Në vitin 2023, Prishtina dëshiron t'i bashkohet UNESCO-s, Këshillit të Evropës dhe Partneritetit për Paqe - çfarë është e mundur?

Autoritetet e Kosovës kanë vendosur një plan ambicioz për këtë vit në skenën ndërkombëtare. Ata paralajmëruan aplikimin e tyre për anëtarësim në UNESCO, shpresojnë të pranohen në programin e Partneritetit për Paqe të NATO-s në fund të vitit 2023, besojnë se kanë shumicën e nevojshme për pranim në Këshillin e Evropës, presin përgjigjen e Bashkimit Evropian në kërkesën për anëtarësim që ata dorëzuan më 15 dhjetor. Çfarë mund të arrihet nga kjo listë dëshirash?

UNESCO - Pason një luftë e ashpër diplomatike dhe politike

Ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sportit të Kosovës, Hajrulla Çeku, ka njoftuar në dhjetor se Kosova do të aplikojë për anëtarësim në Organizatën e Kombeve të Bashkuara për Arsim, Shkencë dhe Kulturë (UNESCO) në vjeshtë të vitit 2023. Siç shpjegoi ai, atëherë do të ketë një mundësi, sepse do të mbahet Konferenca e Përgjithshme e UNESCO-s, e cila mblidhet çdo dy vjet.

Kujtojmë se Kosova tashmë ka aplikuar për anëtarësim në UNESCO në vitin 2015, por nuk ka marrë votat e mjaftueshme për të kaluar pragun e kësaj organizate.

Ish-ambasadori i Serbisë në UNESCO, Darko Tanaskoviq, thotë për Kosovo Online se paralajmërimi se pas një pauze tetë vjeçare, në vitin 2023, Kosova do të tentojë sërish të hyjë në UNESCO, nuk është befasi dhe se është pjesë e një programi më të gjerë të “sulmeve” ndaj disa organizatave ndërkombëtare, dhe me pushtimin e tyre Kosova do ta afirmonte subjektivitetin e saj juridik ndërkombëtar që është më shumë se problematik. Tanaskoviq beson se nuk ka shumë shanse që Kosova të jetë më e suksesshme këtë vit se në vitin 2015.

“Prishtina, me ndihmën e patronëve të saj nga jashtë, ka kohë që po përgatitet për një fushatë të re lobimi për anëtarësim në UNESCO, të cilën ndoshta do ta fillojë më intensivisht nga pranvera, për të krijuar një atmosferë të favorshme për pranimin e kandidimit në Këshillin Ekzekutiv të UNESCO-s dhe më pas, nëse kalon në Këshill, në seancën e Konferencës së Përgjithshme në nëntor. Rikthimi i Besiana Kadare, persona me përvojë, në pozicionin e përfaqësueses së përhershme të Shqipërisë në UNESCO, nga posti i ambasadores në OKB, ishte gjithashtu simptomatike, sepse Shqipëria sigurisht do të jetë vendi që do të udhëheqë aksionin për pranimin e "Kosovës" në Paris. Pavarësisht se përbërja e Këshillit Ekzekutiv, i cili kryesohet nga përfaqësuesi ynë i përhershëm në kjo mbledhje, është relativisht e favorshme për Serbinë, kërkesa e "Kosovës" në varësi të konjukturës politike ndërkombëtare në momentin e caktuar ndoshta mund të marrë pëlqimin e këtij organi, për të cilin kërkohet shumica e thjeshtë e votave të anëtarëve të saj“, thotë Tanaskoviq.

Në Konferencën e Përgjithshme, Kosovës do t'i duhej një shumicë prej dy të tretash, gjë që, kujton profesor Tanaskoviq, ishte rrezikshëm afër në vitin 2015.

