Shantiq: Plakja e popullsisë po bën presion mbi ekonominë, Serbia ka nevojë për një pleqëri aktive dhe të shëndetshme

Danica Shantiq, profesoreshë në Fakultetin e Gjeografisë në Universitetin e Beogradit, theksoi se mosha mesatare e popullsisë po rritet jo vetëm në Serbi dhe vendet e rajonit, por edhe në Evropë, duke treguar se një trend i tillë shton presion mbi fondet e pensioneve dhe ekonominë e shteteve. Siç thekson ajo, plakja e shëndetshme dhe aktive janë disa nga masat demografike që kanë dhënë rezultate në vendet evropiane, por vendet e rajonit, thekson, nuk kanë ende zgjidhje sistematike për aplikimin e shembujve evropianë të praktikave të mira.

Shantiq deklaroi se emigrimi i popullsisë së re dhe të aftë për punë kontribuon në rritjen e moshës së popullsisë në rajon dhe se masat e imigracionit duhet të zbatohen për të plotësuar vendet e punës dhe për të ruajtur ekonominë.

“Mosha mesatare në Serbi po rritet edhe sipas regjistrimit të ri nga viti 2022, dhe kjo është diçka që pritet dhe është një trend në botë, mbi të gjitha në vendet e zhvilluara, sepse ne gjithmonë kemi dashur të jetojmë më gjatë dhe jini më të shëndetshëm, dhe këtu tani po e arrijmë në periudhën moderne”, tha Shantiq për Kosovo online.

Megjithatë, siç thekson ajo, procesi i plakjes tani është bërë aq i shpejtë sa vendet thjesht nuk janë të përgatitura për të.

Ajo theksoi se mosha mesatare në BE, por edhe në Serbi është rreth 43 vjeç.

“Kur del informacioni se mosha mesatare në Serbi është 43 vjeç, ne thjesht imagjinojmë sepse kur krahasohemi me disa vende të tjera të botës dhe shohim se janë 20 apo 30 vjet, atëherë pyesim veten se në cilin drejtim po shkojmë dhe nëse kemi një përgjigje për plakjen demografike, pra një rritje të numrit të njerëzve që janë më të vjetër se 65 vjeç”, tha Shantiq.

Krahasuar me regjistrimin e fundit që është bërë në Serbi në vitin 2011, vëren ajo, se ka pasur një rritje të numrit të grupmoshave për dy vjet.

Ajo vlerëson se nuk duket shumë, por kur merret pjesa e atyre njerëzve, tani është 23 për qind e popullsisë së përgjithshme të Serbisë qendrore dhe Vojvodinës, ku është bërë regjistrimi.

Nga ana tjetër, shton përqindja e personave të moshës 0 deri në 14 vjeç është vetëm 14 për qind, që do të thotë se Serbia po bëhet vend i të moshuarve.

“Ky, e përsëris, është një trend evropian. Ne e kemi quajtur Evropën gjithmonë 'zonja e vjetër', tani ajo po bëhet vërtet një 'zonjë e vjetër' dhe disi po ecim në drejtim të zhvillimit të atyre vendeve që tashmë kanë arritur nivele të caktuara moshe. Tani ajo që është dashur të bëhet më herët, dhe nuk është vonë tani, është krijimi i disa dokumenteve që do të adresonin numrin e shtuar të të moshuarve në Serbi”, tha Shantiq.

Ajo thekson se pasojat e plakjes së popullsisë prekin kryesisht perspektivën ekonomike, pra krijojnë presion në sistemin pensional.

Megjithatë, ai thotë se plakja e popullsisë është, në njëfarë kuptimi, një kategori demografike.

“Duke qenë se sistemi i pensioneve siç e njohim është krijuar në vitet 60 në Amerikë, atëherë jetëgjatësia e njerëzve ka qenë shumë më e shkurtër se sot. Bazuar në atë jetëgjatësi të pritshme, përcaktohet numri i viteve kur dilni në pension dhe kështu ishte. Ne kemi jetën tonë të punës, jetëgjatësia është 66-67 vjet dhe sistemi i pensioneve mund të funksionojë kështu”, shpjegon profesoresha.

