Beograd - Prishtinë nëpërmjet Lubjanës: Pse Pahori po ofrohet si pasardhës i Llajçakut?

“Procesi i emërimit të pasardhësit të Llajçakut në Bruksel ende nuk ka filluar zyrtarisht, por lobimi që Borut Pahor të jetë kandidati kryesor është duke u zhvilluar. Kreu i shtetit slloven dhe rrjeti diplomatik i Lubjanës qëndruan prapa dëshirës së Pahorit për të marrë këtë rol mosmirënjohës”.

Përgatiti: Millosh Gariq

Përfaqësuesi i Lartë i BE-së për Punë të Jashtme dhe Politikë të Sigurisë, Zhozep Borrell dje ka emëruar Mirosllav Llajçakun ambasador të ri të Bashkimit Evropian në Zvicër, duke liruar përfundimisht postin e të dërguarit special për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, për të cilën po aplikon shumë politikani dhe zyrtari slloven për një kohë të gjatë Borut Pahor.

Lista e emrave të Borrellit për rotacionin e stafit diplomatik të BE-së, para zgjedhjeve të ardhshme në qershor, nuk specifikonte se kush do të jetë pasardhësi i Llajçakut në qershor, por Borut Pahor padyshim mori një sinjal pozitiv nga vendimmarrësit.

“Ata që besojnë se do t’ia dilte mirë në këtë rol më paralajmëruan disa kohë më parë se Llajçak mund të largohej herët dhe më ftuan të mendoja të kandidoj për post. Në fund të karrierës sime politike më pyesnin shpesh nëse do të kandidoja për poste ndërkombëtare. Përgjigjja ime ishte jo, nëse nuk do të krijohej mundësia për të punuar në Ballkanin Perëndimor. Në thelb janë dy funksione – për përfaqësuesin e lartë të bashkësisë ndërkombëtare, i cili tani është Kristian Shmit, dhe përfaqësuesin special të BE-së për dialogun ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit”, deklaroi Pahor për mediat disa ditë më parë.

Nga non-paper deri në mandatin

Pas katër vitesh mandati, Mirosllav Llajçak nuk lë asnjë rezultat të suksesshëm si ndërmjetësi kryesor i BE-së mes palës serbe dhe asaj shqiptare, përkundrazi, ky funksion tashmë është mjaft i komprometuar dhe Prishtina zyrtare e ka kontestuar hapur shumë herë rolin e Llajçakut, ndaj shtrohet pyetja pse Pahor është kaq i interesuar për ta pasuar atë.

Historiani dhe analisti politik Ognjen Karanoviq kujton qëndrimin e Pahorit për Kosovën në të kaluarën.

“Nuk e di sa mirë publiku në vendin tonë e mban mend rolin e Borut Pahorit dy vite më parë, edhe nga koha kur ai ishte president dhe kryeministër i Sllovenisë, të gjithë e mbajmë mend se ai në fakt ishte i shënuar nga strukturat politike në rajonin e Ballkanit Perëndimor, se ai dërgoi atë dokumentin e famshëm non-paper që u shfaq në mënyrë magjike në publik. Ai, natyrisht, mohoi se ishte autori i idesë për ndryshimin e kufijve në Ballkanin Perëndimor. Prandaj, roli i tij në lidhje me nyjen e Kosmetit, në lidhje me çështjen e krahinës jugore serbe, jo vetëm për shkak të atyre rrethanave të dy viteve më parë, por edhe në dekadat e fundit dihet roli i tij”, tregon Karanoviq për Kontekst.

Ai shton se Sllovenia ka një histori të marrëdhënieve të veçanta me lëvizjen separatiste shqiptare në provincën jugore serbe dhe se kjo nuk është e panjohur.

“Nga ana tjetër, Pahor është një politikan shumë ambicioz. Vetë publiku slloven do të thotë për të se ai ishte gjithashtu një burrë shteti shumë i aftë, një politikan i përfshirë, mirë, tashmë në dekadat e fundit, që nga kongresi i fundit i LKJ-së. Në Kongresin e 14-të të Lidhjës së Komunistëve të Jugosllavisë në vitin 1990, Pahor u bë i njohur për publikun e gjerë politik jugosllav të asaj kohe. Natyrisht, në dekadat në vijim ai u profilizua dhe u vendos si një burrë shteti dhe politikan slloven me ndikim. Tani, a do të jetë më i suksesshëm se Mirosllav Llajçak, nëse arrin në atë pozicion, dyshoj, sepse çështja e provincës jugore serbe, gjegjësisht zgjidhja e asaj çështje, sidomos kur bëhet fjalë për zbatimin e dispozitave të Marrëveshjes së Brukselit, nuk ishte në duart e Mirosllav Llajçakut, dhe sigurisht që nuk do të jetë as në duart e Borut Pahorit”, shpjegon Karanoviq.

Ky pozicion i të dërguarit, thotë ai, është vetëm operacional, pa ndikim.

