Sistemet e mbrojtjes kundërajrore dhe profecitë e Mitar Tarabiqit

Burim: Print Screen/RTS

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg e përfundoi turin e tij në Maqedoninë e Veriut me një takim me liderët e vendeve të Ballkanit që janë edhe anëtarë të NATO-s.- Edi Rama, Zoran Millanoviq, Millojko Spajiq, Robert Gollob dhe Dmitri Kovaçevski.

Turneu i Stoltenbergut kishte një karakter qetësues nga njëra anë dhe një karakter paralajmërues nga ana tjetër. Stoltenbergu, i cili mbërriti në Shkup pas vizitës në Beograd, tha se "siguria e Ballkanit Perëndimor është e një rëndësie të veçantë për NATO-n" dhe me këtë rast ai përmendi disa arsye që paraqesin "shqetësim për aleancën". Menjëherë para turneut ballkanik të Stoltenbergut, ka përfunduar stërvitja e 7 anëtarëve të NATO-s e quajtur “Ballkani i fortë 23”, që u mbajt në Shqipëri nga data 31 tetor deri më 10 nëntor. Ishte një stërvitje e forcave të operacioneve speciale nga Shqipëria, Bullgaria, Greqia, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Rumania dhe Turqia me njësi nga Bosnja dhe Hercegovina.

“Ka tensione në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe këtu inkurajoj liderët politikë që të përmbahen nga përçarja dhe retorika secesioniste, duke i drejtuar përpjekjet drejt pajtimit dhe një të ardhmeje paqësore”, tha kreu i NATO-s.

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s përsëriti se Aleanca e Atlantikut të Veriut mbështet "fuqishëm" integritetin territorial dhe sovranitetin e Bosnjë dhe Hercegovinës. Stoltenbergu ua tha këtë zyrtarëve të BeH në Sarajevë të hënën, më 20 nëntor, duke shprehur shqetësimin për ngjarjet aktuale. "Ne jemi të shqetësuar për retorika secesioniste dhe përçarëse, si dhe me ndikim të jashtëm, veçanërisht nga Rusia”, tha Stoltenberg. Një nga ata që foli për mundësinë e një lufte të re në Ballkan është ambasadori i BeH në OKB, Zllatko Lagumxhija. Ai iu drejtua drejtpërdrejt Përfaqësuesit të Lartë për Bosnjë dhe Hercegovinë, Kristijan Shmit, duke e mbështetur statusin e tij, i cili kontestohet nga zyrtarët e Republikës Serbe.

“NATO mbështet sovranitetin dhe integritetin territorial të BeH. Ne duam që ky të jetë një vend paqësor në zemër të një rajoni të qëndrueshëm dhe përpjekjet tuaja në pozicionin e përfaqësuesit të lartë janë të një rëndësie jetike për unitetin dhe pajtimin në këtë vend. Çdo përpjekje për të minuar pozicionin tuaj e shtyn Bosnjën dhe Hercegovinën prapa, jo përpara”, tha Stoltenberg pas takimit me Shmitin. Në daljet e mëparshme në media, Stoltenbergu deklaroi se Bosnja dhe Hercegovina, së bashku me Gjeorgjinë dhe Moldavinë, i përket vendeve që meritojnë vëmendje të veçantë nga NATO.

Vizita në Bosnje dhe Hercegovinë solli njëfarë qetësie, por nuk kontribuoi shumë në eliminimin e shkaqeve kryesore të dallimeve politike. Menjëherë pas këtyre deklaratave ka ardhur një përgjigje indirekte nga Republika Srpska. Millorad Dodik, duke shënuar 28 vjetorin e nënshkrimit të Marrëveshjes së Dejtonit, përsëriti se kulmi i problemit në Bosnje dhe Herzegovinë "përfaqësohet nga një përfaqësues i lartë privat i paligjshëm". Dodik tha se Republika Serbe nuk po planifikon të shkëputet, por se Bosnja dhe Hercegovina do të shpërbëhet paqësisht vetë. "Ne e konsiderojmë vendosjen e një përfaqësuesi të lartë si një hap më afër ndarjes paqësore të BeH dhe BeH, për fat të keq, do të ketë një epilog të ndarjes paqësore," tha Dodik.

