Baza e re ajrore në Shqipëri: Nga Stalini deri në NATO

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Një ndryshim i madh në balancën ushtarake të fuqisë në Ballkan solli hapja e bazës së parë ajrore të NATO-s në Ballkanin Perëndimor të hënën, më 3 mars. Bëhet fjalë për bazën ajrore të Kuçovës në Shqipëri. Ndërtimi i bazës filloi në vitin 1952 dhe lidhej me mbështetjen e BRSS për zhvillimin e Ushtrisë Popullore Shqiptare si një nga mbështetësit për presion ndaj politikës së atëhershme jugosllave.

Kur u ndërtua kjo bazë ushtarake, qyteti u quajt "Stalin". I ndërtuar një vit pas vdekjes së Stalinit me ndihmën e fondeve sovjetike, ajo filloi jetën si pjesë e Paktit të Varshavës dhe sot është një bazë e NATO-s. Historia e bazës në një farë mënyre ndjek historinë e rrugëtimit gjeostrategjik të Shqipërisë, nga një vend i Traktatit të Varshavës në një vend anëtar të NATO-s dhe pjesë e Aleancës Perëndimore në rajon.

Kjo bazë ushtarake kontribuon ndjeshëm në forcimin e NATO-s në Ballkanin Perëndimor dhe konsolidimin e dominimit të saj ushtarak në rajon. Rrjedhimisht, theksohet se e para nga 31 vendet anëtare të Aleancës që do të ketë përfitime gjeopolitike do të jetë vetëm Shqipëria, por është larg të qenit e vetmja përfituese e rritjes së ndjeshme të performancës së Aleancës së Atlantikut të Veriut, por nuk do të përfitojnë, të paktën jo aq sa munden, të cilat automatikisht supozohet se e kanë paraprakisht. Në opinionin shqiptar, çuditërisht, një rol të tillë është paraparë për Kosovën.

Shqipëria është një vend që ka një pozicion gjeopolitik “ekstrovert” në rajonin e Mesdheut. Kjo do të thotë se mund të përdoret për operacionet e ardhshme sulmuese të NATO-s. Në vitet në vijim, kjo do të jetë baza ajrore më e rëndësishme për aktivitetet në Ballkan, për pritjen dhe akomodimin e trupave dhe ekuipazheve ajrore amerikane. Në stërvitjet e mëdha të NATO-s të zhvilluara në 2021 dhe 2023, si dhe në fillim të këtij viti, u kontrollua lëvizshmëria e trupave amerikane nga pjesa kontinentale e SHBA-së në zonat mesdhetare, ku Shqipëria ka një rëndësi të veçantë, sepse amerikanët zbarkuan në portin e Durrësit, dhe më pas ishin në terrenin e stërvitjes Biza në aktivitete të tjera përgatitore dhe stërvitje ushtarake.

Baza e Kuçovës synohet të përdoret, nëse është e nevojshme, për pritjen e avionëve luftarakë të Italisë dhe Greqisë, të cilët kanë për detyrë mbrojtjen e hapësirës ajrore shqiptare në kuadër të sistemit të integruar të mbrojtjes kundërajrore dhe antiraketë të NATO-s. Gjithashtu, forcat ajrore italiane dhe greke mbulojnë Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut, dhe të dy vendeve, si dhe Shqipërisë, u kërkohet të kenë një bazë ku mund të zbarkojnë avionet aleatë.

Analistët shqiptarë nuk e mohojnë precedentin e krijuar në NATO për shkak të kësaj baze ushtarake, sepse është e para që nuk i përket një vendi anëtar, por direkt aleancës ushtarake me qendër në Bruksel. Kjo në njëfarë mënyre mbulohet nga fakti se kjo bazë ushtarake financohet nga fondet e NATO-s. Projekti ka nisur në vitin 2018 me 50 milionë euro nga fondi i përbashkët i Aleancës, por ne kemi 5 milionë euro nga pala shqiptare. Fondet e Shqipërisë u përdorën për shpronësimet, ndërtimin e një perimetri sigurie dhe rrugët lidhëse, standardet e mirëmbajtjes për hangarët, rezervuarët e karburantit, ndriçimin, kamerat e sigurisë dhe sensorët e zbulimit rreth bazës.

