FEJTON 25 vite nga bombardimet e NATO-s ndaj Sërbisë(8): Demonizimi i "personave sharmantë“

Shkruar për Kosovo onlajn: Dragan Biseniq

Përgatitja politike e ideologjike e bombardimeve vazhdoi dhe gjatë seancës së organit të senatit. Në këshillat për politikë të jashtme, senatorët diskutuan bashkarisht me folësit e tjerë të ftuar, se cilat opsione qëndrojnë në ndjekjen e politikës amerikane. Senatori Bajden i kujtoi të pranishmëve se për herë të parë ka qenë në Beograd në prill të vitit 1993 dhe pati takim të gjatë tre-orësh me presidentin e Sërbisë çka dhe e ai e publikoi. 

"Në një moment, në zyrën e tij ndërsa ishte vonë natën, përmes një tryeze të vogël më pa dhe më pyeti: "Çfarë mendoni rreth meje?". Unë i thashë, "Mendoj se je kriminel i mallkuar lufte dhe duhet të gjykohesh" nisi Bajdeni. Më pas shtoi se arsyeja që po thoshte këtë ishte përgjigja e presidentit të Sërbisë. "Më pa ftohtë si shiringë dhe pak a shumë më tha: Të uroj shumë fat, ditë të mbarë dhe meqë ra fjala, do të dëshiroje të bisedoje me Radovan Karaxhiqin?”. Atëherë unë i thashë: Epo, mendova se atë Ju nuk e kontrolloni”. Ai m'u përgjigj: Po, nuk e kontrolloj atë. A do të flasësh me të? Kjo ndodhi në orën 11 të mbrëmjes.

Formoi numrin në telefonin e tij dhe 15 minuta më vonë në shkallë u shfaq një burrë me flokë që do të doja t'i kisha, mendje që jam i lumtur që nuk e kam dhe një qëndrim që nuk do t'ia dëshiroja askujt. Ai fjalë për fjalë po gulçonte, po i mbaronte ajri, ju betohem! Hyri në dhomë, u ul para Millosheviqit dhe tha: Zoti president, më falni (gulçoj) më falni që u vonova. Më vjen keq”. Ndërsa unë vështrova Millosheviqin dhe i thashë: “Pa kontroll, ë?

Bajden poentoi se Millosheviqi "ka kontroll" dhe se nuk di "sesi të arrijë ndonjë avancim të vërtetë përveçse me forcë", sepse kjo është "e vetmja gjë në të cilën ai përgjigjet". Bajden përsëriti se "asgjë tjetër" nuk operon me presidentin e Sërbisë. Ai nuk ka kundërshtuar direkt kërkesat e senatorit Bob Doll që Kosova të bëhet “republikë”, por përsëriti se është e nevojshme t’i thuhet qartë UÇK se “nuk kërkojmë Kosovë të pavarur”, sepse “ky nuk është qëllimi ynë”. “Kjo është gjë e vështirë dhe sa më shumë të vonojmë, aq më e vështirë do të jetë”, konkludoi Bajden. 

Robert Doll foli sërish. Duket se atij prezantimi i Bajdenit i bëri përshtypje deri diku impresionuese, madje veçoi komplimente të veçanta për Presidentin e Sërbisë.

“Për mendimin tim, ai është një person shumë sharmant me të cilin mund të ulesh dhe të thotë: Epo rrini për drekë apo darkë apo gjithë natën madje tërë javës”. Kur takohesh me Tugjmanin, Izetbegoviqin dhe Millosheviqin, ai është sharmant në atë grup, sepse dëshiron të heqë qafe sanksionet. Isha aty në janar. Më tha se dy vjet janë mjaft: Mjaftueshëm gjatë vetëm nën sanksione". Unë i’a ktheva: Po me Kosovën çfarë do të bëhet? "Po. Kemi përparim të madh në Kosovë. Jam gati të shpall marrëveshje të madhe rreth programit arsimor". Vetëm disa javë më vonë, u vranë njerëzit e parë. Atij nuk mundeni t'i besoni, përmbylli Doll.

Drejtori në largim i Fondacionit Karnegi dhe më herët ambasador në Turqi, ndërsa më pas person me shumë ndikim në politikë që udhëhiqte Madllen Ollbrajt, Morton Abramovic, nisi me konstatimin se "falë mbështetjes aktive të Ushtrisë Popullore Jugosllave, sërbët e Bosnjës u lejohet përmes forcës të vizatojnë dhe se në Dejton fitoi njohjen e nënkuptuar ndërkombëtare të një shteti praktikisht të pavarur brenda Bosnjës", por që "shqiptarëve në Kosovë, të cilët përbëjnë 90% të popullsisë, e tillë mundësi u mohohet në pjesën më të madhe për shkak se ata nuk kanë ende armë".

