Sandiq: Ndër kandidatët më të popullarizuar për Sekretar të Përgjithshëm të OKB-së është ish-presidenti i Kilit

Goran Sandiq, studiues në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, tha për Kosovo online se pozicioni i Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, i cili po zgjidhet këtë vit, duhet t'i shkojë Amerikës Latine dhe Karaibeve sipas zakonit të rotacionit, dhe se një nga kandidatët më të popullarizuar është ish-presidentja e Kilit, Michelle Bashele Herija, e cila ishte edhe Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut.

"Nga ky pozicion, ajo kritikoi praktika të caktuara në lidhje me të drejtat e njeriut, si ato që burojnë nga Pekini ashtu edhe ato që burojnë nga Moska dhe Uashingtoni. Në këtë drejtim, ajo ndoshta ka një bagazh të caktuar me vete në atë kuptim politik. Kandidatë të tjerë, disa prej të cilëve tashmë janë nominuar zyrtarisht, disa prej të cilëve ende jo, gjithashtu kanë pluset dhe minuset e tyre. Zgjedhja me siguri do të bjerë mbi atë që është më pak i papranueshëm për pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit", thekson Sandiq.

Ai shton se ka pasur spekulime rreth rikandidimit të një personi nga Evropa Lindore, sepse konsiderohet se ky rajon është anashkaluar në dy raundet e mëparshme të zgjedhjes së sekretarit të përgjithshëm.

"Për momentin, këto janë ende vetëm spekulime. Serbia ende nuk ka mbështetur zyrtarisht askënd si kandidat dhe në këtë drejtim, ndoshta po pret që lista e kandidatëve të mbyllet deri në prill", thotë Sandiq.

Kur Sekretari i Përgjithshëm aktual, Antonio Guterres, u zgjodh në vitin 2016 për mandatin e tij të parë, sipas çelësit rajonal, kujton Sandić, ky post duhej t'i përkiste Evropës Lindore, por Këshilli i Sigurimit nuk arriti të binte dakord për një kandidat nga ai rajon, kështu që zgjedhja ra mbi Guterres, domethënë rajonin e Evropës Perëndimore dhe pjesën tjetër të botës.

Kur u pyet nëse është e pazakontë që Burundi, një vend afrikan, të nominojë një kandidat, nëse sipas parimit të rotacionit pozicioni duhet t'i përkasë Amerikës Latine, Sandić thotë se zgjedhja e sekretarit të përgjithshëm është shumë pak e rregulluar formalisht.

"Karta e OKB-së, si dokumenti kryesor i OKB-së, ia kushton një anëtar asaj zgjedhjeje dhe thotë se ai emërohet nga Asambleja e Përgjithshme me propozim të Këshillit të Sigurimit. Çdo gjë tjetër rregullohet nga rezolutat dhe kryesisht nga praktika që është krijuar gjatë 80 viteve të fundit. Sipas zakonit të rotacionit, ky vend pritet t'i përkasë Amerikës Latine dhe Karaibeve këtë vit, por kjo nuk është një detyrim ligjor i OKB-së, kështu që në këtë drejtim shohim edhe një kandidat nga Afrika", shpjegon ai.

Siç thekson ai, duket se ndjenja e përgjithshme e shteteve anëtare, ose të paktën atyre më me ndikim, është se është koha për një kandidat nga Amerika Latine dhe për gruan e parë Sekretare të Përgjithshme të OKB-së.

"Megjithatë, jam i bindur se zgjedhja do të bazohet kryesisht në pranueshmërinë e atij personi të veçantë për pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit që kanë të drejtën e vetos dhe që mund të vendosin që ndonjë nga kandidatët të mos ecë përpara, domethënë të mos jetë një propozim i Këshillit të Sigurimit. Ai që është më pak i papranueshëm për të gjithë anëtarët e përhershëm ndoshta do të zgjidhet", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kur zgjedh një kandidat për Këshillin e Sigurimit, do të shihet se sa i përkushtuar është ai ndaj parimit të mbrojtjes së integritetit territorial të shteteve anëtare, thotë Sandić se ndoshta asnjë nga kandidatët nuk do ta theksojë konkretisht integritetin territorial si një e drejtë e shteteve, por do të flasë për respektimin e Kartës së Kombeve të Bashkuara, e cila, sigurisht, përmban edhe parimin e integritetit territorial.

