Surliq: "Diplomacia sociale" deri te narrativat konstruktive në dialog

Normalizimi i marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës nuk mund të reduktohet në lëshime sporadike politike ose negociata krize. Është e nevojshme të ndërtohet një proces i qëndrueshëm, gjithëpërfshirës dhe transparent që përfshin një gamë të gjerë aktorësh - nga udhëheqësit politikë te komunitetet lokale dhe shoqëria civile, është mendimi i Stefan Surliq, drejtor i Qendrës për Studime Ndërdisiplinore të Ballkanit, i paraqitur në analizën "Dialogu në ngërç: Si mekanizmat inovativë mund të fillojnë procesin e normalizimit".

Analiza u botua në buletinin e Grupit të Punës të Konventës Kombëtare për Bashkimin Evropian për Kapitullin 35, në të cilin Surliq thekson se rigjallërimi i dialogut përmes mekanizmave të qartë të zbatimit dhe monitorimit të marrëveshjeve mund të prodhojë efekte pozitive: stabilizimin e marrëdhënieve politike, hapjen e mundësive ekonomike dhe uljen e tensioneve përmes kanaleve të institucionalizuara të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve.

"Është e nevojshme të institucionalizohen formatet në të cilat shoqëria civile, institucionet akademike, organizatat kulturore dhe sportive nga Serbia dhe Kosova bashkëpunojnë në projekte të përbashkëta. Këto forume nuk duhet të mbeten iniciativa të njëhershme, por platforma të përhershme për komunikim të ndërsjellë dhe shkëmbim idesh. Një risi kyçe mund të jetë formimi i 'grupeve të punës qytetare' ose 'këshillave të dialogut' që do të kishin një rol këshillues për ekipet negociuese, duke ofruar rekomandime në lidhje me prioritetet lokale - nga punësimi i anëtarëve të komuniteteve të cenueshme deri te mbrojtja e trashëgimisë kulturore", thotë Surliq.

Në këtë mënyrë, siç thekson ai, do të krijohej një mekanizëm i "diplomacisë sociale" që mundëson reduktimin e stereotipeve, krijimin e narrativave konstruktive dhe presionin indirekt mbi elitat politike për të ruajtur vazhdimësinë e dialogut.

Institucionalizimi i këtyre grupeve do të formalizohej me takime të rregullta me ndërmjetësuesit evropianë në Bruksel paralelisht me takimet e udhëheqësve ose ekipeve teknike.

Ai pohon se një nga sfidat më të mëdha të dialogut është perceptimi se ai është "i imponuar nga jashtë", prandaj është e nevojshme të krijohet një ndjenjë se procesi u përket njerëzve në terren.

"Mbajtja herë pas here e seancave negociuese në qytetet e Serbisë dhe të Kosovës, veçanërisht në zona të përziera si Mitrovica ose Bujanoci, do të dërgonte një mesazh të fortë se zëri i komunitetit lokal dëgjohet. Ngjarje të tilla mund të pasurohen nga debate publike me qytetarë, punëtori për të rinjtë, takime me biznesmenë vendas dhe ngjarje të përbashkëta kulturore. Kjo do të krijonte 'pronësi horizontale' të procesit, ku qytetarët bëhen pjesëmarrës aktivë dhe jo vëzhgues pasivë. Nëse nuk është e mundur që në fillim të mbahen takime në nivelin më të lartë, kjo sigurisht nuk i pengon të paktën ekipet teknike të takohen në Beograd ose në Prishtinë me respekt të vazhdueshëm për neutralitetin e statusit", është një nga përfundimet e shprehura nga Surliq.

Ai gjithashtu pohon se normalizimi i marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës nuk mund të shihet i izoluar, por si pjesë e një dinamike më të gjerë rajonale.

"Përfshirja e iniciativave rajonale si Procesi i Berlinit, Ballkani i Hapur ose Këshilli për Bashkëpunim Rajonal mund të lidhë progresin politik në dialog me përfitime konkrete ekonomike. Për shembull, projektet e përbashkëta të infrastrukturës, liberalizimi i tregtisë ose programet e koordinuara në fushën e burimeve të energjisë së rinovueshme mund të bëhen një 'shpërblim material' për kompromis politik", rekomandon ai.

Një qasje inovative, sipas tij, do të përfshinte edhe fillimin e projekteve të përbashkëta mjedisore - për shembull, programin e pastrimit të lumit Ibër ose veprimet rajonale kundër ndotjes së ajrit - sepse nisma të tilla kanë një ndikim të drejtpërdrejtë pozitiv në jetën e përditshme dhe krijojnë "ndërvarësi pozitive" midis komuniteteve.

Është gjithashtu e nevojshme, thekson ai, që vendet e tjera në rajon të luajnë rolin e lehtësuesve duke këmbëngulur në zbatimin e projekteve të përbashkëta. Për të filluar, zhbllokimin dhe funksionimin më të lehtë të Ceft-it.

Si një nga problemet kryesore të dialogut deri më tani, Surliq përmend mungesën e transparencës në zbatimin e pikave të dakorduara dhe beson se është e nevojshme të krijohet një platformë dixhitale e disponueshme publikisht që do të monitoronte zbatimin e të gjitha marrëveshjeve në kohë reale.

"Ky mjet do të përmbante: afate të përcaktuara qartë, aktorë përgjegjës, tregues të suksesit dhe statusin e secilës pikë, për shembull - 'në proces', 'zbatuar', 'i vonuar'. Që platforma të jetë e besueshme, ajo mund të menaxhohet nga një komision i përzier i pavarur në të cilin do të merrnin pjesë përfaqësues të BE-së, shoqërisë civile dhe komunitetit akademik. Përveç kësaj, platforma do të ofronte një hapësirë për komentet dhe propozimet e qytetarëve, të cilat do të rrisnin drejtpërdrejt besimin e publikut dhe do të zvogëlonin hapësirën për manipulimin e informacionit në media", pohon ai.

Sipas Surliq, për të kapërcyer lodhjen ekzistuese në dialog, nevojiten instrumente inovative dhe tematikisht specifike: bashkëpunim akademik, lëvizshmëri studentore, bashkëpunim mediatik përmes emisioneve të përbashkëta televizive, programeve dokumentare dhe shkëmbimi i gazetarëve me qëllim kapërcimin e "dhomave të mbyllura të jehonës" në të cilat veprojnë mediat serbe dhe ato të Kosovës.

"Vetëm përmes përpjekjeve të koordinuara është e mundur të kalohet nga ngërçi aktual në paqe dhe stabilitet të përhershëm, i cili është me rëndësi jetike jo vetëm për Serbinë dhe Kosovën, por edhe për të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor. Qytetarët mund t'i detyrojnë politikanët me angazhimin e tyre sepse normalizimi nuk është vetëm një proces në nivelin e udhëheqësve", përfundon Surliq.