Tomanoviq: Prej 26 vitesh po kërkoj të vërtetën, burrin tim e rrëmbyen para syve të KFOR-it

Çdo 24 qershor për familjen tonë është ditë e pikëllimit të madh. Kështu e fillon rrëfimin e saj Verica Tomanoviq, kryetare e Shoqatës së Familjeve të Personave të Rrëmbyer dhe të Zhdukur nga Kosova dhe Metohija, të cilit bashkëshorti i është rrëmbyer në këtë ditë, para 26 vitesh, nga QKS-ja në Prishtinë dhe që prej atëherë nuk ka asnjë informacion për fatin e tij.

Andrija Tomanoviq ishte një nga kirurgët më të njohur në Prishtinë, shef i kirurgjisë në QKS, profesor i rregullt në Fakultetin e Mjekësisë dhe anëtar i shumë shoqatave ndërkombëtare profesionale të kirurgëve.

Sipas informatave të mbledhura deri më tani, ai është rrëmbyer atë ditë, rreth orës 13:00, në portën e QKS-së të cilën në atë moment e ruanin forca të shumta të KFOR-it. Dhe kjo është e tëra që dihet.

Që nga ajo ditë, bashkëshortja e tij Verica, në kërkim të së vërtetës, u është drejtuar pa sukses të gjitha organizatave ndërkombëtare dhe institucioneve vendore, përfshirë edhe KFOR-in dhe UNMIK-un.

Të gjitha dokumentet relevante i ruan me kujdes: letra, kërkesa, lutje që t’i ndihmojnë dhe ta gjejnë burrin e saj. Asnjëherë nuk ka marrë përgjigje.

“Në ditët pas 24 qershorit 1999 iu drejtova edhe Zyrës së OKB-së në Beograd, Kryqit të Kuq Ndërkombëtar, por edhe personalisht komandantit të atëhershëm të KFOR-it, gjeneralit Majkëll Xhekson. Kurrë nuk më është përgjigjur, megjithëse në Fushë Kosovë u premtoi të gjithë qytetarëve siguri dhe mbrojtje pa marrë parasysh përkatësinë kombëtare. Nga fjala e një oficeri ka mbetur vetëm kjo kopje e letrës sime,” thotë me indinjatë Tomanoviq.

Ajo përmend një sërë dokumentesh, ndër të cilat edhe një mesazh që nipi i saj ia kishte shkruar gjyshit, duke i kërkuar që të kthehej sa më shpejt në shtëpi…

Me burrin e saj kishte folur për herë të fundit mëngjesin e 24 qershorit, rreth orës gjashtë.

“Tha se nuk kishte fjetur fare atë natë, se në qytet kishte ndodhur një katastrofë. Nga dritarja kishte parë thyerje të vitrinave, vjedhje të mobilieve, vjedhje të tepihëve… dyqanet ishin përballë shtëpisë sonë, hyrje të dhunshme në banesa... Të nesërmen dëgjuam se një nga fqinjët tanë ishte vrarë në rrugë,” fillon rrëfimin Verica Tomanoviq.

Ajo shpjegon se bashkëshorti i saj vetëm një ditë më herët, më 23 qershor, ishte kthyer në banesën e tyre për t’u pushuar, pas 78 ditësh të kaluara në spital, kryesisht në sallën e operacionit.

„Kurrë nuk e ka interesuar se kush cilës kombësi apo feje i përket dikush, por vetëm si të shpëtojë jetën e dikujt. Kishte mijëra raste të tilla, sepse punoi plot 32 vjet në atë spital. I besonte njerëzve, i besonte misionit ndërkombëtar, e pastaj na ndodhi ferri“, rrëfen me dhimbje Verica Tomanoviq.

Ndër fotot e Andrijës është edhe një ku ai buzëqesh.

Buzëqeshja e një njeriu të lindur në Dubrovnik, që lumturinë e gjeti në Prishtinë.

Fotografia e fundit familjare me nipin që sapo kishte ardhur në jetë.

