Janevska: Në disa sektorë, ka një mungesë afatgjatë të fuqisë punëtore, në të tjerë ka punësim të tepërt

Natasha Janevska, këshilltare për arsimin në zyrën e presidentit të Dhomës së Tregtisë të Maqedonisë së Veriut, thotë se sipas të dhënave zyrtare statistikore të Byrosë Shtetërore të Statistikave, ky vend po shënon një trend pozitiv në tregun e punës, domethënë, shkalla e papunësisë ka qenë në rënie vitet e fundit. Krahasuar me vitin 2020, kur ishte 16 përqind, ajo është në rënie në dy vitet e fundit dhe tani është 11.5 përqind.

Kjo u arrit, siç shpjegon Janevska për Kosovo online, përmes politikave aktive të qeverisë dhe masave që ajo zbaton, duke zhvilluar trajnime për të papunët për profesione të kërkuara bazuar në informacione të mbledhura nga institucione të ndryshme.

Një gjë tjetër që kontribuon në këtë trend, thotë ajo, është arsimi dual i iniciuar nga Dhoma e Tregtisë dhe i zbatuar në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit.

"Ne tashmë kemi brezin e parë që menjëherë pas mbarimit të shkollës u punësua në kompani në përputhje me nevojat e tyre", thekson Janevska.

Aspekti i tretë që ajo përmend është largimi i personelit nga shteti.

"Edhe pse tregon një trend pozitiv, prapëseprapë duhet të themi se tregu ynë i punës nuk është i qëndrueshëm, sepse një pjesë e madhe e popullsisë në moshë pune është joaktive. Nga ana tjetër, kemi papunësi strukturore, që do të thotë se kemi një mospërputhje midis ofertës dhe kërkesës, domethënë, ajo që ofrohet nuk përputhet me nevojat. Na mungojnë aftësitë e nevojshme për të zbatuar procese të caktuara pune", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Në disa sektorë, ekziston një trend i mungesës afatgjatë të fuqisë punëtore, siç janë ndërtimi ose hoteleria, turizmi dhe industria ushqimore.

"Diku keni punësim të tepërt. Nëse flasim edhe për administratën publike, ku ndoshta një pjesë e madhe e administratës publike duhet të reduktohet ngadalë në kurriz të fuqisë punëtore që i nevojitet sektorit të biznesit", vlerëson ajo.

Janevska thotë se largimi i fuqisë punëtore është bërë një trend global me kalimin e viteve, gjë që mund të shihet edhe si një karakteristikë në rajonin tonë.

"Kur bëhet fjalë për largimin e fuqisë punëtore, nuk po flasim më për arsye të natyrës financiare, por edhe për faktin se të rinjtë tani duan një cilësi më të mirë jetese, një standard më të lartë jetese, kushte më të mira pune që marrin në vendet evropiane", thekson ajo.

Nga ana tjetër, kur bëhet fjalë për llojin e personelit që largohet nga Maqedonia e Veriut, ajo pohon se këta janë si ata me kualifikime të ulëta ashtu edhe ato të larta arsimore.

"Të rinjtë largohen nga vendi ynë me të gjitha llojet e kualifikimeve. Më shpesh, ata janë nga sektori i mikpritjes dhe turizmit, kamerierë, kuzhinierë, sepse paguhen më shumë në vendet evropiane, nga ndërtimi, inxhinieria mekanike, çelësbërës, saldatorë, muratorë, hidraulikë që nevojiten në BE. Ata gjithashtu largohen nga industritë e shërbimeve, nga industria ushqimore, ata që janë mekanikë, shoferë sepse nevojiten për kompanitë e transportit", numëron ai.

Nga ana tjetër, siç shton, midis të huajve, punëtorët nga Turqia, Nepali, India dhe Filipinet vijnë më shpesh në Maqedoninë e Veriut.

"Megjithatë, ne kemi edhe një fuqi punëtore që vjen nga Kosova, Shqipëria dhe Serbia. Dhe më shpesh, për fat të keq, një pjesë e madhe e fuqisë punëtore që largohet është personel me arsim të lartë, me kualifikime të larta arsimore, dhe ata vijnë në vendin tonë me kualifikime të ulëta, pra me një nivel të ulët kualifikimesh, më shpesh në ndërtim, mikpritje dhe turizëm, siç janë aktivitetet e shërbimeve, industria ushqimore. Ajo që largohet nga ne, kthehet këtu përmes importit të fuqisë punëtore", shpjegon Janevska.

Në sektorë të caktuar, thotë ajo, fuqia punëtore mungon për arsye të ndryshme.

"Në ndërtim, për një kohë të gjatë, nuk keni një teknik ndërtimi, nga kualifikimet me një nivel më të ulët. Nuk kemi asnjë nga sektori i mikpritjes, domethënë kamerierë, kuzhinierë, nuk kemi asnjë nga sektori mekanik, siç janë çelësbërësit, saldatorët, operatorët e makinave CNC, të cilët janë shumë të kërkuar, teknikë ushqimorë, muratorë, hidraulikë, që do të thotë kryesisht nga zanatet, por ka edhe mungesë të personelit me kualifikim të lartë siç janë inxhinierët e IT-së, një grup i caktuar i llojeve të tjera të inxhinierëve", thotë ajo.

Inteligjenca artificiale, thekson ajo, tashmë ka sjellë në mënyrë indirekte disa ndryshime në tregun e punës. Siç shpjegon ai, u imponua nevoja që njerëzit të kenë aftësi dixhitale, gjë që imponoi nevojën që sistemi arsimor të bëjë ndryshime, në mënyrë që nxënësit që përfundojnë arsimin fillor dhe të mesëm të kenë tashmë aftësi dixhitale dhe të jenë gati për tregun e punës.

"Mund të themi se nuk do të ketë shkurtime nga puna ose nën-shfrytëzim të profesioneve të caktuara, por duhet të shkojmë drejt rikualifikimit dhe rikualifikimit të punonjësve pikërisht për këto aftësi dixhitale. Sepse nuk duhet të lejojmë që inteligjenca artificiale të udhëheqë, por duhet ta përdorim atë si një mjet që mund të ndihmojë në jetë. Profesione të reja si analistët e të dhënave, inxhinierët e IT-së, të cilat janë shumë të nevojshme, i janë imponuar inteligjencës artificiale, por kjo ka detyruar dixhitalizimin në vetë proceset e shërbimeve të caktuara administrative dhe tashmë njerëzit që do të punësohen në ato profesione, në ato profesione, do të duhet të kenë këto aftësi dixhitale nëse duan të mbijetojnë në tregun e punës", thekson Janevska.