Mur: Është e vështirë të arrish përparim në dialogun me Kurtin

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti është një dështim jo vetëm për Kosovën, por edhe për marrëdhëniet me SHBA dhe me të, i dërguari i ri i BE-së për dialog, Peter Sorensen, do ta ketë shumë të vështirë të arrijë përparim në dialog, vëren Xhonatan Mur, anëtar i lartë në Këshillin Atlantik, në një intervistë për Kosovo online. Ai thotë se do të ishte e dobishme që partitë opozitare, me Listën Serbe, të formojnë një qeveri të re të Kosovës.

Duke komentuar situatën në Kosovë, në radhë të parë masat e njëanshme, si mbyllja e institucioneve serbe dhe mungesa e progresit në dialog, Mur thotë se në Uashington është ende e pamundur të kuptojnë se si Kurti ka dështuar jo vetëm për Kosovën, por edhe për marrëdhëniet me SHBA-në.

Ai na kujton ambasadorin e fundit të SHBA-së në Prishtinë, Xhefri Hovenier, për të cilin thotë se ishte “i madh”, por që edhe ai nuk mund të bënte asgjë pozitive me Kurtin, i cili refuzoi gjithçka.

"Tashmë 10 vjet më parë Kurti ishte negativ. Qytetarët e votuan për të, ndoshta sepse nuk është i korruptuar, sepse është modest, por rezultati është se nuk ka pasur asnjë hap pozitiv kur diçka varet nga ai. Kjo duket edhe në dialog", vëren Mur.

Kishte shpresë, shton ai, se me këto zgjedhje do të vinte një qeveri dhe kryeministër i ri.

Ai pranon se shpresonte që opozita në Kosovë të merrte më shumë vota dhe të mund të bënte koalicion.

"Do të ishte e dobishme nëse ata do të formonin një qeveri me Listën Srpska dhe do të merrnin një kryeministër të ri. Shpresoj që opozita, nëse dëshiron përparim për qytetarët e saj, natyrisht edhe në veri, do të krijojë një koalicion dhe do të ndjekë një politikë më të mirë ndaj Evropës dhe Amerikës," thotë Mur, ish-ndihmës sekretari i shtetit në detyrë i SHBA.

Ai thekson se është një gjë pozitive që Sorensen do të ndërmjetësojë në dialog, sepse është shumë i zgjuar, por, thekson ai, do ta ketë shumë të vështirë të arrijë përparim në dialogun me Kurtin.

Kur bëhet fjalë për marrëdhëniet mes Kosovës dhe SHBA-së, kjo tregon se askush në qeverinë amerikane nuk mund të parashikojë një të ardhme të suksesshme për Kosovën me Kurtin.

Ai kujton se Riçard Grenell, një njeri i afërt me Presidentin Donald Tramp, i cili, siç thotë ai, ka luajtur dhe luan një rol shumë të rëndësishëm dhe ka besimin dhe respektin e Trampit, ka përmendur vazhdimisht Kurtin, me të cilin nuk janë në marrëdhëniet më të mira.

"Edhe disa të tjerë flasin herë pas here për situatën në Kosovë. Ishte një sinjal i qartë edhe për Bidenin se askush në autoritetet amerikane nuk mund të parashikonte një të ardhme të suksesshme të Kosovës me Kurtin. Nëse votuesit mendojnë se ai është i vetmi politikan që duhet të jetë kryeministër, është vendim i votuesve që nuk do të ketë përparim në ekonomi, në marrëdhëniet tregtare, jo vetëm me BE-në dhe Amerikën. Nuk mund të jetë surprizë apo sekret për askënd që as Maqedonia e Veriut dhe as Shqipëria nuk mund të jenë të kënaqur me sjelljen e Kurtit”, tha Mur.

Duke u shprehur se nuk mund të ndërhyjë në punët e brendshme të Kosovës, ai megjithatë shprehet:

“Nëse e doni atë si kryeministër, dëshironi të përjashtoni një të ardhme pozitive për të ardhmen e parashikueshme”.

Deklaratës se pozita e serbëve në Kosovë nuk ka qenë kurrë më e keqe dhe i pyetur nëse pret që Sorensen dhe Uashingtoni të bëjnë presion që përfundimisht të formohet Bashkësia e Komunave Serbe, ai përgjigjet se kjo është detyra kryesore dhe se BKS duhet të formohet pas 12 vjetësh.