„Ishim tifozët e tij, krenarë për çdo jetë që kishte arritur ta shpëtojë. A është kjo, që në fund e rrëmbyen para kolegëve, dhe që askush nga pacientët e tij nuk reagoi, falënderimi për të gjitha ato jetë të shpëtuara? Si ta shpjegoj vetes që shqiptarët, tash gati tri dekada, heshtin me këmbëngulje dhe fshehin të vërtetën për doktorin e tyre Andrija, për të cilin ndiheshin krenarë“, pyet me zemërim Tomanoviq.

Thotë se bashkëshorti i saj nuk kishte as më të voglën dilemë nëse duhej të qëndronte apo të largohej pas 9 qershorit 1999 dhe tërheqjes së ushtrisë dhe policisë serbe.

„Disa kolegë u larguan, por të tjerët, kryesisht mjekë, ish-studentë të tij dhe një pjesë e stafit mjekësor, mbetën me të në QKS të Prishtinës“, rrëfen ajo.

Atë ditë fatale të 24 qershorit, Andrija u lajmërua edhe një herë në familje, në orën 13:00.

„Rreth orës një e kishte telefonuar vajzën time dhe i kishte thënë: ‘Jelena, jam shumë i lodhur. Po shkoj pak në shtëpi të pushoj’. I ishte premtuar se një mik do ta çonte me makinë deri te banesa, që ndodhej rreth 15 minuta larg spitalit. Përndryshe, ai zakonisht ecte shumë. I pëlqente të shkonte në punë në këmbë, por për shkak të situatës së pasigurt dhe numrit të madh të njerëzve të panjohur në qytet… nuk arriti kurrë në shtëpi“, kujton Tomanoviq.

I kishte shpjeguar vajzës se atë ditë kishte pasur disa takime në Dekanat me mjekët e QKS-së dhe oficerët e KFOR-it.

„Në spital papritmas u shfaq një numër i madh njerëzish të panjohur, dhe drejtimin e institucionit e morën britanikët“, tregon ajo.

Pasi u lajmërua për herë të fundit me familjen, Andrija Tomanoviq u nis drejt daljes së QKS-së, të cilën në atë moment e siguronte KFOR-i i armatosur deri në dhëmbë.

„Përballë portës kryesore ishte një postbllok i KFOR-it, dhe përkrah tij postbllok i UÇK-së. Përpara çdo spitali brenda QKS-së kishte nga një postë të ushtarëve britanikë. Mendoj se ata e panë rrëmbimin e tij, por nuk reaguan. Nuk iu afruan për ta shpëtuar nga dy të rinj që e futën me forcë në një veturë. Vetura ishte e parkuar përpara spitalit“, shpjegon Tomanoviq.

Nga ai moment fillon drama familjare për këtë familje, që vazhdon edhe sot.

„Prisnim që do të na telefononte rreth orës 14:00, kur të arrinte në banesë, por nuk ndodhi. Filluam ne ta telefononim atë çdo pesëmbëdhjetë minuta, gjysmë ore. Askush nuk përgjigjej. Në mbrëmje nisëm të telefononim të afërmit dhe kolegët e tij për të cilët e dinim se ishin ende në Prishtinë. Telefonuam deri vonë natën. Disa na thanë se nuk dinin asgjë, të tjerët se atë ditë nuk kishin punuar, disa se nuk ishin më në Kosovë...“, kujton me dhimbje Tomanoviq.

Që të nesërmen në mëngjes ajo telefonoi spitalin dhe pastaj ata që garantonin sigurinë për të gjithë në Kosovë.

