Rrethanat politike në rajon po ngadalësojnë Ballkanin e Hapur, vendet pjesëmarrëse tashmë po korrin përfitimet

Nisma e Ballkanit të Hapur, në kohë të tërmeteve dhe krizave globale, ofron mundësi të ndryshme për bashkëpunim më të lehtë dhe përparim ekonomik për vendet anëtare, Serbinë, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë. Megjithatë, të tjerët nga rajoni për momentin kanë mbetur mënjanë, sipas ekspertëve, kryesisht për arsye politike.

Presidenti i Serbisë, Alleksandar Vuçiq, dhe Kryeministrat e Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, Edi Rama dhe Zoran Zaev, nisën nismën me qëllim e lëvizjës së lirë të mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit sipas modelit të BE-së, por Ballkani i Hapur u konceptua edhe si një mbështetje për nismat ekzistuese rajonale, konkretizimin e tyre dhe përgjigjen ndaj kërkesave të ekonomisë, kompanive dhe jetës reale.

Pjesa tjetër e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor kanë mbetur për momentin jashtë Ballkanit të Hapur, megjithëse Bosnja e Hercegovina dhe Mali i Zi kanë shfaqur interes me praninë e tyre si vëzhgues në samitet e Nismës.

Vitin e kaluar janë mbajtur dy samite në Beograd dhe Ohër, ku vëzhgues kanë qenë ish-Kryetari i Këshillit të Ministrave të Bosnjë-Hercegovinës, Zoran Tegelltija dhe Kryeministri në mandatin teknik të Malit të Zi, Dritan Abazoviq. Kosova nuk ka shfaqur asnjë interes për këtë iniciativë, madje Kryeministri Albin Kurti është vendosur kundër Ballkanit të Hapur.

Ekonomisti Lubomir Saviq beson se Ballkani i Hapur do të jepte rezultatet më të mëdha dhe do të realizohej me kapacitet të plotë, nëse interesat ekonomike do të viheshin para mosmarrëveshjeve politike dhe diversitetit.

“Për fat të keq, tani për tani, nga gjithçka që është nënshkruar, vetëm ajo që ka të bëjë me transportin po jep rezultate të plota, kështu që kamionët nuk presin më në kufi, dhe gjithashtu është e mundur që disa punëtorë sezonalë u transferuan në Serbi nga Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria”, tha Saviq për Kosovo Online.

Ai beson se nisma e Ballkanit të Hapur ofron mundësi të mëdha, si hapja e kufijve pa ndalim, mundësia e importit dhe eksportit pa taksa, një certifikatë fitosanitare unike, e cila nuk duhet të kontrollohet në çdo kufi.

Gjithashtu, si avantazh, Saviq thekson se punëtorët e hotelierisë nga Serbia tani kanë mundësi të hapura për të punuar në bregdetin shqiptar, si dhe se ndërtuesit nga Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut mund të punojnë në Serbi.

Sipas tij, të tria vendet janë duke u përballur me mungesë të fuqisë punëtore, në radhë të parë të atyre që kryejnë veprimtari zejtare.

“Këmbimi i fuqisë punëtore mes të tre vendeve nuk realizohet, jo sepse e pengon dikë apo se nuk ka interes, por se numri i njerëzve në dispozicion po zvogëlohet. Shikoni Serbinë, na mungojnë shoferët, tjegulltarët, hidraulikët, vijnë punëtorët e ndërtimit, jo nga vendet e Ballkanit të Hapur, por nga Azia”, tha Saviq.

Ai tregon se një numër i madh i punëtorëve nga i gjithë rajoni janë shpërngulur në Gjermani dhe vendet evropiane, të cilat ofrojnë paga më të larta dhe përfitime më të mira.

Saviq vlerësoi gjithashtu se procesi i Berlinit nuk është në kundërshtim me Ballkanin e Hapur, por se në Ballkanin Perëndimor ka mosmarrëveshje politike, të cilat pengojnë rritjen ekonomike dhe bashkëpunimin.

“Askush nga rajoni, me përjashtim të Kosovës, nuk e vë në dyshim Ballkanin e Hapur, megjithatë anëtarët e Ballkanit të Hapur kanë një parahistori pjesërisht të keqe dhe të gjithë ata që ndikojnë në zhvillimin e iniciativës tani janë deklarativisht në njërën anë, por në praktikë nuk është kështu, sepse kriteret ekonomike i tejkalojnë disa gjëra të tjera”, tha Saviq.

Saviq ka theksuar se “problemi i Kosovës” ka një ndikim të madh në zhvillimin e bashkëpunimit ekonomik ndërmjet vendeve anëtare të Nismës.

“Përfitimi i kësaj marrëveshjeje është se njerëzit, të cilët kishin një parahistori negative si Serbia dhe Shqipëria, filluan të bisedojnë dhe të hapin mundësi për biznes, por më pas ka shfaqur frikë dhe keqkuptime për çështjet politike në Kosovë. Është shumë më e lehtë që, për shembull, hekurudha apo autostrada të kalojë nëpër Kosovë, por kjo do të anashkalohet, sepse ne kemi problem me Kosovën”, thotë Saviq.

