Çfarë vjen pas konkluzioneve të Këshillit Evropian të cilat hapin rrugën për ndryshimin e Kapitullit 35 për Serbinë?

Samiti i Këshillit Evropian që përfundoi dje do të mbahet mend nga shumë njerëz për vendimin për hapjen e negociatave të anëtarësimit me Ukrainën dhe Moldavinë dhe Beogradi do të mbahet mend për faktin se Komisionit Evropian iu kërkua zyrtarisht të plotësojë kriteret nga kapitulli 35 në negociatat e anëtarësimit me Serbinë.

Kjo shtesë duhet të propozohet nga Komisioni Evropian deri në fund të janarit 2024, në mënyrë që kapitulli 35 të përfshijë edhe obligimet që dalin nga Marrëveshja për Rrugën e Normalizimit të Marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, e arritur me Prishtinën në shkurt të këtij viti dhe aneksin e saj nga Ohër. “Korrigjimi” i përmendur nuk do të kishte tërhequr aq shumë vëmendje nëse neni 4 i Marrëveshjes për rrugën drejt normalizimit nuk do të thoshte se “Serbia nuk do ta kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në asnjë organizatë ndërkombëtare”, prandaj edhe në Kombet e Bashkuara, dhe për këtë arsye Beogradi nuk e nënshkroi atë dokument.

Kështu, në rastin e Serbisë, në kapitullin që normalisht është i rezervuar për “çështjet e tjera”, do të ketë një çështje që ka rëndësi parësore për Serbinë.

Topi është tani në fushën e KE-së, dhe njohës të praktikës evropiane thonë se ndiqet një procedurë që përfshin konsultime në vendet anëtare të BE-së dhe se ndryshimi i kapitullit nuk mund të përfundojë shpejt, por se gjithçka do të zgjasë ndoshta rreth gjashtë muaj.

Pavarësisht se zyrtarët serbë kanë treguar se kjo sekuencë ngjarjesh do të thotë se BE po i mbyll dyert Serbisë, sepse anëtarësimi i Kosovës në OKB nuk është i pranueshëm për të, bashkëbiseduesit e Kosovo online thonë se duhet të presim që ndryshimet në kapitullin 35 të ndodhin.

Vendimi i Këshillit Evropian, sipas vlerësimit të bashkëpunëtores shkencore në Qendrën Hulumtuese Henri Xhekson, Hellena Ivanov, përputhet me qëndrimin e përgjithshëm që BE ka pasur gjatë gjithë vitit ndaj marrëveshjeve të arritura, dhe kjo është se marrëveshjet që janë pranuar gojarisht janë ligjërisht të detyrueshme sipas Konventës së Vjenës.

“Për më tepër, BE ka qenë mjaft e qartë gjatë çdo takimi ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës këtë vit se zbatimi i marrëveshjeve, konkretisht nga Brukseli dhe Ohri, do të jetë kusht si për Serbinë ashtu edhe për Kosovën kur bëhet fjalë për procesin e anëtarësimit në BE. Rrjedhimisht, duhet të presim që Komisioni Evropian të insistojë që kjo të zbatohet dhe se ky do të jetë një hap më tej në insistimin që zbatimi i marrëveshjes dhe normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës të përfshihet si një nga kushtet kyçe për procesin e anëtarësimit në BE”, tha Ivanov për Kosovo online.

I pyetur nëse letra me të cilën Qeveria e Serbisë ka bërë rezervë për deklaratën e Bashkimit Evropian, me të cilën BE kërkon nga Beogradi dhe Prishtinës që të zbatojnë marrëveshjet e arritura pa vonesa apo parakushte të mëtejshme, duke përfshirë Marrëveshjen për Rrugën drejt Normalizimit të Marrëdhënieve dhe aneksin e saj, mund të ndikojnë në Komisionin Evropian që të mos përfshijë marrëveshjet e dialogut në tërësinë e tyre në Kapitullin 35, dmth se nuk duhet të përmbajë pjesë që janë kontroverse për Serbinë dhe që në radhë të parë i referohen anëtarësimit të Kosovës në Kombet e Bashkuara, Ivanov thotë se dyshon se kjo mund të jetë një opsion.