Në këtë kontekst, Stoltenbergu ka folur edhe për ngjarjet në Kosovë, duke theksuar nevojën e vazhdimit të dialogut ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

"Në Kosovë kohë më parë, ne pamë incidente të dhunës serioze që përfshinin sulme të papranueshme ndaj paqeruajtësve të KFOR-it dhe ata që e bënë këtë duhet të mbajnë përgjegjësi." Beogradi dhe Prishtina duhet të vazhdojnë dialogun e udhëhequr nga Bashkimi Evropian, sepse kjo është mënyra e vetme për një zgjidhje që do të respektonte të drejtat e të gjitha komuniteteve etnike”, tha kreu i aleancës ushtarake perëndimore.

Ai foli edhe për rolin e Maqedonisë së Veriut në sigurinë rajonale, miratimin e ndryshimeve të nevojshme kushtetuese për integrim në Bashkimin Evropian.

Përveç përsëritjes në disa raste se NATO është e gatshme të kontribuojë në stabilitetin rajonal, në disa raste ai ka theksuar me intonacion se kërcënimi i destabilizimit është imanent dhe i menjëhershëm. Kështu, në prag të takimit në Shkup, Stoltenberg përmblodhi qëndrimin e tij në Sarajevë, Prishtinë dhe Beograd, kështu ai përsëriti se NATO do të bëjë gjithçka për të parandaluar "një përshkallëzim të situatës së sigurisë, një kërcënim ushtarak ndaj çdo anëtari të NATO-s apo edhe vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor".

Këtu ai i shtriu aktivitetet e NATO-s jo vetëm në eliminimin e "kërcënimeve ushtarake ndaj çdo anëtari të NATO-s", por "madje edhe në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor". Edhe pse ato "vende të tjera" nuk janë të përcaktuara, me shumë gjasa i referohet Bosnje-Hercegovinës dhe Kosovës e Metohisë, ku NATO ka misionet e veta dhe ku roli i saj në paqeruajtjen është tashmë i përcaktuar.

Para turneut, në disa vende dhe me disa vlerësime u shfaq dramatizimi i zakonshëm i kërcënimeve ushtarake dhe të sigurisë në Ballkan, të gjitha këto lidhen me vlerësimin e përpjekjeve të Rusisë për të "hapur një front të dytë" në Evropë për të lehtësuar pozicionin e saj ndaj Ukrainë. Supozime të tilla janë krijuar për një kohë të gjatë me skenarin shoqërues se është Serbia ajo që do të jetë "kryerëse" apo "bartëse" e kërcënimeve të tilla, sepse është i vetmi vend evropian i mbetur që nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë. Përpara udhëtimit në Ballkan, Stoltenbergu tha: “Duhet të kuptojmë se situata në fushën e betejës është komplekse. Rusia nuk po planifikon paqen, por një luftë të re”.

Në një artikull të titulluar "Fronti i dytë i Rusisë në Evropë", revista prestigjioze e Nju Jorkut "Foreign Affairs" thekson se Serbia beson se së shpejti mund të ketë një mundësi për operacione në Kosovë, pasi Perëndimi është i zënë me furnizimin e Ukrainës, mbështetjen e Izraelit dhe frenimin e Kinës, por që ajo ka nevojë për ndihmën ruse për atë veprim. Si ilustrim të planeve të tilla, u morën pretendimet për vendosjen e armëve të Serbisë në anën e saj të kufirit me Kosovën, “që shënoi një nga akumulimet më të mëdha të forcave ushtarake serbe që nga përfundimi i luftës në Kosovë gati një çerek shekulli më parë.” Është e qartë se kjo ishte një nga temat e agjendës së Stoltenbergut, sepse ai foli për këtë edhe në takimi me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq.

Para ardhjes së kreut të NATO-s, kryeministri i Kosovës Albin Kurti tha se Serbia ka 48 baza operative të avancuara rreth kufirit me Kosovën dhe se “së fundi ka vendosur sisteme kundërajrore afër kufirit”. Ai vlerësoi se mungesa e sanksioneve ndaj Serbisë rrit nivelin e kërcënimit në Ballkanin Perëndimor. Kurti ndër të tjera ka thënë gjithashtu se “me udhëzime dhe përkrahje të shtetit serb është duke u bërë riorganizimi i grupit të Milan Radoiçiqit”, ku ka thënë se ish-nënkryetari i Listës Serbe ka mbledhur kryesinë e re të partisë javën e kaluar në Rashkë dhe ka kërkuar mobilizim për votim për zgjedhjet e ardhshme në Serbi.

