Fushata parazgjedhore në Shqipëri: Rama pa program të qartë, opozita synon të mbijetojë

Nëse Edi Rama fiton në zgjedhjet parlamentare më 11 maj, do të arrijë atë që askush deri më tani nuk e ka arritur në pluralizmin shqiptar. Tashmë rekordmen me tre mandate qeverisëse radhazi, ai do të siguronte suksesin e katërt dhe ndoshta 16 vite në pushtet – diçka që e kanë arritur vetëm Enver Hoxha dhe “kryeministri i hekurt” i tij, Mehmet Shehu.

Nga ana tjetër, Sali Berisha, tashmë 81 vjeç, pavarësisht moshës dhe vendimit të Departamentit të Shtetit që e shpalli person "non grata" në SHBA, i ka vënë vetes si synim të rikthehet në pushtet për herë të tretë.

Berisha, lideri i partisë së parë antikomuniste në Shqipëri, Partisë Demokratike, ka qenë president i vendit për pesë vjet dhe kryeministër për tetë vjet rresht. Rama e ka mundur vetëm një herë, në vitin 2013, dhe pas asaj humbjeje, Berisha dha dorëheqje nga drejtimi i partisë, por mbeti deputet dhe anëtar i Këshillit Drejtues.

Cili do të jetë rezultati më 11 maj? A do të mundet Rama të ketë sërish shumicën në parlament, pasi në vitin 2021 Partia Socialiste fitoi 74 nga 140 mandate parlamentare?

Vetë kryeministri është shprehur se është në kërkim të një mazhorance absolute, qoftë edhe me të cilën mund të ndryshojë kushtetutën. Për këtë do të duheshin 93 deputetë, ose dy të tretat e Kuvendit, ndërsa shumica absolute do të ishte me 84 deputetë, gjë që ndodhi në mandatin e parë të Ramës.

Këtë herë socialistët kanë një avantazh të madh ndaj opozitës, sepse nuk kanë vetëm pushtet legjislativ dhe ekzekutiv, por edhe pushtet lokal. Rama ka shumicën në 54 nga 61 bashkitë e vendit, ndërsa demokratët kanë vetëm shtatë. Në zgjedhjet vendore të 2023 humbën edhe Shkodrën, ku ishin tridhjetë vjet në pushtet.

Opozita shpreh shqetësimin se socialistët do të detyrojnë të gjithë anëtarët e administratës shtetërore së bashku me familjarët të votojnë për ta dhe ky dyshim nuk është i pabazë. Në Shqipëri kjo dukuri ka ndodhur pothuajse në çdo zgjedhje, për të cilën ka shkruar edhe ODHIR në raportet e saj.

Megjithatë, pas 12 vitesh në pushtet, Rama është mjaft i rraskapitur, sidomos me afera të shumta, dhe shumë nga ish-kryetarët, ministra e zëvendës të tij janë nën hetim, të dënuar apo në arrati. Mes tyre janë kryebashkiakët Safet Gjici, Elvis Roshi, Erion Veliaj kryetari i Bashkisë së Tiranës, Fran Tuci, Fran Frokaj, Raimonda Balilaj, Lefter Ala, Fatos Tushe apo Adem Lala. Po kështu edhe ish-ministrat Saimir Tahiri, Ilir Bećja, Lefter Koka, si dhe ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj.

Për zgjedhjet e ardhshme, kryeministri i Shqipërisë bëri një shkëputje nga e kaluara dhe futi emra të rinj në listën e kandidatëve për deputetë, veçanërisht në të ashtuquajturat “lista të mbyllura”, të cilave u garantohet vendi në parlament.

Edi Rama po bën fushatë me sloganin “Pasaporta europiane”, duke pretenduar se do të përfundojë negociatat me BE në vitin 2027 dhe do të anëtarësohet në vitin 2030. Sipas tij, vetëm socialistët mund të arrijnë integrimin europian të vendit. Ai e cilëson edhe reformën në drejtësi si arritje të mazhorancës qeverisëse në vend, duke theksuar se sot në Shqipëri nuk ka të paprekshëm dhe se zyrtarë të lartë e deri edhe socialistë janë hetuar dhe dënuar.

