Autorja e filmit "Shtëpia e verdhë" Sllagjana Zariq: Nëse nuk e ruajmë kujtimin e të rrëmbyerve, ata do të zhduken edhe një herë

Autorja e filmit “Shtëpia e Verdhë” Sllagjana Zariq thotë se me këtë film, i cili bazohet në raportin e Dik Martit dhe dokumentin e UNMIK-ut të vitit 2003, ka dashur të ruaj kujtimin e personave të zhdukur. Nëse ne nuk flasim për to, do të zhduken edhe një herë, ka thënë autorja i serialit filmik “Dosja e Kosovës”, transmeton RTS.

Zariq, i ftuar në programin e mëngjesit të RTS-it, tha se filmi dokumentar me metrazh të gjatë, i cili është prodhuar nga Programi Informativ i Radiotelevizionit të Serbisë dhe në bashkëpunim me MPB-në dhe që do të shfaqet sonte në RTS, nuk është propagandë serbe apo përrallë serbe, siç u tha, dhe se të gjitha pretendimet e bëra në film janë të bazuara në dokumente ndërkombëtare dhe kërkime serioze.

“Filmi është bërë në bazë të hulumtimit të Dik Martit dhe raportit që është miratuar nga APKE, si dhe në një dokument të UNMIK-ut të vitit 2003, në të cilin janë paraqitur deklaratat e dëshmitarëve, ish-pjesëtarëve të UÇK-së, të cilët kishin njohuri direkte apo indirekte për transportimin e serbëve në Shqipëri, si dhe për tregtinë me organe”, ka thënë Zariq.

Pas raportimit të Dik Martit, u krye një hetim mjaft i gjerë i udhëhequr nga prokurori special Klint Villiamson, i cili konfirmoi pretendimet e Martit.

“Është një histori e hidhur dhe tragjike për fatin e të rrëmbyerve, atmosferën që mbizotëroi pas 10 qershorit 1999, një histori për drejtësinë që ishte selektive. Rrëmbyen njerëz në rrugë, në vendin e punës, madje kishim raste që mjekët janë rrëmbyer para spitalit, një student e stomatologjisë që punonte në urgjencë, dhe kjo ka ndodhur para kontingjentit të KFOR-it që ishte prezent në atë kohë”, tha autorja e filmit.

Më shumë se 1000 njerëz u zhdukën, vdiqen dhe u vranë

Sipas dokumenteve, më shumë se 1000 njerëz u zhdukën, vdiqën ose u vranë, nga të cilët më shumë se 700 ishin serbë. Fati i 400 prej tyre nuk dihet deri më sot.

"Një numër i serbëve u vranë menjëherë pas rrëmbimit në Kosovë, disa prej tyre u dërguan në kampe të improvizuara. Dokumentet e UNMIK-ut tregojnë se në Kosovë në vitin 1999, dhe ku ishte më e tmerrshme në qershor, korrik dhe gusht, ekzistuan 144 kampe të improvizuara. Kur para syve të bashkësisë ndërkombëtare u bë e rrezikshme, sepse nuk mund të them se KFOR-i nuk i kërkoi të zhdukurit, UÇK-ja filloi t'i transportonte në Shqipëri”, thotë Zariq.

Ata transportoheshin me furgona, frigoriferë dhe kur u bë shumë i rrezikshëm për t'i transportuar përtej kufirit, i merrnin edhe në këmbë.

“Në Shqipëri kanë qenë në zonat kufitare, janë vendosur në shtëpi private, stalla, hambare, disa janë vrarë menjëherë pas mbërritjes në Shqipëri, dhe disa serbë janë transferuar të vdekur nga Kosova e Metohia në Shqipëri. Një numër prej tyre kanë përfunduar si viktima të autoriteteve të trafikimit”, thekson Zariq.

Një pjesë e të rrëmbyerve e kuptuan në “shtëpinë e verdhë” se çfarë fati i priste

Ajo theksoi se ka dëshmi të tmerrshme të dëshmitarëve, ish-pjesëtarëve të UÇK-së - shoferë kamionësh, frigoriferësh dhe furgonash, të cilët thonë se njerëzit lart në mal bënin punë fizike, punë bujqësore, prenë dru, se "ishin në banjën e ajrit” ku ishin përgatitur për fatin që i priste.

“Sipas dëshmive të dëshmitarëve, të cilat janë dhënë në dokumentin e UNMIK-ut, një numër njerëzish kanë kuptuar se cili do të jetë fati i tyre. Ata janë transportuar nga një vend në tjetrin, në grupe prej 5-10 personash, për të mos u bërë shumë i dukshëm për popullatën vendase. Secili prej tyre kaloi të paktën në dy kampe tranzite," tha Zariq.

Ajo vëren se “shtëpia e verdhë” nuk ishte një klinikë ku merreshin organe, siç mendohej prej kohësh, por kishte një shtëpi tjetër në qytetin e Fushë Krujës, pranë aeroportit të Tiranës.

