Zgjedhjet si një zgjidhje e mundshme për bllokadën politike: Cila rrugë çon drejt tyre?

Kanë mbetur tetë ditë deri në fund të maratonës parlamentare, dhe megjithëse ka shanse teorike që parlamenti të konstituohet dhe një qeveri e re të zgjidhet gjatë asaj periudhe, politikanët e opozitës dhe një numër i vogël analistësh parashikojnë se Kosova do të shkojë në zgjedhje të reja. Për të shkuar në zgjedhje, do të jetë e nevojshme që ose Gjykata Kushtetuese të vendosë që Presidentja Vjosa Osmani mund të thërrasë zgjedhje ose që deputetët të arrijnë një marrëveshje për të konstituuar parlamentin dhe më pas të votojnë për shpërbërjen e tij, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Zgjedhjet e reja janë të pashmangshme për të thyer bllokadën institucionale, beson kreu i LDK-së, Lumir Abdixhiku.

"Është mirë të kemi një zgjidhje politike, por nëse nuk ka vullnet, ne do të shkojmë në zgjedhje të reja në mënyrë të pashmangshme", tha ai.

Zyrtari i AAK-së, Palj Ljekaj, gjithashtu beson se në këtë moment Kosova është më afër zgjedhjeve të reja sesa zgjidhjes së krizës në Kuvend për shkak të, siç deklaroi ai, "paaftësisë dhe arrogancës së qeverisë".

Mosbesimi që ekziston midis partive kryesore e çon analistin Arbnor Sadiku të arrijë në përfundimin se e vetmja zgjidhje është të bien dakord për datën e zgjedhjeve të reja parlamentare.

Shkencëtari politik Ognjen Gogiq sheh dy mundësi që Kosova të ketë zgjedhje të reja. Njëra prej tyre, siç i tha ai Kosovo Online, nënkupton që deputetët të bien dakord për konstituimin e Kuvendit, domethënë zgjedhjen e presidentit të tij dhe më pas të shpërndajnë parlamentin me shumicë prej dy të tretash ose të zgjedhin kryetarin e parlamentit, por të humbasin afatin për zgjedhjen e qeverisë, gjë që do t'i lejonte presidentit të Kosovës të shpërndajë Kuvendin.

Një situatë tjetër do të ndodhë nëse Kuvendi nuk konstituohet brenda afatit të caktuar nga Gjykata Kushtetuese, 26 korrik, sepse do të hyjë në një boshllëk ligjor nga i cili nuk do të ketë rrugëdalje nëse Gjykata Kushtetuese nuk jep udhëzime të reja se si të veprohet.

"Kushtetuta nuk e njeh fare situatën se çfarë ndodh nëse parlamenti nuk konstituohet. E vetmja mënyrë për të dalë ligjërisht nga kjo situatë është që Gjykata Kushtetuese të marrë një qëndrim mbi atë që është ligjërisht e mundur nëse deputetët nuk arrijnë të bien dakord për të konstituuar një parlament, dhe më pas ta shpërndajnë atë, nëse një parlament i tillë mund të shpërndahet nga Presidenti i Kosovës", shpjegon Gogiq.

Sipas normave ekzistuese kushtetuese, siç thotë ajo, ajo nuk mund ta bëjë këtë sepse dikush mund ta akuzojë atë për shkelje të Kushtetutës nëse ajo shpërndan parlamentin pas 26 korrikut, prandaj ajo beson se Vjosa Osmani do t'i drejtohet Gjykatës Kushtetuese dhe do të kërkojë një interpretim nëse ka rrethana në të cilat parlamenti mund të shpërndahet.

Sipas normave aktuale në Kushtetutë, thotë Gogić, presidenti mund të shpërndajë parlamentin nëse qeveria nuk zgjidhet brenda 60 ditëve pas emërimit të një kandidati për kryeministër, por ky nuk është rasti.

"Gjykata Kushtetuese mundet, dhe pritet që do ta bëjë, t'i interpretojë nenet e Kushtetutës më gjerësisht dhe, në përputhje me frymën e Kushtetutës, të thotë se funksionimi i rendit është shkelur dhe se Presidenti mund ta shpërndajë Kuvendin. Kjo do të vendoste një precedent ligjor dhe do të vendoste një interpretim më të gjerë të normave, por nuk do të ishte hera e parë që Gjykata Kushtetuese ka bërë diçka të tillë", thekson ky analist.