Ndërkohë, opozita ka vendosur të bëjë fushatë duke vënë në dukje problemet ekonomike të vendit dhe korrupsionin në qeveri. Berisha premtoi pagesë mujore të minimumit jetik prej 200 euro, pension jo më pak se 200 euro, pagë minimale 500 euro dhe pagë mesatare 1200 euro në muaj. Rama fillimisht akuzoi rivalin e tij se “fluturon në tapet fluturues”, por tani po bën të njëjtat premtime, me një pagë minimale prej 500 euro dhe një pagë mesatare mbi 1000 euro.

Analisti politik Bledian Koka, kryeredaktor në Siri TV, e cila mbështet plotësisht Berishën dhe Partinë Demokratike, thekson pikërisht këtë strategji të opozitës.

“Në këto zgjedhje ekzistojnë dy qëndrime të ndryshme nga rivalët politikë. Zoti Rama ende nuk ka folur për një program të qartë se çfarë u premton qytetarëve shqiptarë gjatë mandatit të tij të katërt. Ai flet kryesisht për ‘pasaportën evropiane’, pra anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, një gjë që nuk varet nga vullneti i qeverisë sonë, por nga vullneti i Bashkimit Evropian. Rama ka nisur një komunikim të përditshëm me qytetarët në Facebook, të quajtur ‘Sy më sy’. Kryeministri nuk e përdor këtë komunikim për të paraqitur programin e tij politik, por si një prani të përditshme mediatike dhe si përpjekje për ta shndërruar fushatën zgjedhore në një qasje populiste. Kjo vërehet në përgjigjet që ai u jep pyetjeve të qytetarëve. Para disa ditësh, vetë lideri opozitar, zoti Sali Berisha, dha një mesazh për Partinë Demokratike, duke theksuar që njerëzit e angazhuar në fushatën zgjedhore duhet të kalojnë 80 për qind të kohës duke paraqitur programin dhe duke komunikuar drejtpërdrejt me qytetarët,” vlerëson Koka.

Megjithatë, Koka thotë se parregullsitë dhe shkeljet e ligjit zgjedhor mund të ndikojnë në rezultatin e zgjedhjeve, duke pasur parasysh avantazhet e mazhorancës.

"Opozita e ka fokusuar aktivitetin e saj në sfidat ekonomike me të cilat përballet vendi dhe në zgjidhjet që propozon, si një mundësi për të rritur ritmin e zhvillimit ekonomik në Shqipëri, nëse vjen në pushtet. Mbetet për t'u parë se si do të kuptohet dhe interpretohet kjo qasje e opozitës nga votuesit shqiptarë. Duhet të presim për të kuptuar nëse shqiptarët janë lodhur nga kjo mazhorancë në pushtet dhe nëse duhet të themi se në zgjedhjet e 1 majit duhet ta shohin këtë zgjidhje në opozitë. Shqipëria, për fat të keq, është ende problem i procesit zgjedhor dhe sidomos kur bëhet fjalë për numërimin e votave. Akuzat në këtë drejtim kanë të bëjnë më së shumti me mazhorancën qeverisëse, e cila akuzohet për blerje votash ose për bashkëpunim me elementë kriminalë në pjesë të caktuara të vendit për të bërë presion mbi popullin dhe për të siguruar më shumë vota”, tha ai.

Siç shtoi ai, edhe më problematik është përdorimi i fondeve shtetërore për të ndikuar në vullnetin e qytetarëve, siç janë investimet në rrugë, të cilat sipas Kodit Zgjedhor të Shqipërisë nuk lejohen gjashtë muaj para zgjedhjeve.

