Smiljaniq: Serbët në ndërtesën e programit Ju në Prishtinë mbijetuan golgotën, menduan se do të vriteshim të gjithë

Nga ora 20:30 deri rreth mesnatës kur ne u shpëtuam dhe evakuuam nga pjesëtarët e KFOR-it irlandez, serbët që jetonin në ndërtesën e programit Ju në Prishtinë më 17 mars 2004, kaluan në një kalvar të vërtetë. Menduam se do të na vrisnin të gjithëve. Jam sulmuar nga tre shqiptarë me thika në korridorin e pallatit. Unë kisha 12 plagë me thikë, njëra prej të cilave ishte në zonën e qafës dhe mund të kishte qenë fatale. Fatkeqësisht, askush nuk është mbajtur asnjëherë përgjegjës për gjithçka që kanë përjetuar serbët në këtë ndërtesë, por edhe në shumë vende të tjera më 17 mars, thotë Dragan Smiljaniq për Kosovo online.

I lindur në Beograd, Smiljaniq është një nga disa qindra serbët që në atë kohë punonin në Kosovë dhe jetonin në Prishtinë, në ish-ndërtesën e programit Ju.

Ai u punësua në Këshillin Danez për Kthimin e Refugjatëve në Pejë dhe Prizren.

“Pjesa ime e përgjegjësisë ishte kthimi në fshatin Vidanje afër Osojanit. Dhe ne patëm rezultate, njerëzit filluan të kthehen”, thotë Smiljaniq.

Ai shpjegon se gjatë atij muaji ka pasur tensione në mbarë Kosovën, por se gjithçka ka kulmuar më 17 mars, rreth orës 20.00.

“Mendoj se shqiptarët filluan të mblidheshin jo shumë kohë pas lajmeve të mbrëmjes. Papritur, disa mijëra njerëz u mblodhën rreth ndërtesës sonë, e cila është në formën e shkronjës latine 'L', me pesë hyrje. Dihej se në ndërtesën e programit Ju jetonin vetëm serbë, gjegjësisht joshqiptarë, pasi e dinin se kishte edhe disa dhjetëra fëmijë dhe pleq”, kujton Smiljaniq.

Ai thotë se rreth orës tetë e gjysmë, makinat filluan të digjen rreth ndërtesës dhe kokteje molotov hidheshin në mënyrë sporadike në banesat në katin përdhes.

“Tashmë rreth orës 21:00 fillon agresioni intensiv, tentativa e atyre personave për të hyrë në godinë. Fillon të marrë flakë, makinat fillojnë të marrin flakë dhe më pas ndodh kaosi. Në hyrjen time ishin dhjetë fëmijë nën moshën dhjetë vjeç. Për ne që ishim në atë ndërtesë, gjithçka çoi në vetëm një skenar. Menduam se askush nuk do të dilte i gjallë”, thotë Smiljaniq.

Ai shpjegon se objekti i programit Ju ka pesë hyrje dhe se deri në fillim të atij viti ato janë siguruar nga pjesëtarët e KFOR-it.

Kur ndodhi sulmi, thekson ai, serbët u lanë të përballen vetë, pa pasur mundësi të thërrisnin askënd për ndihmë.

“Nuk kishim mundësi as të thërrisnim policinë apo ndonjë shërbim tjetër dhe të thonim: “Kemi një problem, duhet evakuim nga këtu”. Deri në orën 23:00 asnjë nga përfaqësuesit e forcave të sigurisë, e kam fjalën konkretisht të KFOR-it, nuk është paraqitur”, thotë ai.

Ai shpjegon se rreth dhjetë e gjysmë të asaj mbrëmjeje, kur kaosi arriti kulmin, panë disa pjesëtarë të Policisë së Kosovës të mbërrinin para ndërtesës.

"Ata ishin ndoshta shumë të renditur. U pa se me autoritetin e tyre bashkë me disa kolegë po tentonin të ndalonin turmën. Por kjo ishte e pamundur”, kujton Smiljaniq.

Kur banesat në katin përdhes filluan të digjen, serbët në ndërtesë, thotë ai, e kuptuan se djalli ka marrë shakat.

Një pjesë u barrikaduan në apartamentet e tyre, dhe pjesa më e madhe, veçanërisht ata me fëmijë, u ngjitën në kulm dhe u përpoqën të çanin murin për të transferuar të paktën më të rinjtë nga pjesët më të cenueshme të ndërtesës.

“Ne u përpoqëm të shponim muret në vetë çati sepse hyrja e dytë dhe e tretë ishin më të prekurat, ishin të parat që digjeshin. Ne donim të shkonim në pjesët më të sigurta të ndërtesës përmes çatisë, në fakt që fëmijët të strehoheshin atje. Kjo nuk ndodhi. Ata erdhën, hodhën kokteje, u dogjën makinave dhe në një moment hynë brenda, ishte diku nëntë deri në dhjetë të mbrëmjes”, thotë Smiljaniq.

