FEJTONI Rambuje - ultimatum për bombardim (4): Urdhri i parë ekzekutiv për bombardim

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Ndërsa gjeneralët u përgjigjën në mënyrë shumë diplomatike, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Havier Solana, të njëjtën ditë paralajmëroi Presidentin e RFJ-së, Sllobodn Millosheviqin, se ai është përballur me “shansin e fundit” për të shmangur “ndërhyrjen ushtarake ndërkombëtare” për të “ndaluar dhunën” në Kosovë. Solana tha për këto manovra se ato tregojnë gatishmërinë e bashkësisë ndërkombëtare për të vepruar. “Ne ndoshta po përballemi me mundësinë e fundit që ka presidenti Millosheviq për të përmbushur rekomandimet e bashkësisë ndërkombëtare për të gjetur një zgjidhje paqësore të konfliktit dhe për të shmangur ndërhyrjen ushtarake ndërkombëtare”, tha Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s. Solana saktësoi se NATO po kërkon miratimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së për një ndërhyrje të mundshme ushtarake në Jugosllavi.

Këtë e deklaroi Solana, por Sllobodan Millosheviqi që të nesërmen udhëtoi për në Moskë, për një takim me presidentin e Rusisë, Boris Jelcin. Tema ishte Kosova dhe Moska para takimit njoftoi se “situata në lidhje me Kosovën shkakton shqetësim maksimal”. “Në këtë moment vendimtar, ne duhet të veprojmë me saktësi, në mënyrë që të mos provokojmë një rritje të mëtejshme të tensionit”, tha përfaqësuesi zyrtar rus, Vladimir Rahmanjin.

Mediat ruse njoftuan, duke cituar "burime të mirëinformuara", se në takim do të diskutohet për thirrjen e G8-ës nga 12 qershori për Beogradin që "të pezullojë të gjitha aktivitetet e forcave të sigurisë, të pajtohet me monitorimin ndërkombëtar, kthimin e refugjatëve, aksesin e organizatave humanitare dhe arritjen e progresit në negociatat me shqiptarët e Kosovës”.

Vetëm një javë pas kësaj stërvitje, më 21 qershor, UÇK bëri thirrje për luftë. Shtabi i UÇK-së u bëri thirrje të gjitha “forcave të shëndosha politike shqiptare që të vihen në shërbim të atdheut dhe luftës për çlirim”. “Shtabi Kryesor i UÇK-së”, i cili e quajti veten “Shtabi Kryesor”, i bëri thirrje popullit shqiptar që “të jetë i gatshëm që përfundimisht të përballet me armikun”.

Të enjten, më 25 qershor, Hollbruk mbajti një konferencë për media ku foli se si një ditë më parë ka pasur një takim dhe fotosesion me pjesëtarë të UÇK-së në fshatin Junik. “Fshati Junik, ku kemi arritur pas disa ngatërresash, e ruanin persona të uniformuar dhe disa pa uniformë, e kemi nisur bisedën me ta, sepse kemi ardhur për të parë faktet, jo për të negociuar. Një burrë që u prezantua si oficer moral na dha mendimin e tij për situatën. Ishte një diskutim shumë interesant dhe për këtë e informova Sekretarin e Shtetit. Rrugës kemi biseduar edhe me serbët në pikat e kontrollit, sepse kemi dashur të dëgjojmë sa më shumë fakte”, ka shpjeguar Hollbruk. Hollbruk e krahasoi situatën në pjesën perëndimore të Kosovës me “Perëndimin e Egër”, duke theksuar se “pjesën e luanit” për përshkallëzimin e kanë “forcat serbe të sigurisë”. Pavarësisht këtij shpjegimi, Beogradi ishte i bindur se me këtë lëvizje SHBA-të po tregonin se patjetër po kalonin në anën e UÇK-së.

