Iniciativa Pupin për raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit: Qasje më pragmatike ndaj Serbisë, pa insistim për njohjen e Kosovës

Duke analizuar raportin e Departamentit Amerikan të Shtetit për Ballkanin Perëndimor, Iniciativa Pupin vlerësoi se Uashingtoni po i qaset gjithnjë e më shumë Serbisë përmes një qasjeje pragmatike të bazuar në partneritet strategjik, energjetikë dhe infrastrukturë, me një ton dukshëm më të butë sa i përket marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Gjithashtu theksohet se dokumenti nuk insiston drejtpërdrejt në njohjen formale të Kosovës, por nënvizon nevojën për një “marrëveshje të pranueshme për të dyja palët”, ndërsa njëkohësisht hap mundësinë e nisjes së një dialogu strategjik ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara gjatë këtij viti.

Siç thuhet në analizë, raporti i është dorëzuar Kongresit Amerikan në përputhje me dispozitat e Ligjit për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare (NDAA), i cili muajt e fundit ka qenë objekt i debateve intensive në qarqet politike dhe mediatike amerikane.

Dokumenti lidhet drejtpërdrejt me logjikën më të gjerë strategjike të NDAA-së për vitin 2026, e cila Ballkanin e sheh gjithnjë e më shumë përmes prizmit të sigurisë energjetike, ndërlidhjes infrastrukturore, konkurrencës teknologjike dhe frenimit të ndikimit rus dhe kinez, e gjithnjë e më pak përmes parimeve të ndërtimit të shteteve dhe rolit të “policit global”.

Toni i përgjithshëm i raportit është pozitiv ndaj rajonit dhe Serbisë

Sipas vlerësimit të Iniciativës Pupin, toni i përgjithshëm i raportit është pozitiv ndaj rajonit dhe Serbisë, veçanërisht krahasuar me raportet e mëparshme, sepse rajoni nuk shihet më ekskluzivisht përmes prizmit të konflikteve dhe krizave, por si një hapësirë me potencial për partneritet, investime dhe bashkëpunim strategjik.

„Në këtë kontekst, Serbia nuk veçohet në mënyrë negative, por përfshihet në kuadrin më të gjerë të ‘marrëdhënieve të forta dhe pozitive’, gjë që tregon se Uashingtoni sot i kushton shumë më tepër rëndësi interesave të përbashkëta sesa narrativave të vjetra politike“, thuhet në analizë.

Nuk ka presion të drejtpërdrejtë ndaj Serbisë lidhur me statusin e Kosovës

Sa i përket Kosovës, Iniciativa Pupin thekson se nuk ka presion për njohjen e saj, por se SHBA-të vazhdojnë të inkurajojnë Beogradin dhe Prishtinën të vazhdojnë procesin e normalizimit, me qëllim arritjen e një marrëveshjeje të pranueshme për të dyja palët.

„Retorika e raportit është dukshëm më fleksibile krahasuar me periudhën e mëparshme dhe nuk ekziston presion i drejtpërdrejtë ndaj Serbisë për njohjen formale të Kosovës. Theksi vihet te ‘marrëveshja e pranueshme për të dyja palët’, gjë që lë shumë më tepër hapësirë për manovrim diplomatik dhe pasqyron një qasje më pragmatike të Uashingtonit ndaj çështjeve rajonale“, thuhet në analizën e Iniciativës Pupin.

Qëndrime plotësisht në përputhje me ideologjinë e Trumpit

Iniciativa Pupin vlerëson se qëndrimet e paraqitura në raport janë plotësisht në përputhje me ideologjinë e presidentit amerikan Donald Trump, administrata e të cilit, sipas analizës, është e përqendruar në fuqizimin e aktorëve lokalë për t’i zgjidhur vetë sfidat e tyre, në vend të ruajtjes së një varësie të tepruar nga ndërhyrja ose mbikëqyrja ndërkombëtare.