Ai beson se disa po keqinterpretojnë se kjo mund të jetë një Republika Sërpska e re, sepse juridiksioni i komunave është diçka që përcaktohet me Kushtetutë. Flitet për çështje specifike, lokale, pa politikë të jashtme, por vetëm për arsim dhe shëndetësi.

"As qeveritë para Kurtit nuk e kanë miratuar BKS-në. Por, ka pasur ende disa hapa pozitivë sa i përket kontrollit në vijën administrative, dmth në kufi, në tregti... Por më pas erdhën hapa negativë nga Prishtina, nga mbyllja e bankave, institucioneve, emërimi i kryetarëve... Nuk ka serb vetëm në veri, por edhe në jug. Shpresoj se do të ketë zhvillim gjithnjë e më të mirë", tha Mur.

I pyetur nëse mund të pritet një marrëveshje e re e Uashingtonit, duke qenë se Tramp është kthyer në Shtëpinë e Bardhë, ai thotë se mund të spekulojë vetëm për këtë çështje.

Megjithatë, ai është i bindur se ajo që dëshiron shumica në Bruksel dhe Uashington – njohja – nuk do të vijë, por se situata duhet të qetësohet dhe duhet të fillojë dialogu.

"Ndryshimi i kufijve, shkëmbimi i territorit, nuk mendoj se është opsioni më i mirë. Qetësimi i tensioneve, po, në mënyrë që të ketë një dialog," shtoi Mur.

Ai thotë se gjatë një vizite të fundit në Tiranë ishte i bindur se qeveria shqiptare është e frustruar me qëndrimet e Prishtinës.

"Shpresoj se SHBA mund të luajë një rol pozitiv. Por ka kaq shumë sfida dhe prioritete në tryezën e presidentit amerikan, nuk e di se cila do të jetë faza e ardhshme. Nuk ka ambasadorë në Prishtinë dhe Beograd, as ndihmës të përhershëm të sekretarit të shtetit për Evropën. Shpresoj se me njerëzit e rinj në ambasada dhe Departamentin e Shtetit, me Sorensen dhe partnerë të tjerë, ata do ta zgjidhin situatën," tha Mur.

Marrëveshjen ndërmjet Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes, ai nuk e sheh si kërcënim për stabilitetin e rajonit dhe thekson se ajo nuk është kërcënim për askënd në Serbi apo të tjerët.

Duke thënë se nuk mund të jetë çudi që të ketë kontakte të tilla, ai theksoi se marrëveshja nuk parashikon një nen, siç është neni 5 i Traktatit të NATO-s, që nënkupton se anëtarët kanë detyrimin të mbrojnë njëri-tjetrin.

Ai shton se në të vërtetë është e dobishme të flitet në nivel ndërkombëtar për një lloj bashkëpunimi, por edhe deklaron si ish-diplomat - se shumë gjëra mbeten fjalë boshe.

“Ky lloj bashkëpunimi nuk është diçka e re, por sa i rëndësishëm është për të ardhmen, nuk dua të komentoj”, tha Mur.

Në përgjigje të pyetjes se çfarë mund të presë Ballkani nga mandati i dytë i Trampit, ai shpjegon se tani si shpejtësia e gjithçkaje që bën presidenti ashtu edhe prioritetet janë shumë ndryshe, sepse Tramp, duke e ditur që sipas Kushtetutës nuk mund të ketë një mandat të tretë, dëshiron të bëjë sa më shumë dhe sa më shpejt, veçanërisht duke pasur parasysh mundësinë që republikanët të humbasin shumicën në Senat në zgjedhjet e ardhshme.

Ai vlerëson se Ballkani tani nuk është në fokus, pasi ka shumë sfida ndërkombëtare dhe të brendshme, si Ukraina, Lindja e Mesme, Kina, taksat, migracioni...

