Adem Demaçi – “profeti i armatosur” i lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë (11)

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Arroganca e “optimizmit fatalist” të shtetësisë së pashmangshme të Kosovës

Demaçi, megjithatë, pas gjithçkaje që kishte përjetuar, ishte plotësisht i bindur se koha për të arritur qëllimet e tij ishte shumë e afërt dhe e pashmangshme. Ky “optimizëm fatalist” bazohej në radhë të parë në supremacinë absolute demografike të shqiptarëve në Kosovë, të cilën, së bashku me ndërhyrjet politike dhe ushtarake të akterëve të huaj, e mori si përcaktues të pandryshueshëm të pavarësisë dhe shtetësisë së pashmangshme të Kosovës dhe gradualisht e mori përsipër format e një qëndrimi arrogant dhe triumfalist. Përderisa është kështu, nuk ka pasur asnjë pengesë që shqiptarët nga Kosova dhe Shqipëria të mos e shikojnë Serbinë me përçmim. Demaçi ishte më delikat në këtë. Ai theksoi epërsinë e Kosovës, por i dha shanse edhe Serbisë. Ai e bazoi këtë epërsi në pothuajse etnogjenezën, e cila u atribuonte shqiptarëve një origjinë ilire dhe autoktone, në ndryshim nga sllavët, të cilët emigruan në Ballkan. “Është e vështirë të gjesh diçka që të na bashkojë, sepse gjatë gjithë kohës që kur serbët filluan të pushtojnë këtu, ne kemi përjetuar vetëm të keqen nga regjimet serbe”, ka thënë Demaçi.

Pas takimit mes Hashim Thaçit dhe Ivica Daçiqit në vitin 2012, ai vlerësoi se ishte një “pikë kthese” dhe “hapi i parë”, dhe se “ka ardhur koha që t’i japim fund kësaj historie tonën të përgjakshme”. Me këtë ai ua mohoi plotësisht të drejtën atyre që thonë se nuk do ta njohin kurrë Kosovën. “Ata i japin vetes të drejtën të thonë në emër të qeverive të ardhshme dhe gjeneratave të ardhshme. Të mos njohësh Kosovën do të thotë të mos e njohësh realitetin, të mbyllësh sytë para gjithë kësaj situate. Megjithatë, Kosova dhe Serbia janë dy vende që kanë të njëjtin interes për të shkuar ne Evrope. Nuk do mundemi te harrojme gjithcka ka ndodhur,por duhet te kuptojme qe jemi fqinj dhe nuk mund te zgjedhim fqinje.Ne jemi ketu.erdhe ketu.Dihet kur erdhe por mire bere Ne nuk mund të diskutojmë më nëse do të jeni apo nuk do të jeni fqinjët tanë. Ju nuk mund të merrni më vendime për ne. Është koha për të hapur procesin e lagjes, sepse çdo vonesë është humbje për ne dhe për ju," shkroi Demaçi. Nuk do të ishte mirë që historia të përsëritej, që të mbizotërojë te serbët besimi se shqiptarët nuk duhet pranuar, se Kosova nuk duhet njohur, se duhet penguar në çdo mënyrë”, ka theksuar Demaçi.

Demaçi mbeti kundërshtar i zgjidhjes nga plani i Ahtisaarit dhe përkrahës i reciprocitetit. “Ku e keni parë që gjuha e pakicës, e cila numëron 7-8 për qind të popullsisë së përgjithshme, është e barabartë me gjuhën e popullit shumicë në të gjithë territorin e vendit, ne kemi një dispozitë në kushtetutën tonë që nëse 10 deputetë serbë nga 15, sa vende u garantohen serbëve në parlament, refuzon një ligj, ai ligj nuk mund të miratohet, ku është kjo dhe shikoni se çfarë po ndodh me bashkatdhetarët tanë në Serbi - në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë Ata janë të shtypur dhe të zhveshur. Kur ne kërkojmë për ta të njëjtat të drejta që u kemi dhënë serbëve në Kosovë, qeveria serbe na përgjigjet: "Kjo është puna jonë", argumentoi Demaçi. Më tej ai kërkoi që "qeveria jonë të mos të pranojë çdo marrëveshje për të drejtat e serbëve në Kosovë, nëse nuk u jepen të njëjtat të drejta shqiptarëve që janë nën administratën serbe, duke specifikuar se "ajo duhet të jetë alfa dhe omega e të gjitha negociatave". Është e qartë se ai nuk e konsideron një legjislacion të tillë një vlerë të madhe që duhet respektuar. Ai ka besuar se Serbia nuk duhet të ketë perspektivë evropiane nëse nuk e njeh Kosovën. Në këtë kuptim, trashëgimia e Demaçit jeton në qasjen evropiane, e cila bazohet pikërisht në këtë. “Unë i them Evropës: “Çfarë do të bëni me Serbinë, e cila nuk do paqe, nuk do mirëkuptim, nuk do bashkëpunim me Kosovën, e cila nuk e njeh Kosovën”, të jemi të drejtë, dhe pa një marrëveshje të drejtë ka nuk ka mundësi të jetojmë në marrëdhënie të mira fqinjësore, të harrojmë ngadalë kohët e këqija dhe të fillojmë të ndërtojmë një Evropë që do të jetë atdheu ynë dhe në të cilën secili do të jetë zot i tokës së vet”, ka prezantuar Adem Demaçi.

