A është ky vit një pikë kthese për serbët si faktor politik në Kosovë?

Krahas presioneve në rritje të autoriteteve të Prishtinës ndaj të cilave është i ekspozuar komuniteti serb, po rritet edhe numri i serbëve që largohen nga Kosova, kryesisht për arsye sigurie, kështu që ky vit, sipas analistëve, do të jetë vendimtar për mbijetesën e komunitetit serb dhe sfidues për të në kuptimin politik.

Në kushtet kur 13 për qind e serbëve do të largohen nga Kosova brenda një viti, dhe pa formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, shtrohet pyetja nëse serbët në Kosovë do të mbijetojnë si faktor politik dhe sa varet nga Prishtina, Beogradi, dhe sa nga faktorë ndërkombëtarë?

Koordinatori i Grupit Punues të Konventës Kombëtare të Bashkimit Evropian për kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, beson se "të gjithë janë të vetëdijshëm se ky vit është vendimtar për mbijetesën e komunitetit serb".

“Ky është një vit kyç për serbët e Kosovës dhe në përgjithësi për marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Me këtë presion, ekziston mundësia reale që serbët të mos jenë më faktor politik në Kosovë. Serbët do të jetojnë në Kosovë, do të keni gjithmonë një pensionist, një polic, një prift..., por serbët si komunitet nuk do të jenë faktor politik dhe kjo është "ndryshues i lojës". Pyetja është se si do të reagojë komuniteti ndërkombëtar ndaj kësaj, ai mund të thotë: “Epo, tani ka rrethana të reja, Kosova është shtet sovran, ne tashmë i kemi njohur dhe po ecim përpara”, tha Mijaçiq në konferencën e mbajtur së fundmi “Drejt Marrëveshjes”.

Në rrethana të tilla, pyeti ai, a mundet dikush në Serbi të mbrojë integrimin evropian "kur serbët nga Kosova janë zhdukur nën sytë vigjilentë të Evropës dhe Perëndimit"?

"Kjo e hedh Serbinë në izolim të rëndë, krijon rrethana të reja në Ballkan dhe shkakton një kërcënim sigurie për të cilin amerikanët dhe vendet e Quint-it janë më të vetëdijshëm. Nëse nuk ka komunitet serb, nuk ka institucione multietnike dhe se si do të zgjidhet situata, askush nuk e di në këtë moment. Këtë vit duhet bërë diçka në lidhje me mbijetesën e komunitetit serb dhe fatkeqësisht këtë vit do të ketë më pak vëmendje nga bashkësia ndërkombëtare për t'u marrë me këto çështje dhe do të ketë një vakum sepse ky është viti i zgjedhjeve evropiane dhe amerikane", ka thënë Mijaçiq.

Bashkëpunëtori hulumtues në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare, Aleksandar Mitiq, thotë për Kosovo online se ky vit është shumë i rrezikshëm për serbët në Kosovë në kuptimin politik, sepse ata shihen si instrument presioni nga Prishtina dhe Quint-i ndaj Beogradit, për hir të mbrojtjes së të drejtave elementare të serbëve, Beogradi nuk do të bënte lëshime që do të shkonin në drejtim të pranimit të propozimit franko-gjerman.

“Qëllimi përfundimtar i Prishtinës mund të mos jetë eliminimi i plotë i serbëve nga skena politike dhe zvogëlimi i plotë i të drejtave të tyre, por të detyrojë Beogradin të bëjë lëshime politike. Synimi përfundimtar i koordinimit mes Albin Kurtit dhe Quint-it është mbi të gjitha presioni politik ndaj Beogradit, i cili ushtrohet duke kërcënuar të drejtat e serbëve në Kosovë dhe Metohi. Spastrimi etnik është diçka që i përshtatet Kurtit, por për të është në radhë të parë e rëndësishme që Perëndimi të bëjë lëshime politike duke pranuar zbatimin e planit franko-gjerman dhe të Marrëveshjes së Ohrit, mbi të gjitha ato pika që Beogradi ende i kundërshton dhe që kanë të bëjnë me Kombet e Bashkuara”, thotë Mitiq.