Ai shpjegon se pushtimi i dhunshëm i shqiptarëve nuk ishte masiv, por se pushtuan grupe burrash, kryesisht të rinj.

Duke parë se banesat në katin përdhes ishin në flakë, Smiljaniq vendosi të zbriste dhe të kontrollonte familjet që jetonin atje.

  “Një shoqja ime shumë e mirë jetonte në katin e parë me vajzën dhe nipin e saj të vogël dhe një person tjetër që ishte vetëm. Doja të shihja se çfarë po ndodhte me ta. Hyrja ime ka qenë këndore, kështu që kur hyn në sistemin e shkallëve, të çojnë lart në ndërtesë, dhe majtas dhe djathtas janë korridoret me apartamente”, thotë Smiljaniq.

Diku gjatë rrugës e gjetën një grup prej tre të rinjsh shqiptarë.

Ai vlerëson se ata nuk ishin më shumë se 18 vjeç.

“Nuk kishte njeri në korridore”. Ata ishin të gjithë në apartamente ose në çati. Më janë afruar nga ana dhe ka pasur një konfrontim të vogël fizik, ti atëherë lufton. Por më pas ata nxorën kamat e tyre. Kam rreth 12 plagë me thikë, njëra prej të cilave mund të ishte fatale, falë Zotit që nuk ishte”, thotë Smiljaniq.

Sot, një artist i pavarur në fushën e artit të aplikuar, Smiljaniq më parë ishte drejt fundit të studimeve për mjekësi. Ai e dinte shumë mirë se çfarë i kishte ndodhur dhe çfarë duhej të bënte. Kështu ai u kthye në banesën e tij, e cila ishte në katin e tretë.

Fqinjët e panë të mbuluar me gjak, por ai e dinte se kishte të paktën gjysmë ore tjetër derisa të humbiste gjakun.

“Pastaj rreth njëmbëdhjetë, ndoshta dymbëdhjetë e gjysmë, erdhën pjesëtarë të kontingjentit irlandez të KFOR-it me transportues. Nuk e di se kush i ka ftuar dhe si, sepse Prishtina nuk ishte në sektorin e tyre të juridiksionit, ata ishin stacionuar rreth 30 kilometra larg Prishtinës. Madje ka një histori që e kanë bërë me iniciativën e tyre. E dija se 17 marsi ishte festa kombëtare irlandeze e Ditës së Shën Patrikut, një datë që ata e vlerësojnë shumë. Ndoshta për këtë kanë vendosur të na ndihmojnë”, thotë Smiljaniq.

Rreth mesnatës, ushtarët irlandezë arritën të evakuojnë serbët e bllokuar në ndërtesën e programit Ju në Prishtinë.

Të gjithë u transferuan në Brigadën Shumëkombëshe “Centar”, e cila më pas udhëhiqej nga pjesëtarët e KFOR-it nga Britania e Madhe.

Në të njëjtën kohë, si rast urgjent, fillimisht u përpoqën ta transferonin Smiljaniqin në spitalin e kampit ushtarak amerikan Bondsteel, por u thanë se aty nuk kishte më vende.

“Mjekët gjermanë që ishin në kampin e Prizrenit lejuan që operacioni të kryhet në vendin e tyre. Për shumë vite u përpoqa të gjeja atë ushtarin irlandez që më shpëtoi, por nuk munda. Doja ta falënderoja, ai njeri më shpëtoi jetën”, thotë Smiljaniq.

I pyetur se sa persona të tjerë u plagosën në godinën e programit Ju, ai thotë se e di që janë sulmuar edhe disa persona, por tregon se të gjithë ata që i mbijetuan përndijekjes të marsit kanë pësuar lëndime të përhershme psikologjike.

“Askush nuk u ofroi ndihmë psikologjike atyre njerëzve sepse ato plagë mbetën të fshehta. Të gjithë ata njerëz në Prishtinë, Svinjari, Pejë apo Prizren. Të gjithë janë të dëmtuar fizikisht e sidomos psiqikisht”, thekson ai.

Pas vitit 2004, Smiljaniq vazhdoi të punonte për Programin Danez për Kthimin e Refugjatëve për ca kohë.

Ai tregon se përkundër asaj që ka përjetuar më 17 mars të vitit 2004, nuk e ka ndalur kthimin në Kosovë.

“Unë shkoj rregullisht në Kosovë. Nuk kam probleme as me shqiptarët e as me serbët e Kosovës. Unë zbres dhe punoj sa herë që mundem. Për fat të keq, procesi i kthimit është plotësisht i vdekur vitet e fundit”, përfundon Dragan Smiljaniq.