Në vitin 2014, ai e mirëpriti dhe e vlerësoi lart vizitën e kryeministrit shqiptar Edi Rama në Beograd, në kohën e ndeshjes së famshme mes Serbisë dhe Shqipërisë. Ai ka vlerësuar se “Rama është një burrë shteti serioz” që e ka treguar duke pranuar të vizitojë Serbinë. “Kjo është mënyra e vetme për t'i treguar Evropës se Serbia ishte një shtet çetnik. Prandaj është mirë të shkosh në Serbi dhe të thuash të vërtetën”, ka theksuar Demaçi.

Një vit më pas, me rastin e 7-vjetorit të pavarësisë së vetëshpallur të Kosovës, Demaçi tha se nuk ishte Kosova që ai e kishte imagjinuar dhe për të cilën luftoi, sepse mbetën shumë probleme të brendshme që u neglizhuan dhe u neglizhuan.

Demaçi vdiq më 26. korrik 2018. Presidenti shqiptar Iljir Meta njoftoi se “me dhimbje të thellë përjeton humbjen e simbolit të rezistencës kombëtare, luftës për liri dhe një prej figurave më të respektuara në skenën botërore”, i cili kontribuoi me vendosmëri për qëllimi i madh i luftës për Kosovën e lirë merr përmasa çështje ndërkombëtare". Meta tha se "patrioti Adem Demaçi mbetet frymëzim për të gjithë brezat e shqiptarëve, shembull dhe model kombëtar i gdhendur në historinë e shqiptarëve dhe në luftën kombëtare për pavarësinë e Kosovës”.

Kryeministri shqiptar Edi Rama theksoi se vdekja e tij "i jep fund historisë së jashtëzakonshme të një rebeli të llojit më të rrallë; një shqiptar i llojit më të mirë, një njeri i llojit më të veçantë, një mik i llojit më të lartë. Pas një jete si një stuhi e pafund, ai u tret dalëngadalë dhe u zhduk si një Zot që tha gjithçka “RESPEKT”, shkruan Rama.

Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së tij, Albin Kurti e quajti Adem Demaçin një nga njerëzit më frymëzues që ndikoi në formimin e tij si dhe në të gjithë lëvizjen “Vetëvendosje”.

“Adem Demaçi ka përjetuar tri Jugosllavi dhe ka shkuar tri herë në burg. Ai kaloi gjithsej 28 vite si i burgosur politik. Kur doli në prill 1990, tha se po shkonte nga një burg i vogël në një burg të madh me aktivitete të vazhdueshme politike. Kurti tha se edhe pas luftës, Adem Demaçi ka vazhduar të jetë një adresë e rëndësishme referuese dhe një mendje nga e cila të gjithë prisnin një mendim.

“Edhe pas luftës, Adem Demaçi vazhdoi të ishte një adresë e rëndësishme referuese dhe një mendje nga e cila të gjithë prisnin një mendim. Sa herë që shoqëria dhe vendi ynë ishin në udhëkryq, ne kthenim kokën nga ai për ta pyetur se çfarë mendonte për këtë apo atë. Por, nga 26 korriku 2018 nuk e kemi më këtë drejtues. Megjithatë, sa herë që duam të bëjmë një hap përpara në synimet tona, ne shqiptarët duhet të pyesim veten dhe të pyesim njëri-tjetrin se çfarë do të mendonte Adem Demaçi për këtë. “Për të marrë përgjigjen duhet t’i kthehemi veprave të tij të shkruara”, tha Kurti.

Rexhep Qosja përmblodhi rëndësinë e Demaçit në perspektivën historike shqiptare. “I tillë, i vendosur, i palëkundur në kërkimet jashtë dhe brenda burgut, i palëkundur në filozofinë e tij jetësore dhe intelektuale, i palëkundur në punën e tij letrare e publicistike, këmbëngulës në kërkesat ndaj vetes dhe të tjerëve, humanist ndaj popullit dhe të tjerëve, mirënjohës, i respektuar dhe i respektuar në raport me kundërshtarët e tij, Adem Demaçi ndërtoi portretin e tij politik, kombëtar e letrar, pa kufij dhe pa kthesa të mprehta”.

Edhe para se të lirohej në vitin 1990, Qosja i ka një vend të jashtëzakonshëm Demaçit. “Adem Demaçi është figura më e merituar, më e rëndësishme politike, kombëtare dhe etike për t'u bërë lider i lëvizjes sonë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës, në fakt për bashkimin e popullit shqiptar. Burgjet e bënë emrin e tij historikisht jashtëzakonisht të rëndësishëm, shumë të rëndësishëm. i merituar, por idetë e tij, gjykatat, energjia mendore, do të jetë në përputhje me këtë rëndësi, do të shihet pasi të lirohet dhe të fillojë të shfaqet në publik”, ka treguar Qosja.

Kur këtë vit u mbajt ceremonia e emërtimit të rrugës Adem Demaçi në vend të Brigadës së Dytë Greva Maqedonase në lagjen Çair të Shkupit, e cila menjëherë u shndërrua në një polemikë të madhe dhe në anulimin e atij akti, Albin Kurti përsëriti: “Sa herë që jemi në një udhëkryq, të pyesim veten - çfarë do të thoshte Adem Demaçi”. Sipas gjithë kësaj, mund të thuhet se kjo përgjigje nuk është aspak e paparashikueshme.

(Fund)