Një dekadë e gjysmë e mbajtur sekret për shpalljen e pavarësisë së Kosovës: Lajmet e rreme më të shtrenjta në histori

Shumë vende e njohën Kosovën në bazë të dezinformatave se Deklarata e Pavarësisë u miratua nga Kuvendi i Përkohshëm, i formuar në përputhje me Rezolutën 1244, megjithëse krijuesit dhe nënshkruesit e atij dokumenti e mohuan këtë në deklaratën e tyre në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, 14 muaj më vonë. A e dinte Joakim Riker këtë dhe pse e dezinformoi Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së? Pse Serbia nuk reagoi kurrë për këtë?

Në korrik të vitit 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) vendosi se Deklarata për Pavarësinë e Kosovës më 17 shkurt 2008 nuk ishte miratuar nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë, e formuar sipas Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, por që autorët e saj ishin liderët politikë të shqiptarëve nga Kosova, të cilët nuk u deklaruan si Kuvendi i Kosovës, pra nuk vepronin në kuadër të institucioneve të përkohshme. Në këtë mënyrë u konstatua se kjo veprimtari informale nuk ishte ndaluar nga e drejta e posaçme ndërkombëtare, e përcaktuar me Rezolutën 1244.

Në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, Serbia i propozoi një pyetje GJND-së pa e parë më parë se kush ishte autori i Deklaratës, kështu që në thelb ajo as nuk e dinte se kundër çfarë po luftonte kur filloi një luftë ligjore kundër Deklaratës. Nëse është ndonjë ngushëllim, pothuajse e gjithë bota u keqinformua. Një pyetje e veçantë është se si është e mundur që shumica e të pranishmëve në seancën e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së më 8 tetor 2008 (tetë muaj pas shpalljes së pavarësisë) ishin të bindur se Deklarata ishte shpallur nga institucionet e përkohshme, dhe me këtë bindje ata kanë miratuar Rezolutën 63/3, me të cilën kërkojnë nga GJND-së të përgjigjen në pyetjen:

“A është Deklarata e Pavarësisë, shpallur në mënyrë të njëanshme nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare?”.

Të nesërmen, më 9 tetor 2008, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Ban Ki-Mun i shkruan Presidentit të GJND-së dhe e informoi atë se Asambleja e Përgjithshme e OKB-së ka ngritur një pyetje dhe dorëzoi Rezolutën 63/3 në të cilën preambula thotë:

“Duke kujtuar se më 17 shkurt 2008, institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë shpallën pavarësinë nga Serbia”. Kjo tregon se në momentin e dërgimit të letrës në GJND-në, Ban Ki-Mun dhe administrata e tij kanë përhapur zyrtarisht dezinformata për tetë muaj se institucionet e përkohshme kanë shpallur pavarësinë. Deri në atë moment, më shumë se një duzinë shtetesh e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, por do të tregohet se arsyetimi për njohjen nga shumë vende është bazuar në - dezinformata.

Me rastin e shpalljes së pavarësisë së Kosovës, më 17 shkurt 2008 u mbajt seanca e mbyllur urgjente e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, pas së cilës Ban Ki-Mun u tha gazetarëve se Përfaqësuesi i tij i Posaçëm dhe kreu i UNMIK-ut në Kosovë, Joakim Riker, e njoftoi atë se “Kuvendi i Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë sot miratoi Deklaratën për Pavarësinë e Kosovës”. Kjo deklaratë është ende në ueb faqen e OKB-së: "Sekretari i Përgjithshëm Ban Ki-Mun informoi sot Këshillin e Sigurimit mbi zhvillimet më të fundit në Kosovë, një krahinë e Serbisë e administruar nga OKB që kur forcat perëndimore dëbuan forcat jugosllave në mes të luftimeve ndëretnike në 1999. Duke folur më pas me gazetarët, z. Ban tha se Përfaqësuesi i tij i Posaçëm dhe shefi i Misionit të Administratës së Përkohshme të OKB-së në Kosovë (UNMIK), Joakim Riker, e ka njoftuar atë se Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes së Kosovës kanë miratuar më herët sot një rezolutë për shpalljen e pavarësisë së Kosovës”.