„Në portën e spitalit më thanë se Andrija nuk kishte ardhur në punë, dhe kur më lidhën me repartin e Kirurgjisë, u përgjigj një shqiptar që më tha se nuk dinte asgjë sepse kishte kaluar dhjetë vjet në Amerikë… Thirra edhe oficerin kryesor britanik që kishte marrë nën kontroll Kirurgjinë. Edhe ai nuk dinte asgjë… Pastaj fillova të telefonoj policinë e KFOR-it. Tri ditët e para më përgjigjej një britanik, ishte shumë i sjellshëm. Më tha se rasti i zhdukjes së Andrijës ishte raportuar tashmë, por që të vazhdoja të interesohem. Ditën e tretë më tha që të mos e telefonoja më, sepse ishte transferuar në një vend tjetër…“, tregon Tomanoviq.

Në ditët dhe muajt vijues, nuk mbeti organizatë ndërkombëtare ku ajo nuk u drejtua.

„Bashkëshorti im është humanist, ish-nënkryetar i Kryqit të Kuq të Serbisë, anëtar i Shoqatës Ndërkombëtare të Kirurgëve… Në emër të fëmijëve të mi, ju lutem me gjithë zemër të na ndihmoni dhe ta gjeni“, është vetëm një pjesë e letrës që i shkroi me dorë atëhershëm komandantit të KFOR-it, Majkëll  Xhekson.

Ai kurrë nuk iu përgjigj.

„I jam drejtuar institucioneve ndërkombëtare në Beograd. Kam shkuar në zyrën e OKB-së, Komitetin Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, në Kryqin e Kuq të Serbisë…“, tregon Tomanoviq.

As atje nuk mori përgjigje. Kështu tashmë 26 vjet.

„Është një heshtje që dhemb më shumë se çdo plagë“, thotë ajo.

Ajo është e bindur se e vërteta për fatin e bashkëshortit të saj dihet, por nuk ka vullnet për ta thënë.

„Mendoj se nëse dikush dëshiron të thotë të vërtetën, atëherë do ta kishte thënë. E vërteta po fshihet për arsye që unë nuk i njoh. Që nga dita e parë e themelimit të shoqatës në vitin 2000, i jemi drejtuar të gjitha institucioneve, në vend dhe në botë, ambasadave… Kemi qenë në Uashington, na priti edhe ish-presidenti i Francës, Zhak Shirak, kemi qenë te atëhershmi komisioner i OKB-së për të drejtat e njeriut, Jirzhi Dinzbir, çdo të enjte kemi vizituar zyrën e UNMIK-ut në Beograd… Premtonin se do të ndërmerrnin gjithçka që ishte në fuqinë e tyre, por nuk bënë asgjë. As EULEX-i që hetonte ngjarjet rreth Shtëpisë së Verdhë nuk na ka dorëzuar asnjë nga raportet e tij, edhe pse ua kemi kërkuar për hir të më të dashurve tanë“, thekson Tomanoviq.

Ky i fundit shton se në vitin 2004, shoqata kërkoi që KFOR-i t'u dorëzonte institucioneve të Serbisë të gjithë dokumentacionin që lidhej me serbët e rrëmbyer dhe të zhdukur që nuk ishin në Kosovë, por kjo nuk ndodhi kurrë.

“Të gjitha ato raporte nga hetimet e vitit 1999 dhe 2000, kur ishin serbët dhe të tjerët më së shumti të kidnapuar, i kanë marrë në vendet e tyre. Disa vende i kanë vënë ato dokumente të disponueshme për inspektim, ndërsa të tjera, si Britania e Madhe, ende jo. Ata ishin përgjegjës për sigurinë në Prishtinë dhe rrethinë dhe duhej të regjistronin çdo ngjarje”, pohon.

Një shkëndijë shprese e sheh në lejen që Kryqi i Kuq Ndërkombëtar të mbledhë të gjithë dokumentacionin përkatës nga terreni në mënyrë që të ndihmojë familjet e afërsisht 1,6000 të zhdukurve, si serbë ashtu edhe shqiptarë.

"Fati i 570 serbëve të tjerë është ende i paqartë", thotë Tomanoviq ndërsa na tregon "Murin e Vajtimit Serb", një zyrë ku të gjitha muret janë të mbushura me foto të serbëve të zhdukur nga Kosova.