"Roli formal i Sekretarit të Përgjithshëm është të pasqyrojë qëndrimin e OKB-së dhe jo të vendit nga vjen ose të vendit që e ka nominuar, ose e ka nominuar. Në këtë kuptim, mund të presim zyrtarisht që qëndrimi i OKB-së ndaj Serbisë dhe integritetit të saj territorial nuk do të ndryshojë. Ajo që nuk duhet ta humbasim nga sytë është se shtetet përbëjnë Kombet e Bashkuara dhe se janë shtetet që në të vërtetë udhëheqin punën e OKB-së. Sekretari i Përgjithshëm ka autoritetin për të emëruar persona të caktuar dhe për të menaxhuar forca të caktuara ushtarake shumëkombëshe, por ato janë ende shtete dhe ato që kanë fjalën e fundit", thekson Sandiq.

 Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, siç pohon ai, nuk është vetëm personi i parë i OKB-së në aspektin administrativ, por me kalimin e kohës është bërë një person që është në pozicionin për të qenë epiqendra e diplomacisë shumëpalëshe, edhe pse mund të mos ketë qenë pikërisht ajo që ishte menduar të ishte.

"Roli i Sekretarit të Përgjithshëm është rritur me kalimin e kohës. Gjithmonë ka qenë sfidues, por është veçanërisht i tillë tani në këtë konstelacion forcash sepse bota shumëpalëshe, siç e njohim sot, ky rend botëror pas Luftës së Dytë Botërore, i cili gjithashtu i përket rendit botëror të OKB-së, është sfiduar nga anë të ndryshme. A janë organizata të reja ndërkombëtare, siç është, për shembull, Komiteti i Paqes, apo është thjesht një refuzim për të financuar OKB-në, që është detyrim i të gjitha shteteve anëtare", thotë ai.

Sekretari i ri i përgjithshëm, shton ai, do të ketë shumë sfida, si brenda organizatës në aspektin e uljes së pagave ashtu edhe të financimit nga shtetet. Serbia, thotë ai, madje vonoi me pagesën këtë vit, por SHBA-të, të cilat i japin OKB-së pjesën më të madhe të buxhetit, janë më të vonuarat.

"Kjo është pjesa e brendshme e kompleksitetit të kësaj pune, dhe kemi edhe një pjesë të jashtme, ku Sekretari i Përgjithshëm ose ndoshta Sekretari i Përgjithshëm duhet të përfaqësojë epiqendrën e diplomacisë botërore dhe t'i sjellë palët, qofshin ato në luftë apo jo, në të njëjtën tryezë dhe t'u ofrojë atyre shërbimet e mira të zyrës së tij", thotë Sandiq.

Shoqëria civile globale, vëren Sandić, nisi fushatën "1 për 7 miliardë" në vitin 2016, e cila u rrit në "1 për 8 miliardë", dhe e cila kërkon një proces shumë më transparent për zgjedhjen e Sekretarit të Përgjithshëm, dhe emri i fushatës tregon se ideja është të dëgjohet zëri i të gjithë njerëzve, d.m.th. ajo që duan qytetarët e të gjithë 193 anëtarëve të OKB-së, jo vetëm diplomatët e pesë anëtarëve të përhershëm të Këshillit të Sigurimit.

Ata, shpjegon ai, arritën të arrinin një largim të vogël nga jo-transparenca sepse që nga viti 2016 ka pasur një prezantim publik të kandidatëve dhe një intervistë të kandidatëve në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së. Kërkesa është gjithashtu që SB të bëjë të paktën dy rekomandime, sepse praktika ishte që SB të bënte një rekomandim, të cilin Asambleja e Përgjithshme më pas e miratonte me ceremoni.