Odalloviq: Viktimat serbe nuk janë prioritet për Prishtinën, prej shtatë vjetësh delegacionet tona nuk janë të pranishme në lokacionet që ata po hetojnë

Kryetari i Komisionit për Personat e Zhdukur të Qeverisë së Serbisë, Velko Odalloviq, deklaroi, lidhur me fillimin e identifikimit të mbetjeve mortore të gjetura në Zubin Potok, se apeli i kryeministrit të Kosovës në mandat teknik, Albin Kurti, drejtuar bashkësisë ndërkombëtare që të ushtrojë presion ndaj Serbisë për hapjen e arkivave është i pabazuar, duke qenë se delegacionet serbe prej shtatë vjetësh nuk janë të pranishme në lokacionet që Prishtina po heton, nuk ftohen në kërkime dhe as nuk veprohet sipas kërkesave të tyre. Kjo, siç tha ai, tregon se viktimat serbe nuk janë prioritet për Prishtinën dhe se, siç duket, ato nuk i interesojnë aspak.

Odalloviq thekson se fillimi i procesit të identifikimit të mbetjeve mortore të gjetura është një lajm i mirë për familjet e personave të zhdukur, si dhe se përmes analizës së ADN-së deri më tani është zbardhur fati i më shumë se 2.500 rasteve.

„Supozoj se kanë mostra të mjaftueshme nga familjet dhe ky është një proces që ndoshta do të zgjasë për një periudhë të caktuar kohore, por procesi përfundon kur Komisioni Ndërkombëtar për Personat e Zhdukur të marrë raportin në të cilin do të konfirmohen identitetet e personave të identifikuar me këtë metodë. U bëjmë thirrje edhe atyre që nuk kanë dhënë mostra gjaku ose për të cilët nuk ka mostra të mjaftueshme, që ta bëjnë këtë, në mënyrë që baza e këtyre të dhënave të bëhet sa më funksionale“, tha Odalloviq për Kosovo online.

Sipas tij, opinioni publik në Kosovë duhet ta dijë se informacionet për gjithçka që po hetohet këto ditë kanë ekzistuar që nga viti 2003 në arkivat e Policisë së Kosovës, të Unmikut dhe më vonë edhe të Euleksit.

„Mund ta kuptoj që ndoshta nuk janë kryer kërkime të hollësishme në arkivat e Unmikut dhe Euleksit, por përse familjet nuk janë njoftuar më herët, kur ky informacion gjendej edhe në arkivat e Policisë së Kosovës, se ngjarja kishte ndodhur në atë lokacion dhe se ekzistojnë deklarata të dëshmitarëve që flasin për të gjitha hollësitë? Ne nuk kemi pasur qasje në ato deklarata dhe nuk kemi marrë pjesë në atë proces. Sa i përket Grupit të Punës dhe përfaqësuesve tanë, dy herë kemi qenë në lokacion së bashku me përfaqësuesit e delegacionit të Prishtinës, por edhe me përfaqësuesit e Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq dhe hetuesit e Euleksit, por gjatë atyre kërkimeve dhe verifikimeve nuk kemi arritur te lokacioni ku u gjetën mbetjet mortore“, shpjegon Odalloviq.

Në takimin e fundit të Grupit të Punës në Gjenevë, delegacioni serb paraqiti propozime konkrete për kërkimin në arkivat vendore dhe ndërkombëtare, si dhe për formimin e një ekipi të përbashkët me përfaqësuesit e Komisionit Evropian dhe të Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq.