Rrolit të kësaj baze janë dhënë tre dimensione. E para është forcimi i rolit të Shqipërisë brenda aleancës së NATO-s, e dyta është fokusimi i padyshimtë kundër Rusisë në luftën në Ukrainë, dhe më vonë ndoshta edhe në kuptimin strategjik dhe së fundi, po promovohet si burimi më i rëndësishëm i NATO-s në Ballkanin Perëndimor. Zyrtarët e NATO-s deklarojnë se baza e re do të shërbejë si një qendër moderne për aktivitetet e NATO-s në Ballkanin Perëndimor dhe për të mbështetur operacionet në rajonin e gjerë të Mesdheut Lindor dhe Detit të Zi. Nga pala shqiptare, theksohet se ndërtimi i kësaj baze dhe “prania e NATO-s në kohë paqeje në territorin e Shqipërisë” mbart sigurisht një “mesazh fuqie” ndaj “Rusisë së Putinit” dhe çdo vendi tjetër “që Kremlini vazhdon ta abuzoj: “Kush guxon të sulmojë ushtarakisht jo vetëm integritetin territorial të Republikës së Shqipërisë, dhe tashmë praninë e NATO-s (siç është baza ajrore e Kuçovës), do të përballet dhe ndëshkohet në mënyrë shembullore nga fuqia ajrore e pashembullt – NATO aleanca, e konfirmuar si e tillë në vitin 1999, kundër makinerisë kriminale të Millosheviqit, apo jo, bëjnë një pyetje retorike analistët shqiptarë. Ndryshe e formuloi kryeministri Edi Rama në hapjen e bazës ajrore:

“Kjo është një bazë që do të shtojë një tjetër element sigurie në rajonin tonë të Ballkanit Perëndimor, të cilin të gjithë e dimë se kërcënohet nga kërcënimet dhe ambiciet neo-imperialiste të Federatës Ruse”, tha Rama gjatë inaugurimit, para dy avionëve luftarakë që fluturonin në Kuçovë nga baza e NATO-s Aviano në Itali për të hapur pistën.

Vetë ceremonia e hapjes nuk ishte aq pompoze sa mund të pritej, në të nuk morën pjesë krerët më të lartë të vendeve anëtare të rajonit dhe duket se në ceremoninë e hapjes nuk ishte asnjë nga përfaqësuesit e Kosovës. Natyrisht, e gjithë ngjarja kontribuoi në një rritje të madhe të vetëbesimit në qarqet politike në Shqipëri, veçanërisht tek ata pranë kryeministrit Edi Rama. Meritat dhe supremacia e tij ndaj rivalëve përshkruhen me tone të caktuara "triumfalizmi me stil". Ai i drejtohet si rivalëve të brendshëm në Shqipëri, ashtu edhe “politikanëve populistë” në Kosovë, ku është mjaft e qartë se kujt i referohet mesazhi. E gjithë kjo diskutohet mbi dilemën se pse askush në komunitetin ndërkombëtar nuk e kritikon Ramën, ndryshe nga shumica e liderëve të tjerë të Ballkanit Perëndimor. Dhe jo vetëm që nuk e kritikojnë, por e vënë në dukje si një politikan model sipas standardeve perëndimore.