Këto pretendime nuk morën përgjigje bindëse as në Shqipërinë fqinje, e cila po ndjek me vëmendje të shtuar veprimet e kryeministrit kosovar. Qëndrimin zyrtar të Shqipërisë për gjendjen aktuale të dialogut në Bruksel e prezantoi në disa raste kryeministri shqiptar Edi Rama, kur theksoi se është e nevojshme të përmbushen marrëveshjet e arritura, duke përfshirë krijimin urgjent dhe të menjëhershëm të Unionit të Komunave Serbe sipas për propozimin e fundit nga Brukseli. Rama e lavdëroi Albin Kurtin për lëvizjen e “drejtë” me pranimin e atij dokumenti, duke e paralajmëruar se ishte “lëvizje e vonuar”, ndërsa të gjithë këtë qasje e cilësoi si afirmim të këndvështrimit – “jeto dhe lëri të tjerët të jetojnë”.

Duke vënë në dukje rreziqet e luftës kundër Kosovës, sipas vlerësimeve të mediave shqiptare, Kurtin e vendosi në rolin e parashikuesit të famshëm serb Mitar Tarabiq, me faktin se Kurti e ia kaloi me zbulimet e tij për sistemet kundërajrore dhe takimin me Radoiçiq.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, gjatë vizitës së saj në shtetin amerikan të Ajovës në fund të muajit të kaluar, në disa raste ka akuzuar Serbinë se dëshiron fillimin e luftës dhe "aneksimin" e territorit të Kosovës, ndonëse edhe pretendime të tilla u hodhën poshtë menjëherë pas incidentit në Banjskë. Në atë kohë, ambasadori amerikan Kristofer Hill tha se nuk ka dëshmi se Serbia po planifikon luftë në Kosovë.

Gjatë qëndrimit të Jens Stoltenbergut në rajon, presidenti ukrainas Zelenski tha gjithashtu se Rusia dëshiron të fillojë konflikte në Ballkan. Të gjitha këto parashikime ogurzi, Stoltenbergu i hodhi poshtë: "Ne nuk shohim ndonjë kërcënim ushtarak që vjen nga Rusia kundër ndonjë vendi anëtar të NATO-s, apo rajonit, por ne jemi ende të kujdesshëm dhe monitorojmë me kujdes atë që po bën Rusia". Ne kemi një prani ushtarake në këtë rajon, KFOR-in në Kosovë, Shtabin e Përgjithshëm në Sarajevë dhe një zyrë në Beograd dhe jemi të gatshëm të bëjmë gjithçka për të mbrojtur çdo aleat nga çdo kërcënim”, tha Stoltenberg. Kreu i NATO-s përsëriti mesazhin e aleancës drejtuar Rusisë se "ajo duhet të përmbahet nga veprimet agresive kundër fqinjëve të saj dhe në çdo rast të ndalojë agresionin kundër Ukrainës".

Pavarësisht vlerësimeve të tilla të njeriut të parë të NATO-s, është e vështirë të supozohet se tone të tilla alarmante do të ndalen. Krijimi dhe ruajtja e tensionit në fjalimin publik, por edhe në forumet politike, për shumëkënd është dëshmi e kohës dhe vigjilencës, dëshmi e qëndrimit të duhur në parandalimin e një konflikti imagjinar. Në këtë kuptim, i gjithë dramatizimi i situatës në Ballkan është një kontribut për destabilizimin e rajonit. NATO sapo po përfundon përgatitjen e Rishikimit të Misionit të KFOR-it, në të cilin duhet të vlerësojë performancën e misionit deri më tani dhe të përcaktojë detyrat e ardhshme dhe formën e pranisë së NATO-s në Kosovë. Turneu i Stoltenbergut do të ketë një ndikim vendimtar në vlerësimet dhe qëndrimet nga ky dokument, dhe rrjedhimisht në të ardhmen e misionit të KFOR-it në Kosovë dhe Metohi. Pavarësisht se nuk ka rrezik të menjëhershëm për konflikt, ka shumë gjasa që kontingjenti i NATO-s të rritet sërish. Kjo do të rrisë rolin e NATO-s në Kosovë dhe në Ballkan duke filluar nga viti i ardhshëm.