„Kjo është një rrugë absolutisht e pazëvendësueshme, sepse jo të gjitha arkivat ndodhen në Beograd apo në Prishtinë. Shumë prej tyre gjenden edhe në arkivat e organizatave ndërkombëtare. Ekzistojnë shumë lokacione, si një tjetër që është shumë interesant dhe të cilin ne e theksojmë vazhdimisht. Bëhet fjalë për lokacionin pranë Istogut, për të cilin gjithashtu në arkivat ndërkombëtare ekzistojnë informacione të caktuara që flasin për hollësitë, për vrasjen e njerëzve dhe gjetjen e mbetjeve mortore, por ne nuk kemi informacione se ku janë varrosur. Prandaj, bashkëpunimi lidhur me arkivat është jashtëzakonisht i rëndësishëm, sepse sot, pas gjithë kësaj kohe, nëse nuk kemi dokumente arkivore dhe konfirmime për ngjarje dhe lokacione të caktuara, vështirë se mund t’i rindërtojmë ato, duke pasur parasysh se ka kaluar shumë kohë dhe se relievi dhe shumë gjëra të tjera kanë ndryshuar“, tha Odalloviq.

Ai rikujton se, përmes mekanizmit të Grupit të Punës, Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq i janë dorëzuar 2.417 dokumente për t’i ndarë me delegacionin e Prishtinës dhe se, deri më tani, në këtë mënyrë janë gjetur më shumë se 100 mbetje mortore të shqiptarëve të Kosovës.

„Nga delegacioni i tyre nuk kemi marrë asnjë dokument, nga asnjë burim, ndërsa përgjigjet e tyre të vazhdueshme kanë qenë se në arkivat e tyre nuk kanë dokumente të tilla. Këto kanë qenë madje edhe përgjigje zyrtare në takimet e Grupit të Punës, gjë që absolutisht nuk i shërben dhe as nuk ndihmon në zbardhjen e fatit të personave të zhdukur, para së gjithash të atyre të kombësisë serbe dhe të kombësive të tjera joshqiptare. Kjo është diçka që shumë shpesh theksohet në media dhe në opinionin publik të Prishtinës dhe paraqitet në mënyrën se si vetëm Prishtina dëshiron ta paraqesë, duke përfshirë edhe Brigadën e 37-të të Motorizuar. Në takimin e Grupit të Punës kërkuam konkretisht nga kolegët e delegacionit të Prishtinës të na thoshin se me çfarë lidhej kërkesa për kontrollimin e arkivit të Brigadës së 37-të të Motorizuar dhe u thamë që çdo kërkesë ta lidhnin me një ngjarje dhe me një rast konkret zhdukjeje, në mënyrë që të mund t’i qaseshim kërkimit të informacioneve jo vetëm në arkivat e Brigadës së 37-të të Motorizuar, por edhe në baza të tjera të mundshme të të dhënave, sepse konsideronim se kjo ishte diçka për të cilën duhej të punonim të gjithë së bashku“, thekson Odalloviq.

Ai vlerëson gjithashtu se këmbëngulja për dorëzimin e arkivit të Brigadës së 37-të të Motorizuar dhe kërkesat që, sipas interpretimit të Prishtinës, burojnë nga marrëveshja dhe u janë drejtuar disa institucioneve në Serbi, nuk mund të kontribuojnë në zbardhjen e rasteve dhe ngjarjeve individuale.

„Ajo që kemi propozuar është që, kur të fillojë punën grupi që kemi propozuar në kuadër të komisionit të përbashkët, të identifikojmë ngjarjet dhe datat dhe të kërkojmë nga ata që kanë qenë, kanë vepruar dhe kanë qenë përgjegjës në atë territor, që të kontrollojnë në arkivat e tyre nëse kanë informacione konkrete lidhur me kërkesat tona ose me kërkesat e Prishtinës. Sepse edhe ne kemi informacione dhe njohuri se në zona të caktuara të përgjegjësisë së të ashtuquajturës Ushtri Çlirimtare gjatë asaj periudhe kanë ndodhur shumë vrasje, viktimizime dhe zhdukje të personave të cilët ne i kërkojmë edhe sot. Besoj fuqishëm se në arkivat e tyre gjenden informacione për ato ngjarje dhe kjo është ajo që kemi dashur të ndajmë“, tha Odalloviq.

Ai theksoi se gjatë mandatit të tij në Grupin e Punës janë gjetur, identifikuar dhe u janë dorëzuar familjeve më shumë se 1.900 trupa, prej të cilëve 70 për qind ishin shqiptarë të Kosovës.