Nga ana e tyre, planifikuesit ushtarakë të NATO-s në atë kohë konsideruan tre opsione për ndërhyrje kundër Jugosllavisë. E para ishte bllokada e vendit me rreth 23.000 ushtarë, e cila do të parandalonte përhapjen e konfliktit në vendet fqinje, në radhë të parë në Maqedoni dhe Shqipëri. Një tjetër opsion ishte ndërhyrja tokësore që do të nënkuptonte një sulm ndaj një vendi sovran, përveç kësaj, do të ishte shumë e shtrenjtë dhe e rrezikshme ushtarakisht duke marrë parasysh konfigurimin e terrenit dhe forcat në dispozicion të Ushtrisë Jugosllave në Kosovë dhe Metohi. Prandaj, tashmë në atë kohë mbizotëronte vendosmëria për sulme ajrore, vendosja e zonës së ndalim-fluturimit ose ndalimi i funksionimit të njësive të blinduara që do të shkatërroheshin nga ajri. Mungesa e ndërhyrjes ushtarake të NATO-s gjatë verës së vitit 1998 nga burimet amerikane u interpretua si papajtueshmëri e qëllimeve politike të SHBA-së dhe “Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës”.

Në ndërkohë, UÇK, në përpjekje për të zënë vendin e parë të madh në Kosovë e Metohi, qytetin e Rahovecit, pësoi një disfatë të rëndë në një konflikt frontal me forcat policore serbe, të cilët vazhduan ofensivën deri në mesin e shtatorit, kur rrethuan mbetjet e UÇK-së në malin Çiqavicë. Humbjet e UÇK-së gjatë verës së vitit 1998 shkaktuan trazira të mëdha politike në Shqipëri, ku Partia Demokratike e Sali Berishës në atë kohë tentoi pa sukses të merrte pushtetin, gjë që e përkeqësoi edhe më shumë pozitën e UÇK-së. Në shqyrtimin e zhvillimeve në Kosovë e Metohi, “Washington Post” në gusht shkruante se përplasjet mes policisë dhe ushtrisë serbe me UÇK-në “tregonin forcën ushtarake të Serbisë” dhe i dhanë asaj një avantazh strategjik dhe psikologjik dhe u shkaktoi disfatë atyre shqiptarëve që përpiqen për pavarësinë e Kosovës dhe Metohisë. Në pyetjen se pse pavarësia e Kosovës dhe Metohisë nuk është e pranueshme për Shtetet e Bashkuara, ky editorial përgjigjet se kjo do të nënkuptonte shembjen e Marrëveshjes së Dejtonit dhe rikthimin e luftës në Bosnje-Hercegovinë, sepse shqiptarët me kërkesat e tyre do të shkaktonin një zjarr të padurueshëm lufte në jug të Ballkanit dhe sepse do të ishte një rast që vendet e tjera ballkanike dhe evropiane të viheshin në krah të ish-klientëve të tyre dhe të shkaktonin kaos në rajon. “Ka logjikë që ne nuk duam t’i vijmë në ndihmë një grupi, vlerat dhe qëllimet e të cilit nuk i mbështesim”, ka përfunduar, sipas kësaj gazete, një zyrtar amerikan.

Në fillim të tetorit, Riçard Hollbruk dhe gjenerali Uesli Klark u gjendën sërish në Beograd në një mision në të cilin duhej ta detyronin presidentin jugosllav të pranonte praninë ndërkombëtare në Kosovë e Metohi. Hollbruk erdhi në Beograd me synimin për të ndërkombëtarizuar krizën e Kosovës duke futur misionet e OSBE-së dhe NATO-s, të cilat hasën në rezistencë të fortë nga pala jugosllave, e cila ende këmbënguli se ngjarjet në Kosovë dhe Metohi ishin çështje e brendshme e Serbisë dhe Jugosllavisë. Hollbruk dhe Klark erdhën me kërcënimin se gjeneralit Klark do t'i jepej një "urdhri i ekzekutuar" për të bombarduar Serbinë, edhe pse askush nuk e kishte të qartë se cila do të ishte baza për një veprim të tillë dhe pse të bombardohej Serbia sepse UÇK po bën luftë të armatosur kundër policëve serbë dhe shqiptarëve?

Bisedimet përfunduan disa ditë më vonë me një marrëveshje për dërgimin e 2000 vëzhguesve të OSBE-së në Kosovë dhe Metohi nën emrin e pazakontë "verifikues", ndërsa NATO u autorizua të monitorojë nga ajri aktivitetet ushtarake në zonën e Kosovës dhe Metohisë. Në krye të këtij misioni ishte ambasadori amerikan Uilliam Voker, emërimi i të cilit shkaktoi dyshimin e autoriteteve në Beograd që në fillim për shkak të aktiviteteve të tij të mëparshme në Amerikën Latine.