“Qëndrimi i BE-së është mjaft i qartë, pretendimi i tyre është: kjo është diçka që është vënë në tryezën, keni pasur rastin ta diskutoni dhe ky është një detyrim që edhe Beogradi edhe Prishtina e kanë pranuar verbalisht dhe është ligjërisht i detyrueshëm sipas Konventës së Vjenës, kështu që nuk shoh se do të ketë ndonjë ndryshim të madh, pavarësisht letrës së dërguar nga Qeveria e Serbisë, sepse BE do të insistojë që kjo është diçka që tashmë është pranuar. Nëse do të bëhej një lëshim në lidhje me pikën e diskutueshme të pranimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare, që do të thotë Kombet e Bashkuara, atëherë, besoj se edhe Kosova do të kërkonte një lëshim për to, dhe kjo, mund të supozojmë, do të ishte çështja e formimit të BKS-së dhe prandaj nuk besoj se BE do të ishte e gatshme të bënte ndonjë lëshim. Pra, nëse BE, me kusht, do të përmbushte atë që dëshiron Serbia, që është të heqë dorë nga pranimi i Kosovës në organizatat ndërkombëtare dhe ta bëjë atë një 'version të ri', besoj se atëherë edhe Kosova do të kërkonte që edhe ata të shikohen për atë që është kontestuese për ta”, thotë Ivanov.

Duke folur për perspektivën e dialogut me Prishtinën, në rast se Komisioni Evropian do të ndryshojë kapitullin 35 për Serbinë, bashkëbiseduesja jonë thotë se nuk është optimiste për dialogun pavarësisht nga kjo situatë specifike. Siç thekson, as Beogradi dhe as Prishtina nuk kanë qenë plotësisht konstruktive në procesin e negociatave dhe as BE nuk ka qenë ndërmjetësues i suksesshëm.

“BE shumë shpesh sjell Beogradin dhe Prishtinën në tryezë dhe del nga ato dhoma me një marrëveshje, por shumë pak zbatohet. Madje kohëve të fundit kemi një model, që pas disa negociatave që gjoja janë të suksesshme, ka eskalime, ndaj nuk shoh që kjo të ketë ndonjë efekt pozitiv. Edhe nëse marrëveshjet përfshihen në kapitullin 35, përderisa Kosova nuk është e gatshme të përmbushë pjesët e saj të marrëveshjes, besoj se Serbia do ta përdorë këtë si argument në kuptimin "pse duhet të përmbushim, nëse Kosova nuk përmbush ". Nuk ka vullnet të vërtetë për ta zgjidhur këtë, por vazhdimisht kërkon të dalë me një pikë të vogël diplomatike pas një raundi negociatash, dhe ajo që do të zbatohet më vonë në praktikë, nuk ka mjaftueshëm theksim për këtë dhe nuk e shoh që të ndryshojë në të ardhmen”, thotë Ivanov.

Sipas mendimit të analistit nga Prishtina, Artan Muhaxhiri, kërkesa e Këshillit Evropian ka ardhur si pasojë e qëndrimeve të Beogradit, konkretisht presidentit Aleksandar Vuçiq dhe kryeministres Ana Brnabiq, se nuk do t'i pranojnë marrëveshjet në tërësi, por vetëm një pjesë e tyre, që, thotë ai, nuk është çështje negocimi.

Ai thotë për Kosovo online se bashkësia ndërkombëtare ka interes që palët në dialog të pranojnë të gjithë procesin dhe se vendimi i Këshillit Evropian për kapitullin 35 ka qenë domosdoshmëri për zbatimin e marrëveshjeve.

“Nuk jam i sigurt nëse ky ka qenë gabim i presidentit Vuçiq apo mendim strategjik, sepse tani ai do të ketë alibi për t'u thënë qytetarëve se është absolutisht e nevojshme të respektohet plotësisht Marrëveshja e Ohrit, pasi nuk ka zgjidhje tjetër. Nga ana tjetër, ekziston mundësia që të ketë qenë gabim dhe duke u përpjekur të mos pranojë të gjithë Marrëveshjen e Ohrit, ka provokuar përgjigjet e BE-së duke e vendosur marrëveshjen në kapitullin 35., dhe me atë që bënë që institucionet në Beograd të jenë nën presion shumë më të madh”, thotë Muhaxhiri.

Drejtori i Qendrës për Politikë Bashkëkohore dhe redaktori i portalit “European Western Balkans”, Nemanja Todoroviq Shtipllija, thotë se të gjitha marrëveshjet e rëndësishme të arritura në dialogun me Prishtinën janë përfshirë në kapitullin 35 të negociatave si pjesë e negociatave të pranimit të Serbisë me Baskimin Evropian, dhe se nuk kishte mundësi që marrëveshjet e fundit, të cilat, sipas tij, janë më të rëndësishmet për BE, të ishin jashtë këtij kapitulli.