„Ne kemi të drejtë plotësisht legjitime të kërkojmë nga Prishtina që t’i përmbushë detyrimet që ka marrë përsipër në Gjenevë, në Bruksel dhe në Grupin e Punës, si dhe të kontrollojë lokacionet për të cilat ka pranuar që t’i hetojë sipas kërkesave tona: Dojnicën, Llapushnikun, Kosharën, Liqenin e Plivës, Lugovën dhe Budisavcin... Ne, nga ana tjetër, veprojmë sipas kërkesave të palës prishtinase. Prej shtatë vjetësh nuk jemi të pranishëm në lokacionet në Prishtinë, nuk na ftojnë në asnjë kërkim dhe as nuk duan të veprojnë sipas kërkesave tona. Kjo tregon se viktimat serbe dhe ajo që është objekt i kërkimeve tona jo vetëm që nuk janë prioritet për Prishtinën, por më duket se kjo çështje nuk i intereson aspak“, konsideron Odalloviq.

Ai bën thirrje për rikthimin te mekanizmi dhe mënyra e punës sipas së cilës Grupi i Punës ka funksionuar më parë, me respektimin e ndërsjellë të detyrimeve të marra përsipër dhe punën e përbashkët në lokacionet në Kosovë për të cilat Serbia ka shfaqur interesim, si dhe në lokacionet në pjesën qendrore të Serbisë, për të cilat Prishtina ka shfaqur interesim.

„Familjet e shqiptarëve dhe serbëve meritojnë një qasje shumë më të ndershme ndaj kërkimit të personave të zhdukur. Duhet bërë shumë për të shmangur politizimin apo çdo gjë tjetër, sepse e gjithë kjo mund të shndërrohet lehtësisht në politikë, por kjo nuk ndihmon, përkundrazi, vetëm e pengon dhe na largon nga procesi. Prandaj, unë besoj fuqishëm në këtë mandat humanitar dhe në qasjen humanitare e civilizuese ndaj këtij problemi dhe kjo është ajo që deri më tani ka qenë parimi udhëheqës në punën tonë“, shton Odalloviq.

Odalloviq rikujton se informacionet për lokacionet që janë hetuar ditët e fundit në Zubin Potok kanë qenë të njohura që nga viti 2003, prandaj, siç thotë ai, procesi i gjetjes së trupave mund të kishte përfunduar shumë më herët.

„Në këtë moment nuk dua të komentoj aspak gjithçka që po ndodh në zonën përreth Zubin Potokut, por do ta përsëris: në vitin 2003 këto informacione, të cilat në këtë apo në një mënyrë të ngjashme çuan në gjetjen e lokacioneve, kanë qenë të njohura. Shoh se janë ngritur aktakuza të caktuara kundër personave për të cilët pretendohet se ka informacione se janë autorët. E gjithë kjo mund të kishte përfunduar shumë kohë më parë: procedurat të ishin përmbyllur, trupat të ishin identifikuar, t’u ishin dorëzuar familjeve dhe të ishin varrosur, ndërsa proceset lidhur me gjithçka tjetër do të vazhdonin. Kjo është rruga drejt një veprimi të shpejtë, cilësor, transparent dhe të përbashkët. Ne angazhohemi për këtë, mirëpo është e qartë se Prishtina nuk është e gatshme t’i qaset këtij problemi në këtë mënyrë“, përfundoi Odalloviq.

Kurti tha më herët gjatë ditës së sotme se ka filluar identifikimi i mbetjeve mortore të gjetura në lokacionet në Zubin Potok dhe deklaroi se faktori ndërkombëtar duhet të ushtrojë presion ndaj Serbisë për hapjen e arkivave.

„Më shumë se kurrë, në momente si ky, faktorët ndërkombëtarë duhet ta shtojnë presionin ndaj fqinjit tonë verior që ta zbatojë Deklaratën për Personat e Zhdukur me Dhunë, të dakorduar në Bruksel më 2 maj 2023, duke hapur dhe vënë në dispozicion arkivat shtetërore që mund të çojnë në zbardhjen e fatit të personave të zhdukur“, tha Kurti.