Krasniqi: Gjykata Kushtetuese ka sqaruar shumicën e procedurave për formimin e institucioneve dhe zgjedhjen e presidentit

Profesori universitar Kolë Krasniqi theksoi se Gjykata Kushtetuese, përmes vendimeve të saj, ka sqaruar shumicën e procedurave që lidhen me formimin e Kuvendit të Kosovës, Qeverisë së Kosovës dhe zgjedhjen e presidentit, duke shtuar se duhet bërë dallimi mes pasigurisë juridike dhe mungesës së vullnetit politik.

Duke shpjeguar procedurën për formimin e institucioneve të reja, Krasniqi tha për Kosovo online se, edhe pse dilemat juridike janë sqaruar, mbetet rreziku i bllokimit, pasi Gjykata Kushtetuese nuk mund t’i detyrojë partitë të arrijnë kompromis.

“Duhet bërë dallimi mes pasigurisë juridike dhe mungesës së vullnetit politik. Gjykata Kushtetuese, me vendimet e saj, ka sqaruar shumicën e procedurave për konstituimin e Kuvendit, formimin e Qeverisë dhe zgjedhjen e presidentit. Sot dihet se Kuvendi konsiderohet i konstituuar vetëm pas zgjedhjes së kryetarit dhe pesë nënkryetarëve, se kandidatin e parë për kryeministër e propozon partia fituese dhe se Qeveria zgjidhet me të paktën 61 vota. Po ashtu, kur vendi nuk ka president me mandat të plotë, procedura për zgjedhjen e tij duhet të fillojë pas konstituimit të Kuvendit dhe të përfundojë brenda afatit kushtetues prej 60 ditësh. Në të kundërt, Kuvendi shpërndahet. Pra, dilemat kryesore juridike janë sqaruar. Megjithatë, rreziku i bllokimit mbetet, sepse Gjykata mund të përcaktojë procedura dhe afate, por nuk mund t’i detyrojë partitë të krijojnë shumicë parlamentare ose të arrijnë kompromis politik”, tha Krasniqi.

Sipas tij, fillimisht duhet të konstituohet Kuvendi i Kosovës, në mënyrë që të hapet rruga për formimin e qeverisë dhe zgjedhjen e presidentit. Ai shtoi se, në rrethanat aktuale, çështja e presidentit duhet të jetë prioritet.

“Institucioni që duhet të konstituohet i pari është Kuvendi i Kosovës. Pa konstituimin e tij, nuk mund të zhvillohet as procedura për zgjedhjen e presidentit dhe as votimi për Qeverinë. Pas konstituimit të Kuvendit, Kushtetuta nuk e përcakton qartë renditjen absolute ndërmjet zgjedhjes së presidentit dhe formimit të qeverisë. Ushtruesi i detyrës së Presidentit mund t’i japë mandatin kandidatit për kryeministër. Megjithatë, në rrethanat aktuale, zgjedhja e presidentit duhet të ketë përparësi institucionale, sepse funksioni i presidentit ushtrohet përkohësisht dhe vetëm për një periudhë të kufizuar. Qeveria aktuale vazhdon të ushtrojë funksione të caktuara, ndërsa mungesa e një presidenti me mandat të plotë ndikon në përfaqësimin e shtetit, emërimet kushtetuese, politikën e jashtme dhe sigurinë”, tha bashkëbiseduesi ynë.

Megjithatë, shton Krasniqi, zgjidhja më e mirë do të ishte një marrëveshje politike që do të përfshinte njëkohësisht zgjedhjen e presidentit dhe formimin e Qeverisë së Kosovës.

Duke shpjeguar procesin e zgjedhjes së presidentit, Krasniqi tha se liria e votimit të deputetëve duhet të dallohet nga bojkoti.

“Sipas interpretimit aktual të Gjykatës Kushtetuese, në dy raundet e para të votimit duhet të marrin pjesë të paktën 80 deputetë. Kandidati duhet të marrë 80 vota për t’u zgjedhur. Në raundin e tretë nevojiten të paktën 61 deputetë, ndërsa kandidati zgjidhet me minimumi 61 vota. Pra, prania fizike në sallë nuk është e mjaftueshme, por kërkohet pjesëmarrja në votim. Ligjërisht, ky është një detyrim. Në praktikë, megjithatë, kjo mund të përdoret si mekanizëm bllokues, sepse nëse 41 deputetë refuzojnë të votojnë, procedura nuk mund të vazhdojë deri në raundin e tretë. Deputetët nuk mund të detyrohen të votojnë për një kandidat të caktuar, por ata kanë detyrim kushtetues të marrin pjesë në procedurë. Liria për të votuar kundër duhet të dallohet nga bojkotimi i procesit zgjedhor”, deklaroi Krasniqi.

Krasniqi shtoi se një nga çështjet më serioze mbetet ajo që lidhet me përfundimin e afatit gjashtëmujor të ushtruesit të detyrës së Presidentit të Kosovës.

Siç sqaroi ai, nëse zgjidhet një kryetar i ri i Kuvendit të Kosovës, funksioni i ushtruesit të detyrës së presidentit kalon tek ai, por Gjykata Kushtetuese nuk ka sqaruar nëse afati prej gjashtë muajsh vazhdon të rrjedhë apo fillon nga e para.

“Kjo mbetet një nga çështjet më serioze dhe më pak të rregulluara në Kushtetutë. Neni 90 parashikon që ushtrimi i mandatit të presidentit nuk mund të zgjasë më shumë se gjashtë muaj. Në këtë rast, ky mandat përfundon më 4 tetor 2026. Nëse ndërkohë zgjidhet një kryetar i ri i Kuvendit, funksioni i ushtruesit të detyrës së presidentit mund t’i kalojë atij, sepse është i lidhur me funksionin dhe jo me personin. Megjithatë, ndryshimi i kryetarit të Kuvendit nuk duhet të nisë një mandat të ri gjashtëmujor, sepse kjo do të mundësonte zgjatjen e pakufizuar të gjendjes së përkohshme. Kushtetuta nuk parashikon se kush e merr funksionin pas skadimit të gjashtë muajve. Prandaj, nëse presidenti nuk zgjidhet me kohë, mund të krijohet një vakum kushtetues. Në një situatë të tillë do të ishte i nevojshëm një interpretim urgjent i Gjykatës Kushtetuese”, tha Krasniqi.

Ai theksoi se zgjidhja më e qëndrueshme është zgjedhja e presidentit brenda afatit kushtetues dhe ndryshimi, përkatësisht plotësimi i Kushtetutës me dispozita të qarta për vazhdimësinë e funksionit të presidentit.