A mund Kosova të “iket” nga Rezoluta 1244 e KS të OKB-së dhe cila është rëndësia e saj për zhvillimin e mëtejshëm të ngjarjeve?

“Përkundër faktit se Perëndimi politik përgjithësisht sillet sikur nuk ekziston Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, përmendja e saj ende shkakton dhimbje barku te liderët politikë shqiptarë në Kosovë. Megjithatë, disa prej tyre i shohin më realisht faktet dhe theksojnë rëndësinë vendimtare të këtij dokumenti ndërkombëtar në zgjidhjen e mëtutjeshme të statusit të Kosovës”.

Përgatiti: Millosh Gariq

Kosova nuk mund të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian përderisa është nën kujdesin e Rezolutës 1244 dhe pa ratifikuar kufirin me Serbinë, paralajmëroi pak ditë më parë një nga deputetët më me ndikim të Partisë Demokratike të Kosovës dhe deputeti Hisen Berisha.

Një zyrtar i partisë së themeluar nga Hashim Thaçi u ka kujtuar autoriteteve, veçanërisht Vjosa Osmanit dhe Albin Kurtit, se Prishtina është ende në dialog me Beogradin dhe se procesi i pavarësisë dhe shkëputjes së Kosovës nga Serbia nuk ka përfunduar.

“Ne shpallëm pavarësinë, por me Serbinë kemi më shumë se 300 kilometra kufij të pacaktuar. Kosova nuk mund të integrohet në sistemin ndërkombëtar përderisa Rezoluta 1244 është në fuqi dhe pa ratifikimin e kufijve”, tha Berisha.

Këtë deklaratë të politikanes shqiptare, nga radhët e opozitës aktuale në Prishtinë, në mënyrë indirekte e ka konfirmuar edhe presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, në Samitin për Demokraci në Kopenhagë, ku ka kritikuar Bashkimin Evropian për qëndrimin ndaj Kosovës. Osmani tha se Kosova ka kohë që ka paraqitur kërkesë për anëtarësim në BE, por se aplikacioni “as që është proceduar ende”, që, siç thotë ajo, është një mesazh shumë i vështirë.

“Ne ishim ndër të parët që vendosëm sanksione ndaj Rusisë dhe Iranit, por jo vetëm sanksione politike, ka edhe ekonomike, si dhe sundimi i ligjit dhe të gjitha reformat e tjera që BE-ja na kërkoi të bëjmë. Absolutisht, Kosova e meriton të bëhet pjesë e BE-së deri në vitin 2028 ose deri në vitin 2030. Por unë nuk pres që BE-ja ta bëjë këtë. Nuk na thonë çfarë të bëjmë, ne kemi bllokadë, kjo kërcënon paqen dhe stabilitetin në Ballkan”, shprehet i pakënaqur Osmani.

Kuturisja në Këshillin e Evropës

“Ajo që lind me gunga nuk e korrigjon koha”, ka thënë juristi i famshëm i shekullit të 19-të Valltazar Bogishiq. Në rastin e "shtetësisë" së Kosovës, ajo fjali merr kuptimin e saj të plotë, sado që shqiptarët e Kosovës dhe vendet perëndimore me ndikim të duan t'i portretizojnë gjërat ndryshe nga sa janë në të vërtetë. Përpjekja novatore për ta shtyrë Kosovën në Këshillin e Evropës në këtë format dhe shtet, përkundër të gjitha parimeve, është një ilustrim i shkëlqyeshëm se si vendet individuale pengohen dhe komprometojnë veten e tyre.

Natyrisht, nuk është e çuditshme që që nga shpallja e njëanshme e pavarësisë në vitin 2008, politikanët shqiptarë në Kosovë kanë hezituar shumë të flasin për Rezolutën 1244. Sipas dokumentit që Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi unanimisht 25 vjet më parë, menjëherë pas bombardimeve të RFJ-së nga NATO, Kosova është protektorat i Kombeve të Bashkuara në një pjesë të territorit të Serbisë, si pasardhëse ligjore e Republikës Federale të Jugosllavisë.

Ata e dinë në Prishtinë se ajo që ka ndodhur në 16 vitet e fundit është shkelje e rëndë e dispozitave të këtij dokumenti kyç të së drejtës ndërkombëtare dhe se rëndësia e tij për zhvillimin e mëtejshëm të negociatave ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është ende e padiskutueshme. Sidomos në kontekstin e domosdoshmërisë për të rikthyer ngjarjet e stuhishme në nivel global brenda kuadrit të parimeve bazë të Kartës së Kombeve të Bashkuara.

A mund Kosova të “iket” nga Rezoluta 1244 dhe në çfarë mënyre ky dokument do të ketë ndikim të mëtejshëm në ngjarjet lidhur me çështjen e Kosovës?

Bashkëpunëtor hulumtues i Institutit për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare Aleksandar Mitiq për Kontekstin rikujton se nuk ka ndryshim të statusit të Kosovës pa ndryshuar Rezolutën 1244.

“Kur u miratua në vitin 1999, Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së ishte një shprehje e kompromisit që rezultoi nga rezultatet e kulmit të unipolaritetit, brutalitetit të agresionit të NATO-s, rezistencës së popullit serb dhe asaj që mbeti nga e drejta ndërkombëtare pasi anëtarët e Aleancës e kishin tronditur atë, para se të prishej në vitin 2008. Që atëherë, për fat të keq, është sulmuar vazhdimisht nga "interpretuesit krijues" perëndimorë të cilët kërkonin në të premisat e gjoja "shtetësisë së Kosovës" dhe përpiqeshin t'i jepnin kuptim asaj që thotë, dhe kjo është se Kosova dhe Metohia janë pjesë integrale e Serbisë”, shpjegon Mitiq.