Ai thekson se duhet respektuar edhe konteksti më i gjerë, duke filluar nga “marrëveshja e keqe e Brukselit nga viti 2013”, e cila u pasua me mungesën e BKS dhe së cilës iu shtua presioni i Quint-it për zbatimin e Propozimi franko-gjerman dhe marrëveshja e Ohrit, sipas së cilës Beogradi duhet të heqë dorë gradualisht nga Kosova.

“Është një proces pas koordinimit të Prishtinës, pra Kurtit dhe Quint-it, mbi të gjitha Gjermanisë, e cila është sponsori kryesor i Albin Kurtit dhe që po kryen një sulm të përgjithshëm hibrid ndaj popullit serb nga Banja Luka deri në Mitrovicë dhe nuk do të ndalet as këtë vit. Është e qartë se serbët në KdheM nuk mund të vendosin vetë se si do të duken si faktor politik në këto rrethana. Ato varen nga faktorët e Beogradit - sa do të luftojë Beogradi diplomatikisht për të drejtat e tyre, nëse është një seancë e Këshillit Botëror, organe të tjera të OKB-së, një dialog i udhëhequr nga Lajçak apo disa bisedime dypalëshe me SHBA-të dhe aktorë të tjerë, mbetet në dorë të diplomacisë serbe për të parë. Nga ana tjetër, ne kemi atë faktor kyç perëndimor që duhet të shohë se deri në çfarë mase dëshiron të marrë pjesë në spastrimin etnik dhe diskriminimin politik të serbëve”, thotë Mitiq.

Konstelacioni politik në Prishtinë, shton ai, është faktori i tretë që është vendimtar në kuptimin që Kurti është rehat me këtë lloj procesi në të cilin ai merr atë që dëshiron në fushë, dhe nga ana tjetër, ai merr mbështetjen e votuesit e tij për të.

Në të njëjtën kohë, siç thekson ai, serbët prej disa muajsh po “shtyhen” që t'i kthehen pjesëmarrjes në zgjedhje, që është proces në të cilin po humbasin energjinë politike.

“Ai proces është projektuar si poshtërues nga Prishtina dhe ka aq shumë boshllëk ligjor në të sa çështja është se çfarë kuptimi ka të harxhohet energjia politike në një proces të tillë. Gjithmonë do të shpikin diçka të re për të mos u dhënë serbëve të drejta elementare”, thotë Mitiq.

Duke ushtruar presion mbi serbët, siç vlerëson sociologu Vlladimir Vulletiq, Kurti nga njëra anë arrin që serbët të emigrojnë, por nga ana tjetër, thelbi i atyre presioneve është, siç beson ai, se ata që kanë mbetur e pranojnë qeverinë e Kosovës.

“Thelbi i atyre presioneve është që njerëzit që jetojnë atje të vendosen para një zgjedhjeje: ‘A është më mirë për mua dhe ekzistencën e familjes sime të pranojmë qeverinë e Kosovës dhe të kemi një lloj jete normale, çfarëdo që të thotë ajo, apo të këmbëngulim në të djathtën time nga ana tjetër të jetoj në mënyrën dhe mjedisin që dua. Në fund të fundit, çfarë i intereson nëse në Kosovë jetojnë dy apo tre për qind e serbëve që nuk kanë pushtet politik. Mund t'i shkonte edhe sikur të kishte më shumë, por të ishin nga ata që e pranojnë shtetin e pavarur të Kosovës. Kjo madje do t'i jepte atij një lloj justifikimi në bisedimet ndërkombëtare”, thotë Vulletiq për Kosovo online.

Siç thotë ai, në Kosovë kanë mbetur pak serb në enklava dhe vetëm në veri ka një numër të respektueshëm të tyre në kuptimin që mund të presin që dalja e tyre në zgjedhje në ato komuna do të çojë në vetëqeverisje lokale serbe.