“Nuk shoh fare hapësirë ​​që dikush nga ana, siç prisnim nga Hungaria, të pengojë që ndonjë marrëveshje nga dialogu Beograd-Pistinë të hyjë në Kapitullin 35. Sa herë që kemi pasur disa negociata të rëndësishme nga viti 2013 deri në 2015, të gjitha ato marrëveshje që kemi bërë janë përfshirë në këtë kapitull dhe nuk ka pasur mundësi që këto marrëveshje të fundit, të cilat duken të jenë më të rëndësishmet për BE, të jenë jashtë kapitullit. 35.", thotë Todoroviq Shtipllija për Kosovo online.

Ai shton se kapitulli 35, që ka të bëjë me Beogradin dhe Prishtinën, është një nga ato që kushtëzojnë përparimin e mëtejshëm të Serbisë në integrimin në BE.

“Në kornizën e negociatave, të cilën Serbia e pranoi në vitin 2014, të gjitha ato çështje që kanë të bëjnë me sundimin e ligjit nga kapitujt 23 dhe 24, së bashku me kapitullin 35 për Beogradin dhe Prishtinën, janë kusht për përparimin e mëtejshëm të Serbisë në integrimin në BE. Ata tre kapituj janë kapituj bllokues dhe mund të bllokojnë rrugën e Serbisë drejt BE-së nëse nuk i plotëson kriteret e përcaktuara në to. Kapitulli 35 është një nga më të rëndësishmit për Serbinë, së bashku me kapitujt në të cilët është punuar pak, përkatësisht kapitujt në fushën e sundimit të ligjit. Kjo do të thotë se nëse Serbia nuk i përmbush dispozitat që janë futur nga marrëveshjet e Ohrit dhe Brukselit në kapitullin 35, ajo nuk do të mund të presë hapjen e disa kapitujve apo grupimeve të reja të negociatave në periudhën e ardhshme”, shpjegon Todoroviq Shtipllija.

Menaxheri i programit dhe studiuesi i lartë në Qendrën e Beogradit për Politika Evropiane Strahinja Subotiq beson se pavarësisht nga pritshmëritë se korniza negociuese e BE-së për Serbinë do të ndryshojë, se vendet e mëdha si Gjermania dhe Franca, si dhe disa vende të tjera të BE-së, do të presin patjetër që të zbatohet ajo që është rënë dakord verbalisht në dialog.

“Pavarësisht nëse e bëjnë këtë në janar, në gjashtë muaj apo në një vit, fakti është se Beogradi dhe Prishtina janë zotuar verbalisht për zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit. Gjithçka që shohim të ndodhë në Bruksel në lidhje me kornizën e negociatave dhe ndryshimet e saj është një çështje e brendshme, politike dhe teknike e Bashkimit Evropian. Megjithatë, në praktikën e atyre vendeve që janë më të rëndësishmet, si Franca dhe Gjermania, do të na mbajnë përgjegjës për zbatimin e asaj që jemi zotuar verbalisht”, thotë Subotiq për portalin tonë.

Sipas bashkëbiseduesit tonë, ndryshimi i kapitullit 35 në këtë mënyrë do të konfirmonte statusin e një "kapitulli bllokues".

“Nëse imagjinojmë që korniza e negociatave të ndryshohet dhe Marrëveshja e Ohrit të përfshihet në kapitullin 35, kjo do të rikonfirmonte statusin e kapitullit bllokues. Le të imagjinojmë që Serbia të rreshtohet me BE-në në aspektin e politikës së jashtme, të përmbushë të gjitha marrëveshjet, të zgjidhë çështjen e shtetit ligjor, ajo ende nuk do të ishte në gjendje të jetë anëtare e BE-së derisa të arrihet një marrëveshje ligjërisht e detyrueshme dhe gjithëpërfshirëse me Prishtinën, dhe përderisa është kështu, e ardhmja jonë evropiane mbetet e pasigurt”, thotë Subotiq.

Në të njëjtën kohë, shton ai, Marrëveshja e Ohrit në fakt e lidh më së shumti palën e Prishtinës.

“Janë ata që duhet të përveshin mëngët, atyre u mbetet formimi i BKS-së dhe pa atë parakusht nuk mund të pritet që Beogradi të ndërmarrë aktivitete të tjera. Ajo që Beogradi mund të bëjë ndërkohë është të inkurajojë serbët në veri të Kosovës që të shkojnë në zgjedhje. Kjo ishte një kërkesë, tjetra ishte që të bëhej një hetim lidhur me Banjskën dhe të ndiqeshin penalisht ata që morën pjesë në të”, thotë Subotiq.