Ai hodhi poshtë deklaratat që vinin prej Sërbisë dhe bota se UÇK është terroriste. “Pason pyetja: kush janë terroristët? Millosheviqi thotë se ata janë separatistë shqiptarë. Duket se shumë në Perëndim e pranojnë këtë opinion. Për ta, lëvizje kryengritëse që lufton kundër apartejdit brutal në shkallën morale ndodhet poshtë nga terrorizmi shtetëror zoti Millosheviq”, paralajmëroi Abramovic.

Ai më pas akoma dhe më fort dhe me egzagjerime shumë të mëdha, sulmoi presidentin e Sërbisë duke insiunuar se ai duhet të jetë në listën amerikane të terroristëve. “Natyrisht ashtu sikurse kemi dëgjuar Millosheviqi në 10 vitet e fundit është përgjegjës, apo për pjesën më të madhe përgjegjës për imponimin e shtetit praktikisht policor në Kosovë, ndërsa në Bosnjë për vdekjen e qindra mijërave, shpërnguljen e miliona njerëzve dhe për fuqizimin dhe mbështetjen e kriminelëve të luftës. Ai tani pranohet si dikush që ushtron legjitimisht pushtetin e vet si president i Sërbisë. Ai nuk është kandidat për listën terroriste amerikane”, tha Abramovic.

Duke i’u drejtuar Bob Dollit me rastin e përmendjes së rajonit, ai theksoi se "rolet janë të mëdha" dhe në çështjen "e të ardhmes së Kosovës, Sërbisë, Maqedonisë, Bosnjës dhe Shqipërisë e ndoshta zona më e gjerë, përfshirë Greqinë, Bullgarinë dhe Turqinë". “Amerikanët janë veçanërisht të interesuar për Bosnjën, ku kemi 8000 ushtarë çka mund të bëhen kërcënim serioz-fjala është rreth stabilitetit që mund të kërcënohet seriozisht nga ajo që po ndodh në Kosovë”, ka shprehur mirëkuptimin e tij Morton Abramovic.

Ky i fundit supozoi se Millosheviqi mund të përdorte ndikimin e vet tek sërbët e Bosnjës për të kërcënuar Kosovën ashtu sikurse "ndoshta, mund të shembë Millorad Dodikun". “Duket se megjithatë, madhësia e rolit nuk lehtësoi kombet perëndimore të kuptonin se çfarë duhet bërë. NATO është e ndarë. Qeveria e SHBA sërish e ndarë, ndërsa rusët kanë pikëpamjet e tyre. Millosheviqi tërësisht i vetëdijshëm për të gjitha këto dhe dëshmoi se është i gatshëm të përfitojë nga dallimet tona sesi të injorohen kërkesat perëndimore”, ka theksuar Abramovic.

“Tani shtrohet pyetja nëse situata mund të ndryshohet, pa dhunë të mëtejshme e cila po del jashtë kontrollit dhe po radikalizon të gjithë shqiptarët, përfshirë edhe ata në Maqedoni. Përparimi drejt ndalimit të dhunës në Kosovë kërkon, sipas mendimit tim, më e pakta dy gjëra. Së pari që sërbët momentalisht të ndalin fushatën e tyre ushtarake. Por kjo duhet të shkojë bashkarisht me një tjetrën: ofertë konkrete dhe zbatim urgjent të ndryshimeve serioze politike në Kosovë. Pra, si t'i arrijmë këto dy gjëra? Ndërsa ato mund të jenë të pamjaftueshme. Në vijim, për mendimin tim, janë disa opsione”, tha Abramovic.
Ky i fundit veçoi katër skenarë. Perëndimi mund t’a etiketojë UÇK si terroriste, të mbyllë kufirin-të ndihmojë që për t’a të mbyllet kufiri me Shqipërinë-dhe njëkohësisht të insistojë që Millosheviqi t'i ndjekë këto hapa me ndërprerjen e armiqësive, ndryshime të menjëhershme politike në Kosovë dhe negociata serioze politike me shqiptarët. Shumë besojnë se politika amerikane po ecën në atë drejtim.