Duke minuar UNMIK-un, udhëheqësit shqiptarë dhe patronët e tyre, thotë ai, shpresonin se Rezoluta 1244 do të shembej si një shtëpi letrash.

“Këtë e kanë shërbyer edhe “marrëveshjet” e shumta, pra zgjidhjet e bazuara në ultimatume për Beogradin. Kjo, edhe në Beograd, bëri që në një moment të dyshohej se 1244 do të mund të mbijetonte. Megjithatë, doli se kishin të drejtë ata që pretendonin se kjo rezolutë është mburoja që mbron më fort integritetin territorial të Serbisë. Nuk ka dyshim se mbështetja absolute e Moskës dhe Pekinit është thelbësore, e cila forcohet edhe më shumë në mes të konkurrencës së tensionuar gjeopolitike në nivel global dhe që reflektohet drejtpërdrejt në Ballkan”, shton Mitiq.

Beogradi, vëren ai, tërhoqi vija të kuqe në nivelin e OKB-së pas një sërë lëshimesh që dobësuan ndjeshëm pozicionin e tij.

“Edhe kjo linjë po sulmohet nga ana, përmes Këshillit të Evropës, futjes së planit franko-gjerman në kapitullin 35 të negociatave dhe sulmeve të ndryshme hibride. Megjithatë, është e qartë për të gjithë se nuk ka ndryshim thelbësor në status pa ndryshuar Rezolutën 1244. Duke pasur parasysh se kjo nuk do të ndodhë, pritet që presioni ndaj Beogradit dhe serbëve të Kosovës të vazhdojë, për të inkurajuar Moskën dhe Pekinin që të ndryshojnë qëndrim. Ai ndryshim sigurisht që nuk do të ndodhë”, përfundon Aleksandar Mitiq.

Historiani dhe analisti politik Srgjan Graovac për Kontekstin thekson rëndësinë e pamatshme të Rezolutës 1244 sot dhe në të ardhmen, sado, siç thotë ai, disa vende perëndimore u përpoqën ta injoronin.

“Kjo u pa më së miri në vitin 2008, kur vendet udhëheqëse në Perëndim vendosën të njohin pavarësinë e vetëshpallur të Kosovës, e cila shkeli rëndë të drejtën ndërkombëtare dhe Kartën e OKB-së. Megjithatë, kjo nuk e ndryshon faktin se rezoluta është ende në fuqi, dhe se Kosova në kuptimin juridik nuk është shtet. Rezoluta 1244 është akti më i lartë i së drejtës ndërkombëtare që përcakton pozitën dhe statusin aktual të Kosovës dhe Metohisë, si territor nën protektoratin e Kombeve të Bashkuara, por edhe territor brenda Republikës së Serbisë, e cila është pasardhëse juridike e Republikës Federale të Jugosllavisë. Për këtë arsye, Rezoluta 1244 e OKB-së është shumë e rëndësishme për Serbinë, ajo paraqet bazën ligjore për ruajtjen e Kosovës dhe Metohisë si pjesë e saj”, thekson Graovac.

Pëlqimi i nevojshëm i Serbisë

Rezoluta u kujton të gjitha vendeve se kushdo që propagandon pavarësinë e Kosovës është në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare.

“Ata po përpiqen të mohojnë aktin më të lartë juridik që përcakton pozitën e krahinës jugore serbe. Është e qartë se vendet perëndimore do të vazhdojnë të përpiqen ta injorojnë rezolutën si një dokument të pashmangshëm, dhe jo vetëm ta shtyjnë çështjen e Kosovës dhe Metohisë jashtë Këshillit të Sigurimit. Për një kohë të gjatë ka pasur përpjekje për ta margjinalizuar dhe për ta hedhur në bisht, sepse disa vende perëndimore duan të shfuqizojnë seancat dhe raportet e rregullta për situatën në Kosovë dhe Metohi”, paralajmëron Graovac.

Sa i përket ndikimit të saj në zhvillimin e mëtejshëm të ngjarjeve që kanë të bëjnë me Kosovën, në negociatat, ai beson se Rezoluta 1244 është dëshmia më e mirë se në marrëdhëniet aktuale ndërkombëtare të bazuara në Kartën e OKB-së, nuk është e mundur të gjendet një zgjidhje pa pëlqimin e Republika e Serbisë dhe vendet e tjera anëtare të OKB-së, të cilat nuk e pranojnë shkëputjen e dhunshme të Kosovës.

“Për shkak se si vendet anëtare të Këshillit të Sigurimit të OKB-së e miratuan Rezolutën me konsensus, pa kundërshtim apo veto, kështu që e vetmja mënyrë për të ndryshuar diçka në këtë drejtim, veçanërisht statusin e Kosovës, është që të gjitha vendet në Këshillin e Sigurimit të bien dakord për të. Kjo nënkupton miratimin eventual të një rezolute të re, e cila do ta vendoste të vjetrën nën numrin 1244 ad acta. Deri atëherë, të gjitha shtetet dhe institucionet serioze ndërkombëtare si Këshilli i Evropës, p.sh., apo Bashkimi Evropian, kanë obligim të respektojnë faktin se sipas Rezolutës 1244 nuk mund ta trajtojnë Kosovën si subjekt të njohur ndërkombëtarisht”, përfundon Graovac.