“Të gjithë ndërmjetësuesit e mëparshëm, Ketrin Eshton, Federika Mogerini, Mirosllav Llajçak, deri te Pahorit, dhe të gjithë të dërguarit special, nga Piç në Eskobar, asnjëri prej tyre nuk arriti ndonjë sukses të madh për arsyen e thjeshtë se vendet e tyre, veçanërisht kur bëhet fjalë për fuqitë e mëdha nga vendet e NATO-s, ata në fakt duan zgjidhjen e çështjes së Kosovës vetëm në përputhje me vizionet e tyre gjeopolitike dhe politike. E cila është kundër të drejtës publike ndërkombëtare, sigurisht kundër interesave të popullit serb dhe shtetit të Serbisë, dhe kundër Kartës së Kombeve të Bashkuara dhe dokumenteve të tjera ndërkombëtare. Pra, ajo çështje është e pazgjidhshme derisa vetë proceset politike të kthehen në kornizën e së drejtës publike ndërkombëtare dhe të dialogut, që do të rezultonte nga ato akte ndërkombëtare, dokumente ndërkombëtare”, ka theksuar Karanoviq.

Një rrogë e mirë është një motiv i mirë

Ai e sheh një qasje krejtësisht të re nga komuniteti ndërkombëtar si një risi të nevojshme.

“Përderisa ka dhunë politike, si nga Kurti ashtu edhe nga Perëndimi politik, mbi të drejtën publike ndërkombëtare, përderisa Kurtin e inkurajojnë, e inkurajojnë apo e pengojnë të shkelë gjithçka të arritur deri më tani, nuk do ta kemi atë zgjidhje deri atëherë. Mund të jetë edhe Borut Pahor, mund të jetë edhe Mirosllav Llajçak, mund të jetë ndonjë nga ndërmjetësit, mund të ketë pak a shumë peshë apo rëndësi politike personalisht, por kjo nuk varet nga ai. Pra, mendimi im është se duhet një qasje krejtësisht e re e bashkësisë ndërkombëtare në zgjidhjen e problemit kozmetik, por ne nuk e shohim atë qasje të re, nuk shohim konturet e saj, nuk shohim se është e mundur në këto rrethana. Nuk ka vullnet për këtë, veçanërisht në dritën e çmendurisë që ka mbretëruar që nga fillimi i luftës ruso-ukrainase, dhe ja ku është momenti i ri i luftës në Lindjen e Mesme. Ndoshta do të kishte disa ndryshime në këtë drejtim nëse administrata në Uashington do të ndryshonte pas zgjedhjeve presidenciale të nëntorit”, përfundon Karanoviq.

Profesori asistent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surlliq, thotë për Kontekst se Pahor ka një interes personal që të bëhet i dërguar i BE-së për dialog.

“Pahorit i ofrohet sepse vjen nga një vend që është afër rajonit dhe Sllovenia e ka njohur pavarësinë e Kosovës, por mendoj se ka një interes personal, pra ambicie diplomatike të Borut Pahorit. Ai dëshiron të jetë një figurë kyçe që mund të paraqitet si ndërmjetës, i cili ashtu si Llajçak do të ketë kërkesa dhe pritshmëri shumë ambicioze në fillim. Më pas ai do të përballet me probleme që nuk do të zgjidhen lehtë. Por sigurisht mendoj se pozicioni i ndërmjetësit është tërheqës edhe për përfitimin financiar, që nuk është i vogël, me sa di unë, paga është 20 mijë euro në muaj, kjo është një pagë e mirë, e bukur. Gjithashtu, një punë sfiduese diplomatike dhe sigurisht një hap për një karrierë të mëtejshme ndërkombëtare. Dhe prandaj mendoj se është e nevojshme për një person me përvojë politike si Borut Pahor”, thotë Surlliq.

Profesori Fadil Maloku i Universitetit të Prishtinës thekson rëndësinë e bashkëpunimit ekonomik.

“Mendoj se Prishtina dhe Beogradi bashkë me faktorin ndërkombëtar po bëjnë një gabim shumë të rëndë. Domethënë, nga lufta e vitit 1999 e deri më tani, nuk kam dëgjuar që në Kosovë të jetë tentuar të realizohet një projekt i vetëm me dimensione ekonomike, veçanërisht në pjesën veriore. Po ashtu, as Beogradi dhe as Prishtina nuk kishin interes për integrimin e serbëve si një nga grupet më të mëdha etnike, me shqiptarët dhe të tjerët, përmes politikës dhe logjikës ekonomike. Domethënë, të gjitha përpjekjet e mëparshme për qetësimin e situatës kanë qenë kryesisht politike apo policore dhe asnjëherë nuk kam dëgjuar të flitet për investime ekonomike. Unë nuk jam duke amnistuar as Uashingtonin dhe as Brukselin. Në këto 25 vite mund të kishin bërë diçka. Nuk po them se na duhet një lloj ikonografie "vëllazërimi dhe bashkimi", por mbi të gjitha një fabrikë multietnike ose, për shembull, rindërtimi i Trepçës, që në ish-Jugosllavi bashkoi njerëzit e thjeshtë. Mos më keqkuptoni, këtu nuk po flas për historinë nostalgjike të Jugosllavisë, por për një plan specifik ku aktorët kryesorë janë faktori ndërkombëtar, Beogradi dhe Prishtina. Kosova ka nevojë për një Plan Marshall, i cili do të ngjallte besimin tek njerëzit e zakonshëm, i cili ka munguar shumë në njëzet vitet e fundit, për të krijuar indikacione për afrim dhe shoqëri civile. Aty ku të drejtat e njeriut janë më të rëndësishme se të drejtat kolektive. Mënyra se si bëhet në botën perëndimore”, tha Maloku për Kontekst.