Çeliq: Mes profesorëve dhe studentëve shqetësim i madh se çfarë do të ndodhë pas 15 marsit

Docenti i Fakultetit Juridik të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut, Dushko Çeliq, thotë se te profesorët, por edhe te studentët, “mbizotëron një shqetësim i madh” për atë që do të ndodhë pas 15 marsit dhe zbatimit praktik të Ligjit për të huajt në Kosovë.

Zgjidhja është pezullimi i plotë i ligjit për institucionet serbe në Kosovë, por kjo është e mundur vetëm përmes një presioni më të madh të bashkësisë ndërkombëtare ndaj autoriteteve në Prishtinë, thekson Çeliq për RTS.

“Para dy ditësh u ktheva nga Kosova dhe Metohia. Udhëtova me autobus dhe nuk mora asnjë pamflet apo udhëzim për zbatimin e atij ligji për të huajt. Kjo nuk iu shpërnda udhëtarëve dhe është e qartë se kjo histori për ‘fazën përgatitore’ është shumë e diskutueshme, me gjasë është një histori për media. Njerëzit nuk informohen për të drejtat e tyre as në këtë mënyrë”, thotë Çeliq.

I pyetur për gjendjen shpirtërore mes profesorëve dhe studentëve të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut, ai shpjegon se “mbizotëron një shqetësim i madh” për atë që do të ndodhë pas 15 marsit.

Prandaj pret edhe një reagim të qartë të komunitetit akademik.

“Është vërtet e vështirë të parashikohet se gjithçka do të kalojë me heshtje akademike dhe në errësirë. Pres reagim nga drejtuesit e Universitetit dhe të gjitha fakulteteve, por edhe nga i gjithë komuniteti akademik, në kuptimin e një apeli për t’i dhënë fund mbytjes së këtyre institucioneve”, beson Çeliq.

Si zgjidhje sheh edhe dërgimin e një apeli që do t’u përcillet adresave ndërkombëtare.

“Universiteti i Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut është anëtar i Asociacionit Evropian të Universiteteve dhe ka status plotësisht legal, ndërsa, imagjinoni, nuk është juridikisht i njohur dhe ‘i dukshëm’ në Prishtinë”, vëren docenti i Fakultetit Juridik.

Çeliq konsideron se është e gabuar të pritet që ky problem të zgjidhet përmes formimit të Asociacionit të Komunave Serbe, e sidomos jo sipas “statutit evropian të AKS-së” që kishte prezantuar ish-i dërguari special i BE-së në dialogun Beograd–Prishtinë, Miroslav Lajçak.

“Në atë model parashihet që arsimi dhe shëndetësia praktikisht të jenë pjesë e një rrjeti arsimor kosovar në pronësi private dhe që Serbia t’i financojë. Por përsëri, ato funksionojnë brenda sistemit juridik të të ashtuquajturës Kosovë, çka do të nënkuptonte sërish një shuarje relativisht të shpejtë ose pushim ekzistence të këtyre institucioneve në formën që ekzistojnë sot”, pretendon Çeliq.

Ai zgjidhjen e vetme e sheh në pezullimin e dispozitave kontestuese, por paralajmëron se pyetja është nëse Prishtina është e gatshme për një lëshim të tillë ndaj komunitetit serb.

“Është e vështirë të flitet nëse Prishtina është fare e gatshme të bëjë diçka tjetër përveç shtyrjes deri më 15 mars. Nëse eventualisht do të ishte e gatshme, me gjasë do të kërkonte diçka si kundërshërbim, diçka që për ta është prioritet politik. Supozoj se zgjidhja mund të jetë që faktori i huaj, i cili ka ndikim të madh në Prishtinë, të ushtrojë presion dhe që thjesht, kur bëhet fjalë për universitetin, arsimin, shëndetësinë… të pezullohen dispozitat e të ashtuquajturit ligj për të huajt”, konsideron Çeliq.

Ai kujton se bëhet fjalë për një ligj që autoritetet e Prishtinës e kanë miratuar qysh në vitin 2013.