Megjithatë, duke qenë se jetëgjatësia totale e njerëzve në disa vende është rritur në 80 apo edhe 90 vjet, siç ndodh në Japoni, pa ndryshuar asgjë, në periudhën moderne është kuptuar që as ekonomia më e pasur në botë nuk mund të përballojë. një presion të tillë ndaj sistemit të pensioneve, theksoi ajo.

Në këtë kuptim, siç thotë, Serbia përballet me një sfidë të madhe, e cila është që vitet në punë, pra jeta e punës, të mos mbarojnë kur thotë ligji.

“Pastaj ne përpiqemi t'i zhvendosim ato vite me tre muaj, me gjashtë muaj dhe çdo vit kemi një ndryshim, kjo është një karakteristikë e vendeve evropiane. Epo, kur marrim informacione nga Greqia për protesta të mëdha, janë pikërisht ato që zhvillohen mes punëtorëve kur shpallet reforma e atij ligji. Kështu që shtetet filluan të krijojnë një përgjigje ndaj kësaj. Popullsia nuk e shikon me sy të mirë, sepse jemi mësuar me ato 65 vjet dhe duke pasur parasysh që kemi gjithnjë e më shumë të moshuar dhe se po rritet presioni, duhet të ketë një reformë ose thjesht një sistem pensioni i cili ekziston sot, patjetër duhet të zëvendësohet”, tha Shantiq.

Ajo paralajmëroi se largimi i popullsisë jashtë vendit ndikon ndjeshëm në plakje nëse merren parasysh vitet në të cilat njerëzit emigrojnë më shumë.

Më shpesh, thekson, njerëzit largohen nga vendi në të tridhjetat e tyre - kur ata janë në gjendje të punojnë dhe të jenë pjellorë.

Ajo shton se njerëzit emigronin në të njëzetat e tyre, por se kufiri është zhvendosur për shkak të nivelit arsimor në Serbi dhe se tani njerëzit shkojnë jashtë rreth moshës 30 vjeçare.

“Kur popullsia e re, riprodhuese e një territori largohet, është e qartë se popullsia e moshuar që nuk është aq e lëvizshme dhe fëmijët që janë në shkollë mbeten në atë popullsi. Dhe tani, po të shohim natalitetin, ai është më i ulëti në krahasim me shekullin e 20-të dhe nuk mjafton për të mbushur boshllëqet në tregun e punës, as nuk do të mjaftojë, as nuk do të mjaftojë në 15 vitet e ardhshme. dhe pastaj lind pyetja se si do të funksionojë sistemi ynë i pensioneve dhe tregu i punës dhe ekonomia, nëse nuk gjejmë disa masa urgjente që do të japin rezultate”, paralajmëron ajo.

Ajo thotë se rezultatet në sferën demografike mund të shihen vetëm për 15 apo 20 vjet, pavarësisht se sa efektive janë masat dhe sa para janë investuar në to.

Sa i përket masave ekonomike, Shantiq vëren se ato mund të japin rezultate më shpejt, por se përmirësimi më i rëndësishëm në pasqyrën e moshës së popullsisë dhe pasojat e saj do të ishte në radhë të parë kthimi, pra kthimi i njerëzve.

“Vitin e kaluar kemi pasur 55 mijë punëtorë të huaj që kanë marrë leje qëndrimi dhe pune në Serbi. Unë shoh që këtë vit raporti është se deri në tetor kanë ardhur 16 mijë. Kjo është një rënie e numrit të punëtorëve, por nuk jam i sigurt se ky numër do të mbetet në 16.000. Ne kemi vërtet nevojë për punëtorë, sepse njerëzit tanë po shpërngulen, ne po plakemi dhe tregu i punës duhet të përmirësohet disi, kryesisht përmes imigrimit të njerëzve që duan të vijnë. Sipas statistikave, nga njerëzit që duan të vijnë, janë kryesisht kinezë, rusë, shtetas të Turqisë, Nepalit, Indisë, Bangladeshit, Sri Lankës, janë punëtorë që mbështesin ekonominë e Serbisë, sepse i kemi ftuar dhe nëse ata po të mos ishte, disa vende pune do të mbeteshin të paplotësuara dhe buxheti do të pësonte dëme dhe nuk do të kishte kush të paguante taksat”, tha Shantiq.

