Si do të ndikonte tërheqja eventuale e Perëndimit nga lufta në Ukrainë në fatin e mëtejshëm të çështjes së Kosovës?

“Lufta në Ukrainë po ndryshon paradigmat gjeopolitike në të gjithë Euroazinë Perëndimore. Këto ndryshime do të jenë të gjera në fushëveprim dhe dramatike në karakter. Ato janë shumë të vështira për t'u parashikuar, veçanërisht kur flasim për detajet. Në këtë kontekst, të gjitha ngjarjet aktuale dhe të ardhshme do të ndikojnë në çështjen e Kosovës”.

Përgatiti: Millosh Gariq

Kur më 24 shkurt 2022, në orën pesë të mëngjesit me orën e Kievit, Rusia filloi një ndërhyrje ushtarake në Ukrainë, së bashku me ndryshimet politike tektonike që filluan menjëherë të tronditin të gjithë planetin, një nga pyetjet e para që u ngrit ishte rreth pasojat e ardhshme për pozicionin e Serbisë në lidhje me Kosovën dhe marrëdhëniet serbo-shqiptare.

Këto ditë, një vit e nëntë muaj më vonë, disa gjëra janë më të qarta, por jemi ende larg epilogut të luftës së përgjakshme, e cila në fakt nxori në sipërfaqe gjithë kompleksitetin dhe rreziqet e konfliktit mes Perëndimit politik dhe pjesës tjetër të botës.

Dhe ndërsa rendi i vjetër ndërkombëtar u përball me një ambicie të thellë, dhe konturet e të rejave po dalin vetëm me turp në horizont, pas euforisë fillestare mes liderëve politikë të shqiptarëve të Kosovës, të cilët ishin të bindur se, për shkak të refuzimit të Autoritetet në Beograd për të prishur marrëdhëniet miqësore me Rusinë, kishte ardhur momenti i duhur për llogari përfundimtare me Serbinë, gjërat nuk duken aq optimiste për Prishtinën zyrtare sot.

Albin Kurti besonte për një kohë të gjatë se duke insistuar në rolin e viktimës në marrëdhëniet me Serbinë, ai mund të merrte rolin e Volodimir Zelenski në Ballkan, ishte pothuajse i bindur se provokimi i një konflikti do të hapte një rrugë të shpejtë drejt "njohjes reciproke", por skenari sipas të cilit serbët donin ta paraqisnin si dorë të zgjatur të "Moskës së keqe" dhe aktakuza që ai personalisht e kishte shkruar për Vuçiqin, përveçse nuk bazohej në realitet dhe fakte, doli të ishte edhe "një hesap pa hanxhinë".

Pa synimin për të paragjykuar rezultatin e luftës në Ukrainë, duke respektuar pozicionet dhe kushtet aktuale në fushën e betejës, por edhe ngjarjet e përgjithshme në skenën botërore dhe ndër aktorët kryesorë, është interesante të shtrohet pyetja: “Në çfarë mënyre do të ndikonte në fatin e marrëdhënieve serbo-shqiptare dhe statusin e Kosovës tërheqja e mundshme e SHBA-së dhe BE-së nga mbështetja ushtarake dhe financiare për Kievin në veprimet e mëtejshme ushtarake, për çfarë është ende Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së dokumenti më autoritar ndërkombëtar?"

Kurti si një mjet presioni

Studiuesi shkencor nga Instituti për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare Dushan Prorokoviq tregon se lufta në Ukrainë po ndryshon paradigmat gjeopolitike në të gjithë Euroazinë Perëndimore dhe se këto ndryshime do të jenë "të gjerë në shtrirje dhe në karakter dramatik".

“Është shumë e vështirë të parashikohet, sidomos kur flasim për detajet. Në këtë kontekst, të gjitha ngjarjet aktuale dhe të ardhshme do të ndikojnë në çështjen e Kosovës. Lufta në Ukrainë forcoi pozitën e Serbisë në planin afatmesëm, pavarësisht se ajo solli presione të reja në afat të shkurtër. Ashtu si ndërhyrja e Izraelit solli një argument të ri në anën tonë që tani mund të përdoret për të diskutuar ngjarjet e viteve 1990. Mendoj se pikërisht për këtë është rritur presioni ndaj Beogradit. Sepse pas pesë vitesh marrëdhëniet ndërkombëtare do të duken ndryshe, kështu që SHBA dhe BE do ta kenë më të vështirë të arsyetojnë mosveprimin e tyre në Kosovë. Në këtë kontekst, Kurti është vetëm një mjet për të ushtruar presion ndaj Beogradit. Është e shëmtuar të nënvlerësosh këdo, por Prishtina thjesht nuk ka kapacitet për të imponuar asgjë në ato diskutime madhore për sigurinë evropiane”, shpjegon Prorokoviq për Kosovo online.