Fakti që 13 vjet më vonë kanë vendosur edhe ta zbatojnë në praktikë, për Çeliqin flet vetëm për një gjë.

“Kjo na tregon se Prishtina qartazi ka vlerësuar se tani është momenti politik për ta zbatuar në praktikë atë ligj, ta quajmë kështu, i cili është projektuar me qëllim për të mbytur dy institutet e fundit autonome të popullit serb dhe shtetit serb në Kosovë dhe Metohi: arsimin dhe shëndetësinë në tërësi”, thotë Çeliq.

Ai thotë se kjo shihet më së miri përmes “kushteve për qëndrim” në Kosovë.

“Është e pamundur që një student nga Serbia qendrore, e të tillë ka rreth një të tretën në Universitet, të marrë leje qëndrimi. Është e pamundur që një profesor të marrë leje qëndrimi, sepse si kusht kërkohet që institucioni ku punon të jetë i akredituar në të ashtuquajturin sistem kosovar. Institucionet tona, Universiteti i Prishtinës, shkollat, institucionet shëndetësore janë në sistemin e Republikës së Serbisë”, shpjegon Çeliq.

Shuarja e heshtur e Universitetit

Ai konsideron se një akreditim eventual i Universitetit në sistemin kosovar do të nënkuptonte – shuarjen e tij.

“Zbatimi i një vendimi të tillë ka pikërisht këtë qëllim, një shuarje të heshtur të institucioneve të mbetura serbe. Të kujtoj se Prishtina e ka provuar këtë edhe përmes heqjes së qarkullimit të pagesave, postës, si dhe mbylljes së herëpashershme të pikave administrative. Të gjitha këto i kanë përballuar këto institucione, por kam frikë se të ashtuquajturin ligj për të huajt nuk do të mund ta mbijetojnë”, thekson ai.

Pa optimizëm për qëllimet e Prishtinës lidhur me të zhdukurit

Çeliq, i cili është edhe nënkryetar i Koordinimit të shoqatave serbe të familjeve të personave të zhdukur, të vrarë dhe të rënë nga hapësira e ish-Jugosllavisë, nuk është optimist se Prishtina do të respektojë atë që u dakordua para tre ditësh në Bruksel me ndërmjetësimin e të dërguarit special të BE-së, Peter Sorensen.

“Prishtina mendon se kjo është një rrugë njëkahëshe dhe se të gjitha kërkesat që ka Beogradi duhet t’i përmbushë, ndërsa anasjelltas jo. Familjet kanë treguar disa herë për lokacione ku mund të gjenden mbetjet mortore të serbëve të zhdukur – asgjë nuk ka ndodhur në KdheM. Para disa vitesh madje, në mënyrë të pashpjegueshme, u dogj njëra nga ato lokacione, në Zhilivodë pranë Obiliqit”, thotë Çeliq.

E njëjta gjë vlen, vazhdon ai, edhe kur bëhet fjalë për materialin arkivor.

“Mijëra dokumente nga arkivat janë dërguar në Prishtinë, ndërsa nga ana tjetër pretendohet se nuk ekziston arkiva e të ashtuquajturës UÇK”, sqaron Çeliq.

Prej këtu lind edhe dyshimi se do të ketë përparim edhe pas formimit të Komisionit të Përbashkët në Bruksel.

“Më vjen keq ta them se nuk pres përparim. Këtu ndoshta është folur për një progres formal në kuptimin e formimit të komisionit të përbashkët për personat e zhdukur. Nuk e dimë as si do të vendosin ata, nëse mbi bazën e konsensusit apo ndryshe, cili është roli i bashkësisë ndërkombëtare, nëse ajo ka të drejtë vote. Do ta shohim në pranverë nëse do të ketë ndonjë përparim. Për momentin, si anëtar i këtyre shoqatave dhe si vëzhgues, nuk mund të them se jam optimist. Për mua do të ishte befasi nëse do të kishte lëvizje përpara, edhe pse kjo është një çështje civilizuese dhe jo politike. Megjithatë, përmes saj reflektohet politika e lartë në kuptimin e çështjes së statusit të Kosovës dhe Metohisë”, përfundon Çeliq.