Së dyti, ne mund të rrezikojmë dhe të shpresojmë se luftimet nuk do të eskalohen shumë, se kjo do të jetë luftë me intensitet të ulët për disa vite dhe të presim rënien e Millosheviçit, gjë që do të ndryshojë ekuilibrin e fuqive.

Alternativa e tretë është të kërcënojmë Millosheviqin se do t’i shkatërrojmë pjesën më të madhe të establishmentit ushtarak nëse nuk ndal luftën dhe nuk ofron politikë të drejtë ndryshuese në Kosovë. Sinqerisht është e vështirë të shmanget konkluzioni se NATO, pavarësisht nga retorika e saj e ashpër, ngurron të përdorë forcën. Unë mendoj se ata nuk do të përdorin forcën, vetëm nëse nuk shkohet tek ajo që të vijnë edhe më shumë refugjatë nga Kosova veçanërisht në drejtim të Maqedonisë.

Së katërti-nuk dëshirojmë të përdorim forcë. Mundemi qartësisht t'ia bëjmë të qartë Millosheviqit se, nëse ai nuk është i gatshëm të ndalojë menjëherë dhunën dhe të zbatojë ndryshim të shpejtë dhe serioz të menjëhershëm politik në Kosovë, do të bëjmë gjithçka për t’a rrëzuar përfshirë këtu dhe mbështetjen e UÇK. Duket se nëse ai pajtohet, do të duhet të bëjmë presion mbi shqiptarët që të ndalojnë dhunën” ka përfunduar Abramovic.

Alternativat e tij patën jehonë në administratë. Megjithëse vetë nuk besonte në përdorimin e forcës çka dëshironte, politika amerikane pranoi propozimet më radikale të Abramovicit, të cilat përfshinin opsionet e 3 dhe 4: shkatërrimin e potencialit ushtarak me përdorimin e forcës dhe, së bashku me të, përmbysjen e presidentit të Sërbisë. Abramovic rreth kësaj foli edhe disa herë, por gjithmonë me të njëjtin mesazh.
Njëkohësisht u shtrua çështja e raporteve të gjeneralëve amerikanë ndaj aksionit të përgatitur të NATO.

Në vjeshtën e vitit 1997, Xhon Shalikashvili doli në pension dhe zgjedhja e pasuesit të tij u bë vendim i madh dhe i rëndësishëm, veçanërisht me kapitullin e fundit të Ballkanit që duhej të shkruhej. Kjo kurrë nuk ishte vetëm gjë talenti dhe nuk egzistoi asnjë burim të vetëm të sigurt për zëvendësimin e Shalikashvilit. Një nga kandidatët kryesorë ishte gjenerali Xhek Shian, marins. Ai ishte figurë e rrezikshme, intelektualisht superior, jashtëzakonisht i sigurt në vetvete dhe po aq i ndershëm, gjithmonë i pavullnetshëm për të bërë kompromis për çështjet që ai besonte se ishin të rëndësishme.

Por ai i bëri nervozë zyrtarët civilë dhe ushtarakë për shkak të arrogancës së tij unike. Ai ishte i prirur t'u thoshte oficerëve të vet se ata gjithmonë po përgatiteshin për të luftuar për betejën e fundit dhe jo për atë të radhës. Në çështjet strategjike, ai u pajtua me disa nga vizionet e administratës së Klintonit se çfarë mund të bënte Amerika në botën e ndryshuar dhe të parregullt për të ndihmuar në stabilizimin e saj me kosto relativisht të ulët. Në fakt, me shumë mundësi asnjë oficer nuk ka qenë më kritizer i madh ndaj mos-suksesit të ushtrisë për t'u përshtatur dhe përgatitur për llojet e reja të detyrave me të cilat përballej vendi-detyra që kërkonin ristrukturim të forcave ushtarake dhe rivlerësim të strategjisë ushtarake amerikane për të udhëhequr luftëra të vogla të intensitetit të ulët në vendet e botës së tretë. Si Klinton ashtu edhe Berger ishin të intriguar nga talenti dhe inteligjenca e Shijanit por sipas standarteve të Shtëpisë së Bardhë ishte në rrezik të lartë.