„Shtetet e Bashkuara nuk synojnë më rolin e policit global dhe as parimin e ndërtimit të shteteve, por kërkojnë partnerë të aftë të mbajnë vetë barrën e sigurisë së tyre dhe të stabilitetit rajonal. Në këtë kuptim, Ballkani përfaqëson vazhdimin e këtij trendi, gjë që është pozitive për rajonin, sepse liderët dhe shtetet lokale marrin rolin kryesor në çështjet politike, të sigurisë dhe ekonomike, me mbështetjen amerikane vetëm aty ku ekziston një interes i qartë i përbashkët“, theksohet në analizë.

Tregues i mundshëm i nisjes së dialogut strategjik me Serbinë

Në raport vërehet gjithashtu një sinjal për nisjen e mundshme të dialogut strategjik ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë, të cilin Iniciativa Pupin e vlerëson si një tregues shumë të rëndësishëm, pasi kjo do të nënkuptonte se të tjerët nuk do të vendosnin më për fatin e Serbisë, por se Serbia do të ishte një partner në komunikim të drejtpërdrejtë me Uashingtonin.

„Kjo nënkupton një mekanizëm institucional konkret përmes të cilit politikat në fushat e sigurisë, energjisë, ekonomisë, teknologjisë, infrastrukturës dhe stabilitetit rajonal do të harmonizohen dhe koordinohen rregullisht, gjë që do të përbënte një nga ndryshimet më të rëndësishme në marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara gjatë dekadave të fundit“, thuhet në raport.

Ndërlidhja strategjike si temë qendrore e raportit

Iniciativa Pupin vlerëson se ndërlidhja strategjike është pjesa qendrore e raportit dhe se SHBA-ja e sheh Serbinë si një aktor kyç rajonal për shkak të pozitës së saj gjeografike, potencialit infrastrukturor dhe sektorit teknologjik në rritje.

„Projektet kryesore energjetike përfshijnë Interkonektorin Jugor ndërmjet Kroacisë dhe Bosnjë-Hercegovinës, interkonektorin e planifikuar të gazit Serbi–Maqedoni e Veriut dhe lidhjen e mëtejshme të rrjeteve elektroenergjetike të Ballkanit Perëndimor me tregun evropian. Në aspektin praktik, kjo paraqet krijimin e një arkitekture të re rajonale energjetike me synimin për të zvogëluar varësinë nga një furnizues i vetëm, kryesisht Rusia, dhe për të integruar Ballkanin në rrjedhat më të gjera energjetike dhe logjistike evropiane dhe mesdhetare“, shtohet në analizë.

Bashkëpunimi me institucionet financiare amerikane

Sa i përket bashkëpunimit me institucionet financiare amerikane, siç është EXIM Banka, Iniciativa Pupin thekson se Serbia tashmë është e përfshirë drejtpërdrejt në këtë proces, pasi EXIM Banka së fundmi ka miratuar financimin për zhvillimin e rrjetit të ri 5G për “Telekom Srbija”.

Sipas vlerësimit të tyre, kjo përfaqëson një kthesë të rëndësishme larg ndikimit teknologjik kinez dhe varësisë nga infrastruktura e Huawei-t, duke forcuar njëkohësisht lidhjet me partnerët teknologjikë dhe financiarë amerikanë.

Cenueshmëria e infrastrukturës dhe energjisë së rajonit si çështje sigurie

Raporti tregon qartë se Uashingtoni e sheh mungesën e zhvillimit infrastrukturor në Ballkan dhe varësinë energjetike si një çështje strategjike dhe sigurie, e jo vetëm si problem ekonomik. SHBA-ja planifikon të investojë në projekte infrastrukturore në rajon në partneritet me kompani amerikane, me qëllim që, ndër të tjera, të zvogëlojë varësinë energjetike nga Rusia.

„Veçanërisht theksohen prioritetet si interkonektori i gazit Kroaci–Bosnjë dhe Hercegovinë, interkonektori i planifikuar Serbi–Maqedoni e Veriut, zhvillimi i kapaciteteve hidroenergjetike në Serbi dhe rajon, si dhe integrimi i rrjeteve elektroenergjetike të Ballkanit Perëndimor me tregun evropian. Në këtë mënyrë, Uashingtoni synon të kufizojë ndikimin e Rusisë dhe Kinës në këta sektorë dhe të forcojë praninë perëndimore në rajon“, thuhet në analizë.

