Qiriq: Procesi i deserbizimit dhe fshirjes së trashëgimisë historike të serbëve në Kosovë është duke u zhvilluar

Docent, Dr. Jasmina S. Qiriq, historiane e artit dhe profesoreshë në Universitetin e Kragujevacit, vlerëson se pretendimet gjithnjë e më të shpeshta të historianëve shqiptarë për trashëgiminë dardane apo katolike të kishave dhe manastireve të Kishës Ortodokse Serbe janë historikisht të pasakta dhe të bazuara në një teori pseudo-mitologjike për origjinën ilire të shqiptarëve.

Dr. Qiriq thotë për Kosovo online se ky është një proces aktiv i deserbizimit të zonës së Kosovës dhe fshirjes së trashëgimisë historike të serbëve.

“Është interesante dhe disi e paqartë pse shqiptarët modernë dhe disa nga historianët dhe doktorantët e tyre këmbëngulin në origjinën e lashtë të kishave serbe, duke pasur parasysh se lidhja e tyre me ilirët është thjesht një pseudomitologji”, thotë dr.Qiriq.

Ajo thekson se shqiptarët manipulojnë me mjeshtëri faktin se shumica e objekteve mesjetare, veçanërisht kishave dhe manastireve të periudhës së Nemanjiqit, pa përjashtim, janë ndërtuar në vendin e mëparshëm të kultit.

“Shqiptarët e Kosovës, megjithatë, me mjeshtëri e manipulojnë këtë fakt, duke pretenduar se situata aktuale është rezultat i rindërtimit të Nemanjiqit, por se Nemanjiqit po rrënonin ndërtesat e hershme shqiptare dhe me këtë nënkuptojnë të gjitha ato objekte që ne i njohim në historiografi si her bizantine nga shekulli VI”, thotë bashkëbiseduesja jonë.

Qiriq, e cila është njohëse e trashëgimisë mesjetare serbe, shpjegon për Kosovo online se pikërisht ky është rasti me përpjekjen për të përvetësuar kishën e Virgjëreshës së Hvostanskës. Ajo thotë se me këmbëngulje theksohet se bëhet fjalë për bazilikë, gjë që, sipas saj, është një interpretim krejtësisht injorant i këtij termi.

“Fjala bazilikë u theksua krejtësisht në mënyrë injorante, sikur të ishte një term arkitektonik që nuk ishte në praktikën ndërtimore në arkitekturën mesjetare serbe. Bëhet fjalë për zëvendësimin e tezave, sikur në vend të fjalës baptisteri të përdornin fjalën baptisterium, duke menduar se kjo fjalë nuk është 'tipike' në kulturën e krishterë”, thotë Qiriq.

Ajo thotë se faktet historike e mohojnë plotësisht pretendimin se është trashëgimi dardane.

“Dimë se është një bazilikë e hershme bizantine që është ndërtuar në mesin e shekullit VI. Ne e dimë këtë sepse kishte gjithçka që ishte e zakonshme për bazilikat e asaj epoke: një hapësirë ​​për relike dhe një atrium në pjesën perëndimore. Prandaj, mbetjet e bazilikës dhe varrit të nëndheshëm të destinuara për disa persona janë pjesë e trashëgimisë së hershme bizantine, jo dardane”, thekson Qiriq.

Ajo shprehet se, sipas të dhënave historike, në themelet e kësaj bazilike është ndërtuar një kishë e re në dekadën e tretë të shekullit të 13-të, e cila ka shërbyer si seli e dioqezës së Hvostanit.

“Kjo kishë kishte përmasa harmonike, e ndërtuar në stilin e shkollës arkitekturore të Rashit, me një transept dhe një kupolë. “Shpesh identifikohet me kishën e Krishtit Shpëtimtar në manastirin e Zhiçës”, saktëson Qiriq.

Ajo thotë se kisha është rindërtuar me shumë gjasa në vitin 1219 dhe se është ndërtuar nga ndërtues nga Kotorri dhe se është shkruar shumë për hulumtimet arkeologjike të këtij tempulli dhe se në vitin 1976 është botuar monografia Studenica Hvostanska nga Instituti për Historia e Artit.

“Në fund të fundit, në të gjitha pasqyrat e arkitekturës mesjetare serbe, bazuar në themelet e ruajtura dhe të dhënat e marra nga gërmimet, Studenica Hvostanska merret si shembull i rëndësishëm arkitektonik që i përket prirjeve kryesore të arkitekturës serbe të shekullit të 13-të”, specifikon Dr.Qiriq.