Millosheviq dhe Hollbruk ranë dakord për 11 parime politike për zgjidhjen e konflikteve dhe misionin e OSBE-së në Kosovë e Metohi, ndërsa gjeneralët Uesli Klark, në emër të NATO-s dhe Momçillo Perishiq, në emër të RF të Jugosllavisë, nënshkruan një marrëveshje për Misionin Verifikues të NATO-s.

Njëmbëdhjetë parimet përfshinin: 1) zgjidhjen paqësore dhe politike për Kosovën dhe Metohinë, e cila do të arrihej përmes dialogut; 2) ndërprerja e dhunës dhe terrorizmit; 3) respektimi i sovranitetit, integritetit territorial dhe kufijve të njohur ndërkombëtarisht të RFJ-së; 4) respektimin e plotë të barazisë së të gjitha bashkësive kombëtare; 5) e ardhmja e Kosovës dhe Metohisë është në paqe, barazi, integrim dhe progres ekonomik; 6) zgjidhja për Kosovën dhe Metohinë duhet të jetë në përputhje me kornizën ligjore të Serbisë dhe Jugosllavisë, standardet ndërkombëtare dhe Aktin Final të Helsinkit; 7) e drejta për vetëqeverisje të qytetarëve të Kosovës dhe Metohisë, ndërsa nëntë muaj më vonë do të mbaheshin zgjedhjet në krahinë nën mbikëqyrjen e OSBE-së; 8) të drejtat shtesë njerëzore, politike, kulturore dhe të tjera të pjesëtarëve të bashkësive kombëtare; 9) krijimi i policisë komunale; 10) amnisti për të gjithë personat që kanë marrë pjesë në konflikte, me përjashtim të rasteve të krimeve kundër njerëzimit dhe të drejtës ndërkombëtare, dhe, 11) rishikimin e vendimeve të marra tashmë kundër pjesëtarëve të komuniteteve kombëtare.

Marrëveshja për misionin e NATO-s parasheh që avionët zbulues të NATO-s do të kenë të drejtën të fluturojnë mbi territorin e Kosovës dhe Metohisë dhe për këtë qëllim: 1) Do të krijohet një zonë sigurie përgjatë kufijve të Kosovës dhe Metohisë në thellësinë 25. kilometra, ku forcat ajrore dhe mbrojtja ajrore e Ushtrisë Jugosllave nuk do të kenë aktivitet gjatë fluturimeve të avionëve zbulues të NATO-s; 2) misionet mbi Kosovë dhe Metohi do të kryhen me avionë me dhe pa pilotë, me të cilin vendoset një kufi sigurie prej 30 minutash për avionët me fluturim të ulët me pilotë para dhe pas fluturimit, gjatë të cilit nuk do të ketë aktivitet të Forcave Ajrore Jugosllave dhe Forcave të Mbrojtjes Ajrore; 3) NATO do t'i paraqesë planet javore të fluturimit mbi Kosovë dhe Metohi në kontrollin e trafikut ajror jugosllav; 4) fluturimet e avionëve civilë do të mundësohen pa asnjë kufizim gjatë misioneve të NATO-s në të gjithë hapësirën ajrore të RFJ-së; 5) Avionët luftarakë jugosllavë mund të fluturojnë mbi Kosovë dhe Metohi dhe zonën e sigurisë, përveç gjatë misioneve të zbulimit nga avionët e NATO-s; 6) Avionët e NATO-s dhe Republikës Jugosllave të Maqedonisë nuk do të ndërhyjnë me njëri-tjetrin gjatë misioneve të tyre; 6) nëse nuk përcaktohet ndryshe, avionët e NATO-s do të hyjnë dhe dalin nga Kosova dhe Metohija përmes hapësirës ajrore të Shqipërisë dhe IRJ të Maqedonisë. Marrëveshja e arritur ndërmjet Millosheviqit dhe Hollbrukut në Beograd u konfirmua edhe nga Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara në rezolutën e tij me numër 1203 të 24 tetorit 1998.

UÇK hyri menjëherë në vakumin e krijuar nga tërheqja e pjesshme e forcave jugosllave nga Kosova e Metohia, e cila vuri nën kontroll pjesën më të madhe të territorit të krahinës, duke përjashtuar qytetet e mëdha dhe rrugët kryesore. Kjo shkaktoi një ripërtëritje të armiqësive dhe luftimeve të rënda që u zhvilluan në fund të vitit 1998 dhe në fillim të 1999.

Nesër vazdimi: Një hyrje në prishjen e sotme të sistemit ndërkombëtar