveshjes nga Brukseli, para së gjithash obligimin e Prishtinës për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe.

“Po ashtu u përkujtua nevoja e sqarimit të rasteve të Banjskës, kanalit të Lepencit dhe objektit të postës në Zveçan, ishte një përpjekje për të vendosur një ekuilibër të vogël në kuptimin që kritikat nuk janë vetëm nga ana e Prishtinës, edhe pse dominonte çështja e Bashkësisë së Komunave Serbe. Kjo është diçka që nuk mund ta shmangë edhe qeveria ekzistuese e Kurtit dhe ajo e ardhshme në Prishtinë”, ka thënë Llatinoviq.

Ajo që ra në mënyrë të pazakontë ishte prezantimi jashtëzakonisht i shkurtër i përfaqësuesit amerikan, i fokusuar vetëm në çështjen që lidhet me mbylljen e misionit të UNMIK-ut.

"Ata e përmendën edhe më herët, por kësaj radhe praktikisht ishte tema kryesore e prezantimit të shkurtër - se duhet të punohet për mbylljen e tij. U theksua se UNMIK ka shumë pak staf dhe se më shumë se 80 për qind e të ardhurave shpenzohen për paga. Përfaqësuesi amerikan e përcaktoi mbylljen ashtu siç bëhet në organizatat ndërkombëtare, përmes vendosjes së një afati të periudhës së tranzicionit të OKB-së, e cila nënkupton fazën e mbylljes së UNMIK. Kjo, megjithatë, hasi në përkrahje më të vogël, përkatësisht në përkrahje të përfaqësuesve të Britanisë së Madhe, nga anëtarët e përhershëm të Sigurimit të Këshillit, ndërsa Franca, Rusia dhe Kina ishin kundër dhe për vazhdimin e punës së UNMIK-ut”, thotë Llatinoviq.

Ajo konstaton edhe se prezantimi i shefit të delegacionit të Bashkimit Evropian në OKB ishte shumë i drejtpërdrejtë dhe lidhej me obligimet e Prishtinës lidhur me themelimin e Bashkësisë së Komunave Serbe.

“Ai theksoi, dhe që është shumë e rëndësishme, që përfaqësuesit e serbëve në Kosovë të kthehen në të gjitha institucionet nga të cilat u larguan në vitin 2022 pa kushte dhe vonesa shtesë, se nuk duhet të ketë më vonesa, hapjen e disa procedurave dhe kushteve të reja, por të vendoset karakteri multietnik i institucioneve, që në fakt është një projekt i komunitetit ndërkombëtar. Ata kanë punuar shumë, kanë investuar dhe sigurisht që nuk duan që të dështojë”, përfundon Latinoviq.

Nga ana tjetër, Burjani vlerëson se Këshilli i Sigurimit i OKB-së nuk është vendi ku duhet të diskutohet për marrëdhëniet Prishtinë-Beograd.

"Këshilli i Sigurimit nuk ka asnjë rol në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ky është roli i Bashkimit Evropian. BE-ja është vendi ku duhet të bëhen përpjekje për normalizimin e marrëdhënieve", vlerëson Burjani.

Në seancë, shefi i diplomacisë serbe, Marko Gjuriq, ndër të tjera prezantoi të dhënat sipas të cilave nga themelimi i pranisë ndërkombëtare në Kosovë janë regjistruar 9530 incidente me motive etnike dhe se vetëm në gjashtë muajt e fundit kanë ndodhur 63 incidente të tilla, ndërsa në 25 janë përfshirë pjesëtarë të Policisë së Kosovës.

Në prezantimin e saj, Donika Gërvalla u shpreh se pavarësisht kundërshtimeve të forta të Serbisë dhe Rusisë dhe aleatëve të tyre, “Kosova është bërë vend demokratik dhe një partner i respektuar ndërkombëtar”, se ka ndërtuar institucionet, shtetin e së drejtës dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut, dhe ajo theksoi se Prishtina mbetet e përkushtuar për të mbështetur Ukrainën në luftën kundër Rusisë.

Duke iu përgjigjur fjalimit të Gërvallës, ambasadori rus në OKB VasiliI Nebenzja deklaroi se "u bënë gënjeshtra dhe akuza", dhe i kërkoi kryetarit të tregonte rregullat e sjelljes në Këshillin e Sigurimit herën tjetër.