“Gjithashtu premtimet për rritje të pagave dhe pensioneve dhe shpërblime monetare, kryesisht për pensionistët, në prag të fushatës elektorale. Ka edhe probleme të tjera të shumta, si punësimi i një numri të madh njerëzish në administratën publike, e cila aktualisht është e “mbi fryrë” dhe kjo konsiderohet shumë shqetësuese dhe një barrë për buxhetin e shtetit”, theksoi Koka.

Duket se shpresa më e madhe e opozitës qëndron tek ndryshimi që ndodhi në SHBA, tek fitorja e Donald Trump në zgjedhjet presidenciale. Berisha arriti një marrëveshje për të marrë ndihmën e Kris La Civita, njeriu që drejtoi fushatën dhe siguroi fitoren e Trump, në fushatën zgjedhore.  Megjithatë, Koka thotë se opozita mund të dëmtohet nga ndarja brenda së djathtës, pasi shumë parti si ato të Lulzim Bashës, Enkelejd Alibeajt, Dashamir Shehit apo Adriatik Lapajt refuzuan të hynin në koalicion me Partinë Demokratike.

“Ekziston një element i ri apo shtesë në këtë fushatë zgjedhore të opozitës, të cilin ajo e ka promovuar në mënyrë të theksuar. Ky element është bashkëpunimi që opozita ka vendosur me strategun e fushatave zgjedhore, zotin Kris La Civita, njeriun që i dha mandatin e dytë zotit Donald Trump në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Opozita ka arritur një marrëveshje me të, dhe kjo konsiderohet si një mundësi e re, ndoshta edhe vendimtare për zgjedhjet e majit. Megjithatë, shpresa kryesore dhe pritshmëria e opozitës qëndron tek ndërgjegjësimi i qytetarëve dhe mënyra se si ata do të votojnë. Pra, mbetet të shihet nëse shqiptarët duan një mandat të katërt për Edi Ramën si kryeministër, apo ndoshta mendojnë se ka ardhur koha për një rotacion politik dhe për t’i dhënë opozitës një mundësi për të fituar zgjedhjet,” tha ai.

Ai shtoi se opozita nuk arriti të bashkohej plotësisht përpara zgjedhjeve, nuk arriti të bashkonte të gjitha forcat e rëndësishme politike në Shqipëri.

“Ne shohim që Partia Demokratike ka krijuar një koalicion me parti kryesisht të djathta, por që jo gjithmonë kanë peshë elektorale, dhe disa forca të reja politike që janë shfaqur vitet e fundit janë gjithashtu në skenë. Këto parti kanë ambicie dhe forcë politike, megjithëse nuk dihet se çfarë ndikimi do të kenë realisht në procesin zgjedhor. Megjithatë, logjika e thjeshtë dhe sondazhet e mëparshme të publikuara në mediat shqiptare tregojnë se, nëse këto forca të reja politike do të ishin në koalicion me partinë kryesore opozitare të zotit Berisha, mundësia e rotacionit politik në Shqipëri do të ishte më e madhe”, përfundon Koka.

Nga ana tjetër, analisti politik Frok Çupi është plotësisht i bindur për fitoren e thellë të socialistëve. Ai nuk jep një parashikim konkret të rezultateve, por është shumë i qartë kur i quan këto zgjedhje si shansin e fundit për mbijetesën e opozitës.

"Problemi i opozitës është të mbijetojë. Domethënë unë e imagjinoj opozitën sikur të ishte në det dhe tërhoqi një tub për të marrë oksigjen. Opozita thjesht kërkon të mbijetojë edhe këtë herë. Ka mundësi që këto të jenë zgjedhjet e fundit për Partinë Demokratike, sepse në zgjedhjet e ardhshme nuk do të ketë më. Ky është problemi i parë. Një problem tjetër për opozitën është se këto zgjedhje janë një garë mes dy “botëve”, dhe kjo është më e rëndësishme se çdo arsye tjetër. Partia Demokratike dhe aleatët e saj kanë kaluar kaq shumë vite në beteja të kota, për shembull, janë kaluar në beteja pro-islamike, tani në beteja pro greke, në beteja për konflikte në Kosovë dhe në vende të tjera”, thotë Çupi.