Ajo që vërehet në pamje të parë nga dokumentet e GJND-së, është se thuajse e gjithë bota ishte në gabim për atë që ndodhi më 17 shkurt 2008. Bota ishte e bindur se dokumenti ishte miratuar nga Kuvendi i Kosovës dhe bazuar në të, shumë vende në ditët dhe muajt në vijim e njohën pavarësinë e Kosovës ose, përkundrazi, refuzuan ta njohin atë, duke konsideruar se Kuvendi nuk kishte të drejtë ta bënte një gjë të tillë. Asnjëri prej tyre nuk e dinte se për çfarë po qëndronin në të vërtetë.

Në shpjegimin e saj, GJND-ja thekson se më 28 mars 2008, më shumë se një muaj pas deklaratës, Ban Ki-Mun i ka dorëzuar Këshillit të Sigurimit raportin periodik të UNMIK-ut për situatën në Kosovë, në të cilin thuhet se “Kuvendi i Kosovës mbajti një seancë gjatë së cilës miratoi 'deklaratën e pavarësisë', duke e shpallur Kosovën shtet të pavarur dhe sovran (Dokumenti i OKB-së S/2008/211, paragrafi 3)”. Prandaj, as në atë raport nuk zbulohen autorët e vërtetë të Deklaratës, kështu që është e qartë se UNMIK-u vazhdimisht dezinformon Sekretarin e Përgjithshëm dhe Këshillin e Sigurimit të OKB-së.

Mbi çfarë baze ka konstatuar GJND se Deklarata nuk është shpallur nga Kuvendi i Kosovës? Për të sqaruar procedurën, pasi GJND-ja mori çështjen e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në tetor 2008, u dërgoi një letër vendeve anëtare të OKB-së dhe u dha atyre mundësinë që të shprehnin mendimin e tyre për këtë çështje brenda gjashtë muajve. Brenda asaj periudhe shprehen mendimin e tyre rreth 35 shtete dhe më 17 prill 2009, GJND-së i paraqitën deklaratën e tyre edhe autorët e Deklaratës, të cilët në pikën 6.01, që në fillim, shprehen me besim se “në kundërshtim me gjuhën mashtruese në çështjen e paraqitur në gjykatë” që Asambleja e Përgjithshme OKB-ja i ka dorëzuar GJND-së, “Deklarata e Pavarësisë nuk është akt i institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë”.

Në vazhdim të deklaratës, Kosova i paraqet gjykatës një sërë provash se nuk bëhet fjalë për Kuvendin.

Deklarata e Pavarësisë nuk u dorëzua për leximin e parë dhe të dytë, nuk kaloi në komisionet parlamentare, siç është rasti kur vepron Kuvendi i Përkohshëm. Në këtë rast votimi është bërë drejtpërdrejt. Gjithashtu, Deklarata është nënshkruar nga të gjithë të pranishmit, dhe vendimet e Kuvendit të përkohshëm nënshkruhen vetëm nga kryetari i saj, ajo është nënshkruar menjëherë pas votimit, dhe jo pas periudhës së zakonshme 48-orëshe në të cilën mund të bëhet kundërshtim kundër  tekstit. Deklarata nuk i është dërguar kreut të UNMIK-ut, siç ka qenë rasti me të gjitha aktet e miratuara nga Kuvendi i Përkohshëm dhe nuk është publikuar në Gazetën Zyrtare të Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë.