“Në shtëpinë e verdhë në fshatin Ripë, të burgosurve iu është bërë ekzaminimi me ultratinguj, është marrë gjaku dhe gjatë atyre ekzaminimeve të shumta nga mjekët, që kanë filluar në Kosovë e Metohi, të burgosur të caktuar, sipas dëshmitarëve të UÇK-së, janë vënë në dijeni se do të bëheshin copa”, tha autorja e filmit.

Sllagjana Zariq thekson se, sipas dokumenteve dhe dëshmive në të cilat bazohet filmi, nuk është përmendur as heqja e organeve pa anestezi, as transplantimi i lëkurës, zemrës apo syve, për të cilin është shkruar në mediat tona.

“Këtu po flasim për trafik të veshkave, jo për transplantim. Transplantimi kërkon kushte të rënda mjekësore dhe teknike dhe këtu, sipas raportit të Dik Martit, janë vrarë njerëz, pasuar së shpejti nga një operacion gjatë të cilit është hequr veshka, e cila është mbajtur në kushtet sterile në akull dhe më pas transportohen në vende të tjera, më e përmendura është Turqia”, tha Sllagjana Zariq.

Prej 23 vitesh familjet nuk e dinë se çfarë ka ndodhur

Autorja i filmit shprehet se ishte po aq e vështirë për të ndjekur fatin e të rrëmbyerve dhe historitë e nënave që kanë kaluar një agoni prej më shumë se 20 vitesh.

“Ata provuan gjithçka, dhanë para, bënë gjithçka për të marrë informacion dhe për të arritur tek të dashurit e tyre. Prej 23 vitesh nuk kanë trup, nuk e dinë se çfarë ka ndodhur, dëgjojnë histori të ndryshme për torturat, masakrat, prerjet”, thotë Zariq.

Me këtë film ajo ka dashur të rifillojë procesin, të gjejnë trupat e njerëzve, por edhe të ruajë kujtimet e tyre.

“Kam dashur dhe mendoj se ky është obligim i RTS-it që të raportojë për këta persona, zhdukjet e tyre, fatet e tyre, sepse nëse nuk flasim për ta, ata do të zhduken edhe një herë. Prandaj e bëra këtë histori, dhe Koshare dhe '1998', të jenë pjesë e kujtesës kolektive të popullit tonë”, ka theksuar Zariq.

Verica Tomanoviq - gruaja e profesorit dhe doktorit të rrëmbyer Andrija Tomanoviq, Igor Todorovski - vëllai i një 28 vjeçari i cili u rrëmbye nga vendi i punës nga Qendra Emergjente në Prishtinë, Dragana Majstoroviq - nëna e shtatëmbëdhjetë vjeçari të zhdukur Ivan, prezantojnë fatet e tyre në film.

“Një numër i madh njerëzish do të vijnë nga Kosova e Metohia dhe besoj se filmi do të kontribuojë për të kuptuar se çfarë ka ndodhur me gjithë ata njerëz, kjo është një histori që duhet ta dimë të gjithë”, thotë autorja e filmit.

Viktima ishin edhe shqiptarët që nuk ishin besnikë të UÇK-së

Krahas kampit në të cilin u burgosën serbët dhe romët, filmi paraqet dëshmi që flasin për kampet që UÇK-ja formoi gjatë bombardimeve në pranverën e vitit 1999 në Shqipëri.

“Në kampet në bazën ushtarake në Kukës dhe Cahan, u sollën dhe u kapën kryesisht shqiptarë që nuk ishin besnikë të UÇK-së”, tha Zariq.

Ajo thekson se akuzat që i atribuohen Hashim Thaçit, i cili po gjykohet në Gjykatën Speciale në Hagë, i referohen atyre vrasjeve dhe keqtrajtimit dhe krimeve të luftës të kryera në kampet në Shqipëri gjatë pranverës së vitit 1999.

“Po mundohesha të zbuloja nëse kishte serbë atje dhe do të zbulojmë në film se çfarë informacioni kemi marrë”, tha autorja e filmit.

Ajo theksoi se i ka një borxh të madh mirënjohjeje gazetarit malazez Jovo Martinoviq dhe gazetarit amerikan Majkll Montgomeri, sepse ishin ata që filluan historinë për "shtëpinë e verdhë".

“Në vitin 2002 dhe 2003, Jovo Martinoviqi kontaktoi me dëshmitarët, ish-pjesëtarë të UÇK-së, të cilët folën për trafikimin e organeve, dhe pikërisht përmes tyre historia arriti në UNMIK, dhe dokumenti të cilit po i referohem është komunikimi mes gazetarëve dhe UNMIK-ut, dhe Karla del Ponte më vonë u referohet atyre në librin e saj. Njohuritë që më dhanë më ndihmuan ta kuptoja të gjithë historinë në mënyrën më të mirë të mundshme dhe ta portretizoj dhe t'ua prezantoj atë shikuesve të RTS-it sa më besnik të jetë e mundur", tha Sllagjana Zariq.

Pas këtij filmi, Sllagjana Zariq do të punojë në pjesën e fundit të serialit “Dosjet e Kosovës”, për Pogromin e marsit të vitit 2004.