Duke folur për masat që eventualisht do të parandalonin pasojat e plakjes së popullsisë, profesori thekson se Serbia duhet të ndjekë shembuj të praktikës së mirë, siç është Britania e Madhe.

Britania e Madhe, shpjegon ai, filloi të punojë për krijimin e plakjes së shëndetshme dhe aktive 20 vjet më parë.

“Vetëm se kur njerëzit dalin në pension, ne disi nuk i harrojmë ata. Për t'u ofruar atyre disa mundësi për të vazhduar kontributin aktiv në shoqëri në përputhje me aftësitë e tyre. E para e pranoi Britania e Madhe, pastaj vendet e tjera të Evropës Perëndimore dhe në njëfarë mënyre ngadalë po na vjen në këtë pjesë të botës”, tha Shantiq.

Ajo iu referua edhe shembullit të masave demografike në Kroaci, duke i vlerësuar ato si shumë efektive.

Në Kroaci, nënvizon ajo, njerëzve u është dhënë mundësia që edhe pas daljes në pension të kalojnë një pjesë të caktuar të kohës në statusin e punës dhe në këtë mënyrë të fitojnë dhe të kompensojnë të ardhurat që marrin nga fondi pensional.

Ajo thekson se në Evropë është shumë e zakonshme që të moshuarit të punojnë në muze, institucione kulturore ose katër orë në të njëjtën kohë dhe, siç vlerëson ai, nga njëra anë ndihen më mirë, ndërsa nga ana tjetër kontribuojnë ende në shoqërinë dhe buxhetin.

Shantiq thekson se një nga masat demografike që jep rezultate është e ashtuquajtura plakje e shëndetshme, në kuadër të së cilës pritet që shteti të punojë në përmirësimin e sistemit shëndetësor.

“Të mundohemi që përmes institucioneve shëndetësore cilësore t’u mundësojmë atyre njerëzve që të kalojnë sa më shumë vite jetë në shëndetësi”, ka theksuar ajo.

Megjithatë, Shantiq vlerëson se përkundër shembujve të praktikës së mirë, vendet e rajonit, Shqipëria dhe Serbia, nuk zbatojnë masa konkrete në sistemin e tyre që kanë zënë rrënjë dhe po japin rezultate në Evropë.

Duke iu referuar rezultateve të fundit të regjistrimit të popullsisë në Mal të Zi, thekson se mosha mesatare e popullsisë është 39 vjeç, që është një rezultat shumë i mirë në krahasim me Evropën.

Sipas saj edhe Shqipëria ka një popullsi të re. Problemi kryesor për shqiptarët është emigracioni i popullsisë dhe ikja jashtë vendit.

“Niveli i emigrimit të popullsisë së re nga Shqipëria është vërtet i lartë. Kur keni një popullsi të re që po largohet, pavarësisht se çfarë do të thotë regjistrimi se ka shumë prej tyre, situata reale është se procesi i plakjes atje është jashtëzakonisht intensiv”, shpjegon Shantiq.

Ajo shprehu bindjen se vendet e rajonit do të përpiqen t'u përgjigjen atyre sfidave në mënyrë të ngjashme.

“Ne kemi nevojë për të moshuarit, nuk na shqetësojnë në autobusë siç mendojmë shpesh dhe në radhë. Ata me të vërtetë mund të jenë pjesëtarë shumë të dobishëm të kësaj shoqërie dhe ne duhet të llogarisim tek ata”, përfundoi Shantiq.