“Edhe pse nuk është e lehtë, sidomos nga kjo distancë kohore, të parashikohet rrjedha e votimit në një forum kaq të madh të një organizate nga sistemi i OKB-së, besoj se nuk ka shumë mundësi që “Kosova” të jetë më e suksesshme këtë vit se në vitin 2015. Sigurisht që duhet të kemi parasysh faktin se lufta në Ukrainë ka shkaktuar një polarizim dhe riorganizim më të mrehtë në komunitetin ndërkombëtar, gjë që reflektohet në mënyrë të pashmangshme në zgjedhjen e shteteve kur votojnë në një kontekst diplomatik shumëpalësh. Megjithatë, këto lëvizje nuk janë njëkahëshe, dhe shumë do të varet nga kriza globale e shkaktuar nga lufta në Ukrainë dhe ballafaqimi i të ashtuquajturve "Perëndimi kolektiv" dhe Federata Ruse. Sinjal i favorshëm paraqet edhe fakti se është marrë vendim unanimisht i sivjetmë i Komitetit të Trashëgimisë Botërore për mbajtjen e katër faltoreve tona në Kosovë e Metohi në Listën e Trashëgimisë Kulturore Botërore në Rrezik, dhe dihet mirë pse konsiderohen e rrezikuar dhe nga kush. Kjo nuk është vendimtare, por është padyshim e rëndësishme si tregues i gjendjes shpirtërore në Organizatë. Nga ana tjetër, disa vende mike të “Kosovës” (për shembull, Franca) ende përpiqen të shpjegojnë se nuk ka kuptim ta lidhim me Serbinë trashëgiminë tonë kulturore dhe shpirtërore në Kosovë e Metohi, kur Serbia nuk ka asnjë kontroll aktual mbi të”, tha Tanaskoviq.

Ai shton se do të ketë një luftë të ashpër diplomatike dhe politike për të cilën Kosova dhe tutorët e saj janë duke u përgatitur seriozisht, duke përdorur një argumentim të rifreskuar rreth gjoja përkushtimit të Prishtinës për kujdesin ndaj trashëgimisë kulturore me rëndësi universale, pavarësisht nga përkatësia e tij tradicionale dhe qytetëruese, do të thotë kombëtare.

“Për sa i përket pasojave negative që do të kishte në kuptimin e statusit dhe gjendjes së trashëgimisë shpirtërore dhe kulturore serbe në Kosovë pas pranimit eventual i joshtetit Kosovës në UNESCO, mendoj se duke pasur parasysh sjelljen e përgjithshme të Prishtinës zyrtare dhe disponimi i dukshëm antiserb në shumicën e publikut dhe shoqërisë kosovare, në të vërtetë nuk është e nevojshme të paraqiten argumente shtesë. Ne duhet, si më parë, të luftojmë me këmbëngulje që kjo të mos ndodhë", thekson Tanaskoviq.

Partneriteti për Paqe dhe Bashkimi Evropian - Rregulli i konsensusit ia prish fatin Prishtinës

Ministrja e Punëve të Jashtme të Kosovës, Donika Gërvalla, tha muajin e kaluar se është optimiste se Kosova do t'i bashkohet programit të Partneritetit për Paqe të NATO-s në fund të vitit 2023. Këtu, megjithatë, duhet pasur parasysh se nga 30 aleatë, aq sa ka Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut, katër shtete të cilat janë anëtare të përhershme të Aleancës nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës.

“Njoftimi i autoriteteve të Kosovës se krahas aplikimit për anëtarësim në Bashkimin Evropian do të dorëzojnë edhe aplikacionin për Partneritetin për Paqe ishte i pritur, por do të ketë të njëjtin rezultat si aplikimi për anëtarësim në BE, domethënë do të përfundojë në një sirtar sepse, ashtu si me BE-në dhe në Partneritetin për Paqe, vendimet merren me konsensus”, tha për Kosovo Online Suzana Grubjeshiq, nënkryetare e Qendrës për Politikë të Jashtme.

Sa i përket procedurës, siç thekson ajo, gjërat janë të qarta. Një vend që është i interesuar për anëtarësim i paraqet një kërkesë Partneritetit për Paqe, në bazë të së cilës Këshilli i Atlantikut të Veriut merr një vendim nëse do ta ftojë zyrtarisht atë vend për t'u anëtarësuar, dhe ftesa mund të kushtëzohet me përmbushjen e disa kërkesave.