Mundësi për investime rajonale në energji, teknologji dhe infrastrukturë

Në analizë theksohet gjithashtu se raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit tregon qartë se SHBA-ja e sheh Ballkanin si një hapësirë për investime të mëdha strategjike në energji, infrastrukturë digjitale, rrjete 5G, transport dhe sektorë të tjerë kritikë.

Prioritetet e identifikuara konkretisht përfshijnë interkonektorin e gazit midis Kroacisë dhe Bosnjë e Hercegovinës, interkonektorin e planifikuar të gazit ndërmjet Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, zhvillimin e kapaciteteve hidroenergjetike në Serbi dhe në rajonin më të gjerë, si dhe integrimin e rrjeteve elektroenergjetike të Ballkanit Perëndimor me tregun evropian.

„Kjo tregon synimin e Uashingtonit për të kufizuar dominimin e Rusisë dhe Kinës pikërisht në këta sektorë, duke forcuar njëkohësisht praninë ekonomike dhe teknologjike perëndimore në të gjithë rajonin“, shtohet në analizë.

Çështjet e sigurisë mbeten pikë mospajtimi, por pa ndryshime të mëdha në politikën amerikane

Në analizë konstatohet se pikat e vetme që mund të interpretohen si negative për Serbinë janë përmendja e Kosovës dhe Shqipërisë si themeluese të Komitetit për Paqe, si dhe vazhdimi i mbështetjes së administratës amerikane për Forcën e Sigurisë së Kosovës.

„Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se Komiteti për Paqe ende nuk është një mekanizëm plotësisht i zhvilluar dhe i konsoliduar institucionalisht, ndërsa qëndrimi amerikan për transformimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës ekziston që nga viti 2018. Prandaj, këtu nuk kemi një politikë të re thelbësore, por vazhdimësi të qëndrimeve tashmë të njohura amerikane“, thuhet më tej në analizë.

Serbia si partner natyror në strategjinë e re amerikane për Ballkanin

Iniciativa Pupin përfundon se Serbia po pozicionohet gjithnjë e më shumë si një shtyllë kryesore rajonale në strategjinë e re amerikane për disa arsye.

Ndër të tjera, Serbia ndan mjete të konsiderueshme për mbrojtjen dhe, pavarësisht neutralitetit të saj ushtarak, mban marrëdhënie stabile dhe pragmatike me NATO-n, përfshirë edhe stërvitjet e përbashkëta ushtarake të kohëve të fundit.

Gjithashtu, Serbia njihet si një aktor i rëndësishëm rajonal që kontribuon në stabilitetin e rajonit dhe ka kapacitetin të udhëheqë në mënyrë të pavarur politikën e vet të sigurisë dhe të jashtme, gjë që përputhet me doktrinën e re amerikane të mbështetjes te partnerët e fortë lokalë.

Përveç kësaj, thuhet në analizë, Serbia ka një nga sektorët teknologjikë më të zhvilluar në rajon, me rreth pesë miliardë euro eksporte të shërbimeve të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit (TIK), një pjesë e konsiderueshme e të cilave është e orientuar drejt tregut amerikan.

„Falë pozitës së saj gjeografike dhe potencialit infrastrukturor, Serbia po shfaqet si një nyje kryesore tranziti dhe lidhjeje në Ballkan, me potencialin për t’u bërë një nga aktorët kryesorë në gjeopolitikën e re të korridoreve dhe zinxhirëve të furnizimit“, shtohet në analizë.

Po ashtu, konstatohet se raporti hap në mënyrë indirekte hapësirë për përshpejtimin e diversifikimit energjetik të Serbisë, pasi Uashingtoni e konsideron varësinë nga çdo aktor i vetëm energjetik si një cenueshmëri strategjike afatgjatë.

„Bashkëpunimi me institucionet financiare amerikane tashmë ekziston në praktikë, ndërsa financimi i infrastrukturës së re 5G të Telekom Srbija nga EXIM Bank përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt integrimit më të fortë teknologjik me Shtetet e Bashkuara dhe zvogëlimit gradual të varësisë nga furnizuesit kinezë“, përfundon Iniciativa Pupin në analizën e saj.