Vetëm një vit më parë në konferencën e Institutit të Aspenit ku u tubuan shumë figura të shquara të sigurisë kombëtare, Shijan frikësoi publikun me fjalimin e tij të sinqertë. Misionet ushtarake të lira pa humbje të njerëzve janë dëshira të braktisura, tha ai. Nëse ushtria amerikane synon të luftojë jashtë vendit, atëherë është më mirë të supozohet se do të kushtojë shumë para "dhe do t'i çojë djemtë dhe vajzat tuaja në rrugë të rrezikshme". Shian u përpoq të impresiononte zyrtarët e nivelit të lartë.
Nuk pati dyshim rreth inteligjencës së Shianit, talentit dhe vullnetit. Ai ishte i madh ashtu sikurse i pëlqente ushtrisë. Ishte i gjatë pothuajse dy metra, ish-basketbollist në Kolegjin e Bostonit dhe mbajtës i yllit të argjendtë në Vietnam. Por oficerët e tjerë nuk e kanë pëlqyer gjithmonë. Një herë ai i tha një komandanti të armatosur se tanket e tij ishin në thelb të padobishëm për shkak të ndryshimeve teknologjike në armatim dhe ndjeshmërisë së tyre ndaj armëve të reja. Shalikashvili nuk e rekomandoi Shijan si kryetar, nga frika e pakënaqësisë së oficerëve të tjerë.

Privatisht u konsiderua më i zgjuari nga të gjithë kandidatët me rezultate të mira në beteja sa çdokush tjetër i nominuar. Në vështrimin strategjik, vizioni i tij mund të ishte paralel me zyrtarët civil të Klintonit dhe ky ishte problem. Nëse do të krijohej situatë ku përdorimi i forcave të armatosura do të ishte i nevojshëm, ai do të kërkonte angazhim të fortë-çka rolet dhe misionet cila është strategjia e daljes, si do ta mbështeste administrata publikisht ushtrinë dhe ku ndodhet kjo histori e Kongresit? A do të hynte ushtria dhe do të zbulonte më pas, nëse gjërat ndërlikoheshin, se do të ishte lënë aty për t'u kujdesur vetë? Shijani do të ishte më i vështiri për t'u kontrolluar nga të gjithë oficerët e lartë dhe nëse do të shfaqej ndonjë mosmarrëveshje rreth strategjisë, ai me shumë mundësi do të tërhiqej në shenjë proteste. Ky do të ishte ferr. Ky marins i madh, jashtëzakonisht impresionues i cili pajtohej me teorinë e administratës së Klintonit se çfarë duhet bërë në politikën e jashtme, mund të dilte publikisht nëse nuk do të kishte vullnetin për të bërë angazhimin e nevojshëm. Në atë kohë ai nuk mori postin e shefit të Shtabit të Përbashkët.

Megjithatë, ai nuk mbeti pa rolin e vet në çështjet ballkanike.

Në mars të 2010, ai dëshmoi në Kongresin amerikan sipas shefit të shtabit të ushtrisë holandeze në kohën e incidentit, rënia e Srebrenicës ishte shkaktuar nga mungesa e gatishmërisë, sepse holandezët ishin më të shqetësuar për çështjet e brendshme “sociale” ushtarake sesa aftësia e saj luftarake. Shian tha se kjo pjesë është shkak të homoseksualëve që shërbejnë në ushtri. Gjatë të njëjtës dëshmi, Shian deklaroi se homoseksualët dobësuan ushtrinë, ndërsa tërheqja mes burrave dhe grave në njësitë e integruara gjinore nuk do t’a bënte.

Spekulimet thonë se Shian fliste për gjeneralin Henk van den Bremen, shefi i Shtabit të Holandës në kohën e ngjarjeve në Srebrenicë. Gjenerali van den Bremen mohoi të ketë thënë një gjë të tillë dhe i quajti komentet e Shijan "tërësisht të pakuptimta". Ministri holandez i Mbrojtjes Eimert van Midelkop tha se deklarata e Shian ishte "e turpshme", "e padenjë për çdokënd në ushtri". Kryeministri holandez Jan Peter Balkenende tha se fjalët e Shian ishin "të turpshme", "të papara", "të neveritshme" dhe "mosrespektuese për të gjitha trupat e përfshira".

Mbrojtësit holandezë të të drejtave të homoseksualëve, të organizuar në Pink Arma (fondacioni) dhe Stikting Homoseksualitet ("Fondacioni për Homoseksualitetin dhe Forcat e Armatosura"), njoftuan padi për shpifje kundër Shian, duke kërkuar falje publike. Shumica e parlamentit holandez shprehu mbështetje për padinë e grupit.

Nesër-Milosheviq Shortit: Domethënë ti je njeriu që do të më bombardosh?