“Megjithatë, Këshilli i Atlantikut të Veriut merr një vendim me konsensus dhe kjo është ajo që e prish fatin e autoriteteve të Kosovës sepse katër shtetet anëtare nuk e njohin pavarësinë e Kosovës – Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Spanja. Dhe nuk ka absolutisht asnjë shans që kërkesa e tyre të merret në konsideratë, ashtu si aplikimi i BE-së. E vetmja gjë që mund të ndodhë dhe nuk ka njoftime për këtë, është që të gjitha këto shtete evropiane, plus Qiproja, ta njohin pavarësinë e Kosovës dhe pastaj do të hapet rruga për kandidaturën në BE-në dhe për anëtarësim në Partneritetin për Paqe“, thotë Grubjeshiq.

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti ka dorëzuar më 15 dhjetor në Pragë aplikacionin për anëtarësim të plotë të Kosovës në Bashkimin Evropian.

Këshilli i Evropës - Çështja e Kosovës i ndan anëtarët e Këshillit të Evropës

Më 12 maj 2022, Kosova aplikoi për anëtarësim në Këshillin e Evropës, ndërsa në fund të vitit të kaluar Zëvendësministri i Punëve të Jashtme, Kreshnik Ahmeti, tha se votat për pranimin e Kosovës në këtë organizatë janë “konfirmuar në nivele të ndryshme”.

Nënkryetarja e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (APKE), Ellvira Kovaç, thotë për Kosovo Online se është joreale që Kosova të bëhet anëtare e Këshillit të Evropës në vitin 2023.

Seanca e radhës së Komitetit të Ministrave është në mes të janarit dhe Kovaç thekson se herët e fundit në këtë organ është evidentuar se kërkesa e Kosovës nuk do të ishte në rend dite.

“Gjithçka varet nga sa do të shtyjë, le të themi, Gjermania apo Shqipëria, sepse ndoshta do të propozojnë ta vendosin në rendin e ditës. Besoj se ka ende pak vende anëtare që mendojnë se nuk është koha për këtë. Disa janë të zëshëm se Kosova nuk duhet të bëhet anëtare, madje edhe ata që nuk janë aq të rreptë për atë çështje thonë se nuk është koha, sepse është ende luftë, të gjithë merren me Rusinë dhe Ukrainën, prandaj janë të bashkuar, ndërsa çështja e Kosovës i ndan anëtarët të Këshillit të Evropës”, thotë Kovaç.

Nëse, megjithatë, aplikimi i Prishtinës do të vinte në rend dite në Komitetin e Ministrave, ku ata ndoshta kanë shumicën, atëherë çështja do të dërgohet në Asamblenë Parlamentare të KE.

“APKE mblidhet katër herë në vit, por ajo çështje duhet të kalojë nëpër komisione të caktuara dhe kjo kërkon kohë, po ashtu kontrollohet nëse janë plotësuar kushtet për anëtarësim, si është situata në lidhje me sundimin e ligjit dhe të ngjashme, kështu që duhen rreth dy deri në dy vjet e gjysmë. Sigurisht që nuk është rastësi që Prishtina tani ka paraqitur një kërkesë për anëtarësim në BE. Këshilli i Evropës mund t'i referohet, për shembull, faktit që dëshiron të presë se çfarë do të thotë BE-ja për këtë çështje. Dhe ne e dimë se BE-ja e ka problem të vendosë në rendin e ditës aplikimin e tyre. Do të shohim se si do të qëndrojnë suedezët për këtë çështje", thotë Kovaç.

Bashkëbiseduesja jonë vëren gjithashtu se KE aktualisht është duke punuar në forcimin e vetvetes si organizatë, se Samiti i KE-së është duke u planifikuar për në maj dhe se tani kjo është “tema e të gjitha temave”, e jo çështja e anëtarësimit të Kosovës.