Marko Milenkoviq nga organizata joqeveritare "Iniciativa e Re Shoqërore" nga Mitrovica e Veriut tregon se në periudhën e mëparshme u tregua se nuk ka shanse për të arritur një konsensus të partive që së pari të formojnë Kuvendin, dhe pastaj ta shpërndajnë menjëherë atë në mënyrë që të shpallen zgjedhjet.

"Ndërsa nga njëra anë Vetëvendosja ende mban qëndrimin se nuk dëshiron të ndryshojë kandidatin për kryetar të Kuvendit dhe që në një farë mënyre ta bëjë procesin konstruktiv ndaj opozitës dhe kështu të sigurojë një konsensus për vendosjen e hapave të mëtejshëm, opozita ende qëndron në qëndrimin se është në favor të ndryshimit të kandidatit. Pra, për momentin duket e pamundur të arrihet një konsensus politik", tha Milenkoviq për Kosovo online.

Nëse, megjithatë, do të arrihej një marrëveshje në lidhje me zgjedhjen e Kryetarit të Parlamentit dhe pas kësaj Kuvendi do të shpërndahej unanimisht, zgjedhjet, siç thotë ai, do të mbaheshin në një periudhë të shkurtër kohore sepse duhen 30 deri në 45 ditë për t'i organizuar ato.

Dhe ai deklaron se një tjetër mundësi për të arritur në zgjedhje është t'i drejtohemi Gjykatës Kushtetuese, vendimin e së cilës, thotë ai, të gjithë po e presin.

"Ne tashmë kemi një mendim të Gjykatës Kushtetuese i cili nuk e sqaroi situatën, për më tepër, e ndërlikoi më tej atë dhe nuk dha udhëzime të qarta se çfarë të bëhej. U caktua një afat prej 30 ditësh kur duhet të formohej Kuvendi, domethënë, të zgjidhej kryetari i tij, por nuk u përcaktua se çfarë do të ndodhte më pas. Pra, nuk e dimë se çfarë do të sillte kjo rrugë e dytë dhe të gjithë po presim një vendim të ri të Gjykatës Kushtetuese ose të ndonjë instance tjetër", deklaron ai.

"Xhongling me Data"

Kur të skadojë afati i caktuar nga Gjykata Kushtetuese për konstituimin e parlamentit më 26 korrik, sipas Gogić, do të fillojë "xhonglingu i datave" dhe pyetja kryesore do të jetë nëse zgjedhjet parlamentare duhet të bashkohen me ato lokale.

"Caktimi i zgjedhjeve parlamentare në të njëjtën ditë me zgjedhjet lokale është i mundur nëse arrihet një marrëveshje në një periudhë relativisht të shkurtër kohore, por atëherë është tashmë çështje politike, jo ligji, sepse është e qartë se ka interesa të ndryshme që lidhen me të. Qeveria aktuale, pra Vetëvendosja, me sa duket do të donte të kombinonte zgjedhjet parlamentare dhe lokale dhe t'i mbante ato më 12 tetor, sepse ata llogarisin se do të kishin më shumë sukses në zgjedhjet lokale në këtë mënyrë. Nga ana tjetër, anëtarët e opozitës aktuale nuk e duan këtë dhe mund të jenë në gjendje ta kërkojnë." një mënyrë që zgjedhjet parlamentare të jenë më vonë, pas atyre lokale, edhe pse mund të jetë joekonomike të mbahen dy cikle zgjedhore në një periudhë të shkurtër kohore”, thotë Gogiq.

Nëse, më 26 korrik, do të përcaktohej se Kuvendi nuk ishte konstituuar dhe Gjykata Kushtetuese do të thoshte se Osmani mund të shpërndante parlamentin, kjo ndoshta do të mundësonte mbajtjen e zgjedhjeve në tetor, vlerëson ai.

Edhe pse të gjithë aktorët politikë janë të vetëdijshëm se zgjedhjet e reja janë e vetmja mundësi, sipas Milenkoviq, nuk ka marrëveshje për datën e zgjedhjeve të reja.

“Unë besoj se do t’i përshtatej Vetëvendosjes të kombinonte zgjedhjet lokale dhe parlamentare për disa arsye, dhe njëra prej tyre është mungesa e kandidatëve të mirë në nivel lokal. Pastaj është mungesa e rezultateve që do të siguronin një rezultat më të lakmueshëm në nivel lokal dhe mundësia e përdorimit të retorikës nacionaliste, pra veriut si platformë për një fushatë politike dhe për zgjedhjet lokale, të cilën Vetëvendosja e ka zhvilluar si një mënyrë për të mbledhur vota dhe për të angazhuar elektoratin e saj”, thekson Milenkoviq.