Pika 6.14. të deklaratës mund të jetë arsyeja e nisjes së një hetimi penal ndërkombëtar për manipulimin e përkthimit të Deklaratës: "Përkthimi në anglisht dhe frëngjisht i Deklaratës së Pavarësisë, i përfshirë nga Sekretariati i Kombeve të Bashkuara në dosjen 371, nuk pasqyron përmbajtjen aktuale të Deklaratës që u lexua në gjuhën shqipe, u votua dhe u nënshkrua më 17 shkurt 2008. Në veçanti fjalët: ``Kuvendi i Kosovës... miraton...'' (L Assemblee du Kosovo... Aprovo' ) nuk shfaqen në tekstin origjinal. Republika e Kosovës sjell në vëmendjen e gjykatës fotografitë e Deklaratës origjinale (si shtojca 1) dhe përkthimin e saj në anglisht dhe frëngjisht. Kjo Deklaratë në fakt u lexua, u votua dhe u nënshkrua në seancën e jashtëzakonshme të Kuvendit të datës 17 shkurt 2008”.

A e dinte Joakim Riker që Kuvendi nuk e shpalli pavarësinë dhe pse heshti?

Të gjitha argumentet e lartpërmendura nga deklarata e përfaqësuesve të Kosovës ndikuan në GJND-në, e cila u pajtua që Deklarata nuk u miratua nga Kuvendi, gjë që në terma strikt ligjor ka kuptim, sepse gjyqtarët i situr në mënyrë të thatë 'provat' që ata kishin, e cila është mënyra se si funksionojnë gjykatat në përgjithësi.

Kontestohet se autorët e Deklaratës i kanë fshehur ato “prova” për 14 muaj pas shpalljes së pavarësisë dhe se OKB-ja si institucioni më i madh në botë ka përhapur lajme të rreme për muaj të tërë.

Nga të gjitha sa më sipër, shihet se liderët shqiptarë planifikuan një manovër procedurale në mënyrë të detajuar për të bërë një largim nga Kuvendi në kuptimin formal dhe ligjor, dhe nga ana tjetër, informacioni i pasaktë se Kuvendi miratoi Deklaratën do të përhapej në mbarë botën. Sepse nëse do t'i kishin shpallur botës në mënyrë transparente se ishin larguar nga institucionet zyrtare në kuadër të Rezolutës 1244 dhe e shpallën pavarësinë privatisht, askush nuk do t'i njihte. Ishte e lehtë të mashtroje mediat dhe mysafirët atë ditë, duke qenë se gjithçka ndodhte në ndërtesën e Kuvendit.

Kreu i UNMIK-ut, Joakim Riker, duhet të ketë qenë në dijeni të planit për të bërë një largim të qartë nga Kuvendi në letra, kështu që ai nuk ndërhyri. Me kërkesën për të vepruar, të cilën e mori nga Serbia, ai vendosi të hesht, sepse nëse i sqaronte Beogradit se nuk është Kuvendi ai që e merr vendimin, atëherë Serbia do ta përdorte atë për të ndalur valën e njohjeve dhe e gjithë plani do të binte në ujë. GJND vëren se heshtja e Rikerit sugjeron se ai nuk mendonte se Kuvendi e kishte shpallur pavarësinë, përndryshe, duke pasur parasysh se krerët e UNMIK-ut kishin anuluar më parë akte të ngjashme të Kuvendit për pavarësinë në periudhën nga viti 2002 deri në vitin 2005, në përputhje me atë praktik ai ishte i detyruar të vepronte. Megjithatë, pavarësisht se Riker u mbrojt ligjërisht, mbetet pyetja se si guxoi të përhapte lajme të rreme në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.

Për shkak të gjithçkaje që ndodhi në botë pas shpalljes së Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës, se Kosova po "përdoret" edhe si justifikim për luftëra të reja, në të cilat përdoren edhe armë bërthamore, mund të rezultojë se gjithçka që i parapriu njohjes së Kosovës si shtet të pavarura u bë lajmi i rremë më i shtrenjtë në histori.

Shkruar nga: Bojan Bajiq, ekspert në etikën e biznesit dhe pajtueshmërinë