Duke folur për atë se sa është e lidhur lufta në Ukrainë me çështjen e statusit dhe situatën e sigurisë në Kosovë, ai thekson se ky proces tashmë është duke u zhvilluar dhe se SHBA dhe BE po e shtojnë gazin sepse duan menjëherë dhe tani nënshkrimin e Vuçiqit.

“Nuk kanë më kohë për gjysmëzgjidhje dhe marrëveshje verbale. Megjithatë, ata nuk kanë më pozicionin apo forcën e 20 viteve më parë. Kjo është arsyeja pse raundi i ri i destabilizimit që po ndodh në periudhën pas pandemisë dhe prishja e sigurisë rajonale. Parimet nuk zbatohen më, kështu që edhe krahasimet e thjeshta nuk janë të mira. Në fakt, parimet do të jenë po aq të vlefshme sa ne i bëjmë të vlefshme. Rezoluta 1244 mund të jetë e vlefshme vetëm nëse Serbia e respekton atë si parim dhe kjo arrihet duke mos hequr dorë prej saj dhe duke insistuar vazhdimisht në të. Ajo rezolutë është disi e ndryshme nga një sërë të tjerash, pasi ka karakterin e një traktati paqeje, është post-konfliktuale, që synon rregullimin e marrëdhënieve më të gjera për hir të vendosjes së stabilitetit afatgjatë”, thekson Prorokoviq.

Sipas vlerësimit të tij, në fazën e parë të negociatave hipotetike për Ukrainën, deeskalimi dhe zgjidhja e çështjeve në vazhdim duhet të diskutohet duke përmbushur interesat e të gjitha palëve të përfshira. Vetëm në fazën e dytë hapet çështja e parimeve me të cilat do të ketë stabilitet në të gjithë Evropën.

“Tani, ajo fazë e dytë mund të ndodhë në dy, ndoshta në 20 vjet, ose mund të mos ndodhë kurrë. Nëse ka shumë të pakënaqur pas fazës së parë të negociatave, atëherë do të ketë një luftë të re pas saj. Ashtu si pas Marrëveshjeve të Minskut dhe rezolutave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për Ukrainën të miratuara pas vitit 2014, një luftë e re ende shpërtheu. Ky pretendim se Perëndimi tani do të pajtohet me ndarjen e Ukrainës, kështu që ne përfundimisht do të duhet të njohim të ashtuquajturin Kosova nuk është realiste nga pikëpamja e pastër teorike. Dinamika e marrëdhënieve ndërkombëtare është komplekse dhe historia e tyre na tregon zhvillime të ndryshme mbi një sërë shembujsh konkretë”, thotë Dushan Prorokoviq.

​Pasojat për vendet evropiane

Prorokoviq kujton se Perëndimi politik në raport me luftën në Ukrainë nuk është homogjen, pavarësisht se si e paraqesin atë.

“Dhe horizontalisht – vende të ndryshme perëndimore kanë pikëpamje të ndryshme për Ukrainën. Tani Sllovakia ka ndaluar dërgimin e ndihmës ushtarake në Kiev. Edhe vertikalisht, dallimet janë të mëdha brenda vendeve perëndimore, në marrëdhëniet mes qeverisë dhe opozitës apo mediave kryesore dhe elitës intelektuale. Kjo është arsyeja pse gjithçka që po shikojmë është e kufizuar në kohë. Perëndimi politik, dhe veçanërisht vendet evropiane, nuk mund të tolerojnë kohëzgjatjen e luftës në Ukrainë pafundësisht. Me kalimin e kohës, pasojat për ta bëhen më të mëdha. Vlerësoj se shumë shpejt do ta fusin në trafikun politik termin “negociatat me Putinin”. Së pari, të shqyrtohet pozicioni i opinionit publik dhe më pas të ndërtohet një komunikim informal me Moskën në bazë të kësaj. Është e vështirë të pritet që një qasje e tillë të sjellë një rezultat të shprehur, por do të ndikojë në demotivimin e Kievit dhe do të krijojë përshtypjen se ata po e lënë Ukrainën në baltë. Rreziku për ta nga një zhvillim i tillë i situatës është që disa vende të tjera të ndjekin Sllovakinë, si dhe të forcohen forcat që janë kundër luftës me Rusinë në vendet perëndimore. Por unë nuk shoh alternativë për këtë. Përveç përshpejtimit të mëtejshëm të konfliktit, i cili më pas mund të shkojë në çfarë drejtimi. Kryesisht, e gjithë kjo do të zgjasë, edhe nëse hyn në disa faza të reja, relativisht më të qeta”, përfundon Prorokoviq.