Çupi i vlerëson Ramës dhe socialistëve atë që ai e quan modernizimi i Shqipërisë, apo krijimi i Shqipërisë siç e njohim ne sot.

"Përparimi dhe zhvillimi në vendin tonë u arrit vetëm nën administrimin e kësaj mazhorance. Ka një ide, që duhet thënë se ka logjikë, sipas së cilës kjo shumicë u shpërdorua. Mendoj se lidhet vetëm me kohëzgjatjen e kohës që socialistët kanë qenë në pushtet, por në realitet është një mazhorancë që nuk ka stagnuar dhe kjo është diçka që nuk i jep elektoratit aftësinë për të menduar për përpjekjen për të ndryshuar shumicën në pushtet. Kjo do të ishte një fatkeqësi”, beson Çupi.

Çupi thekson se pavarësisht nga ish-ministrat dhe ish-kryetarët e shumtë socialistë të cilët janë hetuar apo dënuar nga drejtësia, opozita ende i ka problemet më të mëdha me gjykatat dhe prokurorinë. Ai përmend gjyqet e liderëve kyç si Ilir Meta apo Salji Berisha.

“Një çështje tjetër është marrëdhënia mes politikës dhe pushtetit gjyqësor. Opozita ka kandidatët e saj kryesorë në SPAK (Struktura e Posaçme për Luftën kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar), ata janë nën hetim dhe me siguri do të dënohen në të ardhmen. Shumica, në listat e sigurta të kandidatëve për deputetë, nuk kanë asnjë prej tyre. Siç pashë nga të dhënat e SPAK-ut, opozita ka 12 kandidatë kryesorë nën hetim, të akuzuar ose të burgosur. Një kohë në burg pritet të kalojë edhe Sali Berisha, i cili është kreu i Partisë Demokratike, pasi akuzohet për shumë akuza. Kjo do të thotë se kjo opozitë në fakt kërkon vota jo për të zbatuar ndonjë program zgjedhor, por për të mbrojtur Sali Berishën nga burgu”, përfundoi Çupi.

Në zgjedhjet parlamentare më 11 maj marrin pjesë tetë parti dhe tre koalicione. Partia “Së Bashku” e Arlind Qori, Koalicioni Euroatlantik i Lulzim Bashës, Partia Socialdemokrate e Tom Doshit, Partia “Shqipëria Mundet” e Adriatik Lapaj, Aleanca Kombëtare Shqiptare e Elena Kocaqit, Aleanca “Shqipëria e Re” e Edmond Stojkut, Partia “Atdheu” e Kreshnik Osmanit dhe Partia “Mundësia” e Agron Shehaj. Koalicionet janë: Koalicioni i Partisë Demokratike “Shqipëria Madhështore” i Sali Berishës, Partia Socialiste e Edi Ramës dhe Koalicioni “Të Drejtat për Zhvillim” me bashkëkryetarët Dashamir Shehi dhe Enkelejd Alibeaj.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Punëve të Brendshme, të drejtë vote kanë pak më shumë se 3.730.000 shqiptarë brenda dhe jashtë vendit. Procesi i votimit do të zhvillohet në 5050 qendra votimi. Sipas listës së Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, numri i votuesve të regjistruar zyrtarisht nga jashtë për zgjedhjet parlamentare të 11 majit është 245.808 persona nga 85 vende të botës. Mbi 294,000 emigrantë janë regjistruar. Sipas ligjit zgjedhor, të drejtën e votës kishin emigrantët me dokumente identiteti të vlefshme ose të pavlefshme shqiptare (pasaporta, kartë identiteti) dhe ata që kishin adresën e saktë të vendbanimit jashtë vendit. Kjo është hera e parë në zgjedhjet në Shqipëri që diaspora ka të drejtë vote. Fletët e votimit për emigrantët do të dërgohen me postë nga data 10 prill.