Nisur nga fakti se epoka e sotme është e ngjashme me Luftën e Ftohtë për shkak të kuptimit dhe vendit që ka politika e jashtme në momentin modern në botë. Në të, politika e jashtme ka përparësi ndaj politikës së brendshme dhe çështjet e demokracisë së brendshme zënë një vend dytësor. I vetmi kriter i rëndësishëm midis vendeve aleate apo vendeve me interesa të përbashkëta është besueshmëria, besnikëria dhe gatishmëria për të bërë sakrifica të përbashkëta dhe të ndërsjella. Në këto rrethana NATO dhe SHBA konsiderojnë se sa të besueshëm janë liderët e tyre në vendet aleate, miqësore dhe besnike!

“Pra, nëse marrim rastin e Shqipërisë, vendeve aleate nuk do t'u interesojë shumë nëse Rama drejton me metoda demokratike apo jo, por nëse ky lider i besueshëm është gati të bëjë sakrifica të përbashkëta dhe të ndërsjella mes aleatëve”, përfundojnë komentuesit shqiptarë.

Ata sugjerojnë se gjëja më e rëndësishme është zvogëlimi i rreziqeve në të cilat ndodhen vendet aleate dhe hierarkia mes aleatëve matet sipas garancive dhe qëndrimeve besnike, të cilat janë pyetjet dhe kriteret kryesore për përgjigjen që duhet të marrin në konsideratë. aleat ose jo, dhe sa më realist të jetë rreziku për sigurinë kombëtare, aq më shumë zbehet dëshira për të vlerësuar rregullat demokratike në një vend që është pjesë e Aleancës!

Ramës i atribuohet fakti se ai “e kuptoi më mirë se kushdo realitetin që po kalojmë dhe tashmë ka prioritet politikën e jashtme, duke treguar përkushtim dhe përkushtim maksimal ndaj SHBA-së, NATO-s dhe vendeve të BE-së”. Ndaj, për sa kohë Rama konsiderohet besnik dhe i gatshëm për çdo sakrificë të përbashkët, mos prisni që Perëndimi apo SHBA të merren me të për ta kritikuar për moszbatimin e rregullave demokratike!

Prania e NATO-s në Shqipëri është kryesisht një çështje politike. Në mënyrë që NATO të jetë në një vend properëndimor, jo vetëm që ka nevojë për një marrëveshje formale për praninë e saj, nuk shqetësohet për gjëra të tilla, por është e rëndësishme që vendi të ketë një orientim të qartë perëndimor dhe të jetë një aleat i Perëndimit, jo vetëm me fjalë, por me një sistem të garantuar vlerash perëndimore.

Në këtë kontekst, theksohet se e njëjta gjë vlen edhe për politikën e Kosovës. Megjithatë, në mediat shqiptare theksohet i veçantë se “baza e NATO-s në Kuçovë do të thotë siguri më e madhe për Kosovën dhe është një lajm i mirë për botën shqiptare, por NATO nuk mund ta mbrojë Shqipërinë dhe Kosovën nga shqiptarët antiperëndimorë”. Në grupin e atyre që nuk mund të mbrohen është edhe Kosova me kryeministrin aktual Aljbin Kurti në krye. “Kjo është arsyeja që ndonjëherë në Kosovë njerëzit apo mbështetësit e liderit populist nervozohen sepse Shqipëria e kundërshton Kosovën, sepse është në anën e Perëndimit”. Kundërshton dhe do të kundërshtojë sa herë që në Kosovë ka ndonjë politikan që kundërshton Perëndimin, pasi siguria kombëtare e shqiptarëve është e garantuar nga Perëndimi”. Ende po shkon më tej, ndaj thirret për “izolim” të liderëve antiperëndimorë në Kosovë.

Prandaj, kërkohet që Shqipëria “të mbrohet nga rreziqet që i kanosen Perëndimit në Shqipëri, duke izoluar liderët antiperëndimorë të Shqipërisë dhe Kosovës”. Nëse kjo nuk ndodh, paralajmërohet se baza e NATO-s që u hap ceremonialisht në Kuçevë do të duket sikur është ndërtuar në qytetin që quhej “Stalin”, përfundojnë analistë të njohur të gazetave.