“Në përgjithësi, numri i serbëve në Kosovë ka kohë që është ulur, veçanërisht pas përndijekjes të vitit 2004. Numri i serbëve është faktor kyç, por edhe sikur të mos kishte fare serb në Kosovë, Kurti nuk duhet të mashtrohet se Serbia pastaj do të hiqte dorë nga lufta për territorin e saj. Po ashtu, njëra është çështja e mbrojtjes së bashkatdhetarëve nëse kërcënohen dhe kjo nuk ka të bëjë me pavarësinë apo jo të Kosovës dhe tjetra është çështja e integritetit. Kurti gabon nëse pret që me dëbimin e serbëve nga Kosova të arrijë që Serbia dhe ata që luftojnë për parimin e sovranitetit të njohin Kosovën. Një logjikë e tillë, shton ai, sigurisht që do ta vështirësonte dhe do t'i hiqte kuptimin asaj lufte, por nuk do ta vinte në dyshim”, thotë Vulletiq.

I pyetur nëse Kosova mono-etnike apo mulltietnike është në interes të bashkësisë ndërkombëtare, Vuletiq thotë se komuniteti ndërkombëtar nuk është i shqetësuar për çështjet e serbëve apo shqiptarëve, por për homogjenitetin e rendit perëndimor me të cilin po përballet tani me sfida të ndryshme.

“Një prej tyre është lufta kundër Rusisë, domethënë se si është e mundur të sigurohet ai homogjenitet. Që nga viti 1998, vlerësimi ishte se luajtja e kartës së shqiptarëve të Kosovës është një mënyrë më e sigurt për të garantuar atë interes global dhe kjo është një nga arsyet për të cilën u mor një vendim politik në një kohë se ishte më e sigurt për Perëndimin të mbështesin shqiptarët, për arsye demografike dhe gjeostrategjike, si dhe për shkak të lidhjeve të veçanta që kanë ekzistuar gjithmonë midis kombeve ortodokse. Dhe ai konflikt i ngrirë është diçka që u përshtatet disa aktorëve në Perëndim dhe mundësoi praninë e tyre këtu në rajon. Kjo duhet mbajtur parasysh. Perëndimi zgjodhi serbët kur ata ishin në një bum demografik gjatë Luftës së Parë Botërore, por sot nuk është më kështu, ose të paktën në çerek shekullin e fundit”, përfundon Vulletiq.

Si moment kyç për komunitetin serb në Kosovë gjatë këtij viti, menaxheri i programit të OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike Sllobodan Stoshiq e sheh mbajtjen e zgjedhjeve për kryetarë të rinj në veri, ndërsa për mbijetesën e komunitetit serb, thotë ai, vendimtare do të jetë se si do të zgjidhet çështja e përdorimit të dinarit.

Ai thekson se politika e kryeministrit të Kosovës Albin Kurti kishte për qëllim zvogëlimin e të drejtave të serbëve apo uljen e tyre në nivel minimal, gjë që çon në emigrimin masiv të komunitetit serb nga Kosova.

“Nëse qëllimi i Kurtit është ta reduktojë popullsinë serbe në një gabim statistikor, atëherë zgjidhjet që do të gjenden nuk do të kenë asnjë kuptim thelbësor për qytetarët. Nëse mbetet një numër kaq i vogël i serbëve, mund të presim që dygjuhësia të hiqet, dhe nëse ndonjëherë vjen BKS, nuk do të ketë kuptim në ato rrethana”, thotë Stoshiq për Kosovo online.

Se kush mund t'i pengojë serbët në Kosovë që të humbasin rëndësinë politike, bashkëbiseduesi ynë thotë se është edhe faktor ndërkombëtar edhe Serbia.

“Faktori ndërkombëtar ka një ndikim vendimtar këtu, e kam fjalën për vendet evropiane dhe Amerikën si vendet udhëheqëse në procesin e normalizimit. Por Serbia gjithashtu duhet të udhëheqë një politikë më proaktive, jo të jetë vetëm një vëzhgues i heshtur, por të ofrohen apo kërkohen disa zgjidhje që do të ishin të qëndrueshme dhe të mira për qytetarët”, thotë Stoshiq.