Gvozdenoviq: Na duhet durimi kinez kur bëhet fjalë për Kosovën

Lidhja e serbëve në Rumani me Kosovën është e lashtë. Një pjesë e mirë e nesh e ka prejardhjen nga Kosova, dhe jo vetëm nga ana e majtë e Danubit, por edhe më tej në Rumani. Çdo vend ku jetojnë serbë në Rumani është më i vjetër se Beteja e Kosovës dhe Shën Sava, i cili te ne ka themeluar tri manastire – Bazjash, Zllatica dhe Kushiq. Ai nuk mund t’i themelonte aty ku nuk kishte serbë, por mes të vetëve. Gjithçka që na lidh me Kosovën dhe Metohinë gjendet në librin tim “Sa Kosovë kam brenda meje”. Është një tregim i bukur në vargje për serbët që nga kohët e lashta deri më sot. Botues është Biblioteka Popullore dhe Universitare “Ivo Andriq” nga Prishtina me seli të përkohshme në Beograd. Shpresoj që me këtë libër kemi arritur të prekim të paktën një pjesë të asaj që na lidh me Kosovën, tha në podcastin KOntekst dr. Sllavomir Gvozdenoviq, poet, profesor, përkthyes dhe kryetar nderi i Unionit të Serbëve në Rumani.

Librin e prezantoi për vizitorët e Panairit të sivjetshëm të Librit në stendën e Zyrës për Kosovë dhe Metohi. Jeton dhe punon në Temishvar, ndërsa ka lindur në fshatin Belobreshka, në kufirin rumuno-serb, ku shumicën e popullsisë e përbëjnë serbët.

„Serbët janë të njëjtë kudo, me virtytet dhe të metat që kanë. Shumë e rëndësishme është që ne jemi të vetëdijshëm për atë se kujt i përkasim, që jemi të vetëdijshëm për gjuhën dhe kulturën tonë,“ theksoi Gvozdenoviq.

Ai thotë se përpjekjet për ruajtjen e identitetit kulturor të serbëve në Rumani mund të krahasohen me përpjekjet e serbëve që ruajnë identitetin e tyre në Kosovë.

„Të gjithëve na është njësoj, nuk dihet ku është më e vështirë – në prag të shtëpisë apo kur largohesh pak. Por është detyra jonë e shenjtë të mos harrojmë kush jemi dhe për çfarë qëndrojmë. Ne, serbët në Rumani, përveç angazhimit në parlament, kemi botuar librin ‘Kur del në brigjet e ngrira’, një antologji e poetëve serbë nga Kosova. Ai ka arritur nëpër gjithë Rumaninë te njerëzit që na respektojnë dhe na çmojnë. Çdo serb, veçanërisht ne që shkruajmë e përkthejmë, kemi detyrimin të bëjmë më shumë për Kosovën dhe të ndihmojmë më shumë. Para së gjithash në atë betejë politike të cilës ne serbët nga Rumania i përkasim me shpirt e trup. Të tregojmë se jemi një popull kudo që të jetojmë dhe të mësojmë diçka nga ata që kanë vepruar më mençur – mendoj për hebrenjtë dhe armenët. Ata, kur e shohin njëri-tjetrin, e dinë kujt i përkasin; edhe ne duhet ta mësojmë këtë dhe të kuptojmë se orientimi politik nuk është gjëja më e rëndësishme. Ka diçka mbi të gjitha, ajo është Kosova dhe Metohia,“ tha musafiri i KOntekstit.

Po përgatit një antologji “Temishvari në Ibër”, e cila me titullin e vet simbolikisht lidh një qytet dhe një lumë, ndërsa në kopertina mbledh shkrimtarët serbë nga Rumania.

„Dëshira ime ishte të mblidhemi në lumin Ibër, që ka aq shumë domethënie për serbët në Kosovë. Në antologji do të jenë të përfshirë të gjithë shkrimtarët serbë nga Rumania, që të mund ta lexojmë librin në urë, e ta dëgjojnë të dy anët,“ tha Gvozdenoviq.

Shkrimtari nga Temishvari foli edhe për praninë e temës së Kosovës në krijimtarinë e shkrimtarëve bashkëkohorë.

„E gjithë kjo zgjat pafund dhe ne duhet të kemi durimin kinez. Njerëzit shkruajnë për temën e Kosovës, por edhe për çështje më të gjera shoqërore. Kur prekim një temë të dhimbshme, zgjohet ndjeshmëria jonë,“ vlerëson Gvozdenoviq.

Ai është themelues i Unionit të Serbëve në Rumani dhe sot kryetar nderi i tij. Është krenar që serbët, si një nga 20 pakicat kombëtare në Rumani, janë shumë përpara të tjerëve kur bëhet fjalë për trashëgiminë kulturore, aktivitetet shoqërore dhe humanitare. Ka qenë disa mandate deputet në parlamentin rumun dhe shpesh ka ngritur çështjen e Kosovës.

„Publiku dhe shteti rumun kanë mirëkuptim për çështjen e Kosovës, por duhet ta dimë se ata në këtë mënyrë mbrojnë interesat e tyre, sepse kanë problem me pakicën kombëtare më të madhe. Nëse ky precedent mbetet, i pret e njëjta gjë edhe ata,“ paralajmëron Gvozdenoviq.

Gjatë bisedës, ai kujtoi vitin 1990, kur si kryetar i Unionit të Serbëve në Rumani kishte organizuar një udhëtim kolektiv në Gazimestan për përvjetorin e Betejës së Kosovës.

„S’e kishim ëndërruar se do të arrinim atje, na priti peshkopi Atanasije Jevtiq. Nuk mundi të fliste, për herë të parë pashë një gjigant të tillë që s’mund të nxirrte fjalë. Sollëm kurorën më të madhe ndonjëherë në Gazimestan, ishte e gjatë sa një autobus, me mbishkrimin ‘Pasardhësit mirënjohës paraardhësve heroikë’. Shumica prej nesh kishin prejardhje nga Kosova; kur na pritën në Graçanicë, takuam familje që festonin të njëjtat festa familjare si ne, ishte sikur të ishim bërë një familje,“ kujton Gvozdenoviq.

Puna e tij u njoh nga shumë njerëz, ndër ta edhe ish-presidenti i RF të Jugosllavisë, Dobrica Qosiq. Në një kohë, Sllavomir Gvozdenoviq tha se ndoshta ideja e Qosiqit për ndarjen e Kosovës dhe demarkacionin me shqiptarët duhej të ishte pranuar. Ai e sqaroi tezën në kontekst.

"Është një problem i ndërlikuar, është e lehtë për ne të ndajmë këshilla nga Temishvari. Por nëse ndalemi dhe mendojmë se kjo sprovë nuk do të mbarojë kurrë, diçka duhet bërë, ajo që është serbe duhet të ruhet dhe statusi i veçantë i Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë duhet të sigurohet. Vetëm pas kësaj mund të mendojmë për një ndarje. Por dua të them, nëse Serbia vendos diçka të tillë, është e shenjtë për ne", përfundon Gvozdenoviq.

Të gjithë bisedën mund ta shikoni në videon e bashkëngjitur.