Opozita nga ana tjetër, sipas Milenkoviq, nuk dëshiron bashkimin e zgjedhjeve, por përkundrazi zgjatjen e procesit për një periudhë të mëvonshme.

“Në atë histori, kemi edhe zgjedhjen e presidentit të ardhshëm të Kosovës vitin e ardhshëm. Situata për momentin është komplekse dhe duket se partitë politike po peshojnë. Në të njëjtën kohë, është absurde dhe deri diku përfaqëson mendjelehtësinë e partive dhe institucioneve politike, dhe në kuptimin ligjor ka ekspozuar të gjitha mangësitë që ekzistojnë brenda legjislacionit të Kosovës”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Sipas analistit Artan Muhaxhiri, problemi në të cilin u gjend Kosova është krijuar nga udhëheqësit politikë dhe partitë, por ata nuk dinë si të gjejnë një zgjidhje. Shpresa e vetme për një rrugëdalje nga kjo situatë, beson ai, është vendimi i Gjykatës Kushtetuese, e cila është i vetmi autoritet që mund të marrë një vendim që partitë politike duhet ta pranojnë dhe ta respektojnë dhe që mund të ketë ndikim në të dyja palët, midis të cilave ka një hendek të madh.

“Më pak ndikim i ambasadave”

“Në këtë situatë, problemi më i madh është me nenin 67 (të Kushtetutës), i cili thotë se partia fituese ka të drejtën absolute për Kryetarin e Parlamentit. Megjithatë, nuk thotë se çfarë duhet bërë nëse partia nuk ka vota të mjaftueshme për të zgjedhur Kryetarin e Kuvendit. Dhe ky është problemi kryesor. Nuk e di pse partitë politike nuk ia bëjnë këtë pyetje Gjykatës Kushtetuese në mënyrë që të gjejnë një zgjidhje logjike dhe racionale”, tha Muhaxhiri për Kosovo online.
Vendimi i fundit i Gjykatës Kushtetuese, shton ai, nuk ishte shumë i saktë dhe krijoi hapësirë që të dyja palët ta interpretonin atë sipas dëshirës, kështu që Lëvizja Vetëvendosje ka një interpretim, dhe partitë e tjera, PDK, LDK, AAK dhe Nisma, kanë një tjetër.

"Është e nevojshme që Gjykata Kushtetuese të marrë vendime shumë të sakta dhe koncize që nuk mund të interpretohen sipas dëshirës. Por unë gjithashtu mendoj se nuk ka një gatishmëri të madhe të partive politike për të gjetur një zgjidhje sepse ato duan të fajësojnë njëra-tjetrën. Lëvizja Vetëvendosje dëshiron të fajësojë opozitën, dhe të tre partitë duan të fajësojnë Vetëvendosjen, dhe kjo është një situatë shumë e keqe", thekson Muhaxhiri.
Presidentja Vjosa Osmani, deklaron ai, mund të kontribuojë në rezultatin pozitiv të këtij bllokade dhe duhet të jetë shumë më e angazhuar dhe t'i drejtohet Gjykatës Kushtetuese sepse ky është detyrimi i saj.

"Osmani nuk është në një situatë shumë të mirë sepse mandati i saj zgjat deri vitin tjetër, kështu që ajo është në një pozicion shumë delikat për sa i përket pushtetit politik dhe mbështetjes politike. Ajo dëshiron një mandat tjetër dhe për këtë arsye është jashtëzakonisht e kujdesshme që të mos krijojë shumë armiq në spektrin politik të Kosovës, gjë që është e kuptueshme nga pikëpamja e saj", thotë Muhaxhiri.

Në të kaluarën, sipas fjalëve të tij, ambasadorët e Quinte kishin një ndikim të madh në situata të tilla.

"Ambasada amerikane aktivizohej kur kishte bllokada të tilla dhe kishte pushtet mbi të gjitha partitë, kështu që ata ndihmuan për të gjetur një zgjidhje, për shembull, për të formuar një qeveri të re ose për të zgjedhur një president. Ky ndikim është më i vogël tani, tani nuk ka ambasador të SHBA-së, dhe me administratën Trump, interesi është zhvendosur në tema të tjera të rëndësishme në Gaza, Ukrainë... Kjo është arsyeja pse kemi këtë situatë shumë specifike dhe ende nuk e dimë se kur do të gjendet një zgjidhje", deklaron ai.