Analisti politik Ognjen Gogiq thotë për Kosovo online se pezullimi i mbështetjes perëndimore për Ukrainën është një skenar hipotetik dhe se është e vështirë të parashikohet se çfarë implikime mund të ketë në nivel global.

Ndryshime të mëdha në marrëdhëniet ndërkombëtare

“Duket e pamundur. Megjithatë, nëse do të spekulonim për këtë, sado mosmirënjohës të ishte, kjo do të nënkuptonte fitoren e Rusisë në luftë. Pyetja është se si do të pozicionohej BE në atë situatë. Mendimi im është se fokusi do të jetë në ruajtjen e sigurisë së kufijve të jashtëm dhe stabilitetit të brendshëm. Kjo në mënyrë të pashmangshme do ta ndalonte procesin e zgjerimit. Vendet e Evropës Perëndimore janë të vetëdijshme se në këtë mënyrë do të importonin probleme të reja, por edhe se do të ishte më e vështirë të sigurohet kohezioni i brendshëm brenda BE-së, i cili tashmë është dëmtuar seriozisht”, tregon Gogiq.

Një pyetje tjetër, thotë ai, është se çfarë roli gjeopolitik do të luante atëherë Ballkani Perëndimor.

“Supozimi im i dytë është se Ballkani Perëndimor do të ishte një lloj tampon midis BE-së dhe botës ruse, dhe se do të ndahej midis sferave evropiane dhe ruse të ndikimit. Ballkani Perëndimor sigurisht që nuk do të kishte perspektivën e anëtarësimit sepse do të ndërlikonte vendimmarrjen brenda BE-së. Në këtë këndvështrim duhet parë edhe zgjidhja e çështjes së Kosovës. Në rrethana të tilla, BE nuk do të ishte më në gjendje të luante rolin e një ndërmjetësi, madje edhe të njëanshëm, sepse do të ishte edhe më pak e interesuar për zhvillimin e ngjarjeve në Ballkanin Perëndimor. Në këtë drejtim, do të kishte më pak presion ndaj Serbisë për ta njohur Kosovën, apo zhdukjen e plotë të saj. Dialogu i Brukselit patjetër do të përfundonte, ndërsa marrëdhëniet mes Beogradit dhe Prishtinës do të ishin në rënie të lirë”, beson Gogiq.

Sipas vlerësimit të tij, pozita ndërkombëtare e Prishtinës në atë rast do të dobësohej mjaft, sepse Perëndimi do të ishte më pak i aftë dhe më pak i gatshëm të merrej me forcimin e saj.

“Megjithatë, mendoj se duhet pasur parasysh se zgjidhja e çështjes së Kosovës është dëshmuar mjaft rezistente ndaj faktorëve të marrëdhënieve ndërkombëtare. Gjatë 20 viteve të kaluara ka pasur ndryshime të mëdha në realitetin ndërkombëtar dhe çështja e Kosovës ka mbetur e hapur. Kjo tregon sa problematike dhe e paqëndrueshme është shkëputja e njëanshme, me të cilën Perëndimi u përpoq të zgjidhte çështjen e Kosovës. Një kthim në situatën para vitit 1999 gjithashtu nuk është i mundur. Çështja e Kosovës në këtë kuptim do të mbetej ende e hapur, ndërsa presioni ndaj Serbisë që ta pranojë pavarësinë e Kosovës si zgjidhje do të reduktohej”, përfundon Gogiq.