“Tramp dhe Putin kanë zhvilluar një bisedë, gjë që është një hap përpara, edhe pse jo gjithçka është zgjidhur, por është e rëndësishme që ka pasur një ndryshim qasjeje, sepse Biden, në fillim të luftës, tha se ajo do të vazhdojë për një kohë të pacaktuar. Ka ardhur koha që të paktën të arrihet një armëpushim. Sa i përket Ballkanit, Marko Rubio është sekretar i shtetit, i cili në Senat ka ndjekur zhvillimet në Ballkan. Tani janë 30 vjet nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Dejtonit, e cila u nënshkrua në shtetin e Ohajos, nga ku vjen nënkryetari J.D. Vance. Do të shohim se cilat do të jenë mundësitë për shënimin e kësaj përvjetoreje. Ballkani ka mbështetje dhe vëmendje, por nuk është në krye të listës”, përmbyll Mur.

Sa i përket situatës në Bosnjë dhe Hercegovinë, ai thotë se është shumë e ndërlikuar, me shumë çështje të hapura.

Ai thekson se Republika Sërpska nuk ka të drejtë për pavarësi dhe se kjo mundësi është e përjashtuar.

“Prej vitesh dëgjojmë retorikën e Millorad Dodikut se nuk është i kënaqur me rolin e përfaqësuesit të lartë, as me atë të mëparshmin, as me atë aktualin, dhe se disa njerëz në RS ëndërrojnë pavarësinë dhe bashkimin me Serbinë. Kjo mundësi është përjashtuar në Marrëveshjen e Dejtonit dhe në Kushtetutë. Republika Srpska nuk ka të drejtë për pavarësi. E njoh mirë kontekstin edhe jashtë Bosnjës dhe Hercegovinës. E drejta për pavarësi mund të jetë një temë e ndërlikuar, por sipas Marrëveshjes së Dejtonit, nuk ka asnjë shans për këtë. Kur shikon hartën gjeografike, është e qartë se RS është e ndarë në dy pjesë, ndërsa mes tyre ndodhet Brçko, i cili nuk i përket askujt”, shpjegon Mur.

Megjithatë, ai thotë se e kupton frustrimin, sepse është shumë e trishtueshme që politikanët në Bosnjë dhe Hercegovinë, jo vetëm nga Banja Luka, por edhe nga Sarajeva dhe Mostari, nuk kanë arritur një marrëveshje apo konsensus.

Ai kujtoi se disa dekada më parë kishte një përpjekje për të ndryshuar Kushtetutën e Bosnjës dhe Hercegovinës, dhe se këtë e kishin pranuar Millorad Dodik, Bakir Izetbegoviq dhe Dragan Çoviq, por Haris Silajxhiq dhe disa të tjerë e kishin penguar, duke bërë që të mos arrihej një rend i ri kushtetues.

Marrëveshja e Dejtonit është një sukses, por edhe një kafaz, konstaton Mur, sepse pengon politikanët të kandidojnë në të gjithë territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës, gjë që çon në rritjen e nacionalizmit dhe mungesën e gatishmërisë për kompromis.

Për këtë arsye, ai do të dëshironte të shihte më shumë politikanë boshnjakë në Banja Lukë, si dhe politikanë serbë në pjesë të tjera të Bosnjës dhe Hercegovinës.

“Por, për fat të keq, është më e lehtë të qëndrosh i ndarë. Të gjithë pretendojnë se ata janë të mirë, ndërsa të tjerët janë të këqij. Për Dodikun, por edhe për boshnjakët dhe kroatët, nacionalizmi luan një rol të rëndësishëm. Të gjithë ia hedhin fajin të tjerëve për moskryerjen e punës së tyre. Dhe ky është një justifikim i keq për paaftësinë,” theksoi Mur.

Ai pranon se nuk e di se çfarë do të ndodhë në ditët në vijim, sepse Kushtetuta kërkon që të respektohet roli i gjykatës në nivel shtetëror.

"Cili do të jetë hapi tjetër, nuk e di. Për ata që pretendojnë se do të ketë patjetër konflikt apo luftë, dyshoj. Nuk është aspak qëndrim i përgjegjshëm të kërcënosh diçka të tillë. Njerëzit në Ballkan e dinë shumë mirë se çfarë do të thotë luftë. Lufta nuk është zgjidhje për askënd. Shpresoj se diçka më e mirë do të vijë prej saj," përfundoi Mur.