Njerëzit që merren me ekonominë dhe fitojnë, thotë Saviq, janë njerëz që lehtë do t'i "lënë mënjanë" të gjitha çështjet e tjera.

“Kur bëhet fjalë për paratë dhe fitimet e mëdha që u ofrohen të dyve, mendoj se njerëzit që merren me atë lloj biznesi janë pragmatikë dhe kur negociojnë nuk pyesin se çfarë na bëre, çfarë po na jepni dhe kur do ta njihni Kosovën dhe si do ta zgjidhni këtë çështje”, tha Saviq.

Krahas përfitimit ekonomik, vlerëson Saviq, përfitimi më i madh i Ballkanit të Hapur është se të tre vendet dalëngadalë kanë filluar të "shkrijnë akullin" në marrëdhënie dhe disa probleme ngadalë po kapërcehen.

"Dhëntë Zoti që ekonomia në vendet e Nismës të bëhet prioritet, por ne jetojmë në një zonë të tillë ku ekonomia nuk mund të jetë në plan të parë. Iniciativa e Ballkanit të Hapur ofron marrëveshje fantastike, por nuk zbatohet vetëm nga këto vende, ndikohet edhe nga vende të tjera që ndonjëherë pengojnë ose inkurajojnë zhvillimin e Iniciativës në varësi të asaj që duan, kryesisht nga Serbia. Pra, ne jemi në një 'rajon të errët' ku shumica e njerëzve e kanë të qartë se Ballkani i Hapur ofron përfitime për të gjithë njerëz, por ka, për fat të keq, një shumicë vokale që zgjidh çështjen e kufijve, njohjes dhe gjëra të tjera”, përfundoi Saviq.

Saviq iu referua edhe CEFTA-së, të cilën e vlerësoi si një mundësi të jashtëzakonshme për avancimin e vendeve të rajonit, duke theksuar se i gjithë procesi i shkëmbimit dhe progresit ekonomik është “çrregulluar nga sjellja e shqiptarëve”.

Gjatë viteve 2019, 2020 dhe 2021 u mbajtën një sërë takimesh, forumesh dhe samitesh (Novi Sad, Tiranë, Ohër, Shkup, Beograd, Nish, Tiranë) në kuadër të Ballkanit të Hapur dhe u nënshkruan disa deklarata dhe marrëveshje, të cilat krijuan kuadrin ligjor për aktivitete dhe përfitime specifike.

U nënshkruan marrëveshje për bashkëpunim në fushën e bujqësisë, energjisë, kulturës dhe mbrojtjes civile, si dhe marrëveshje për lejet e punës, shërbimet elektronike dhe inspektimet veterinare dhe fitosanitare.

Për shembullin e praktikës së mirë dhe zbatimin e marrëveshjeve të nënshkruara në kuadër të iniciativës, për Kosovo Online foli drejtori i Shoqatës së Biznesit “Srbija Transport” Goran Alleksiq, i cili theksoi se “korridoret e gjelbra” në kufijtë ndërmjet Serbisë, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë u formuan si pjesë e nismës Ballkani i Hapur dhe kishin ndikim të rëndësishëm në përshpejtimin e transportit të mallrave dhe pasagjerëve, si dhe në uljen e kostove të transportuesve.

“Në kufirin ndërmjet Maqedonisë dhe Serbisë, që nga viti i kaluar realisht kemi një qarkullim të përshpejtuar të udhëtarëve, e sidomos të mallrave, gjë që ka përmirësuar dukshëm transportin dhe ka ulur kostot e transportuesve. Kostoja e transportit mund të matet në disa mënyra, si financiarisht për shkak të mbajtjes së mallrave në kufi, por edhe përmes punësimit të shoferëve. Procedurat më të shpejta do të thotë zvogëlim i numrit të punëtorëve të punësuar dhe kosto më të ulëta, gjë që është e rëndësishme duke pasur parasysh mungesën e shoferëve në Serbi”, tha Alleksiq.

Alleksiq njoftoi se javën e ardhshme përfaqësuesit e “Srbija transport” do të zhvillojnë një takim me Shoqatën e Transportuesve të Maqedonisë së Veriut, me të cilët është në komunikim të vazhdueshëm, ku do të diskutohen idetë për përmirësimin e transportit ndërmjet vendeve të Ballkanit të Hapur.

“Tani jemi duke punuar në harmonizimin e tarifave në këto tre vende, në mënyrë që t'ua lehtësojmë transportuesve dhe të përmirësojmë mjedisin e biznesit”, tha Alleksiq.

Ai shtoi se përgatitja e Strategjisë për zhvillimin e trafikut në Serbi deri në vitin 2030 është në progres, e cila do të marrë parasysh nismën Ballkani i Hapur, për përmirësimin e mëtejshëm të transportit dhe tregtisë dhe duhet të përfundojë këtë vit.

“Transporti dhe doganat janë bartës të lidhjeve ndërmjet vendeve dhe Strategjia duhet të harmonizojë procedurat e transportit, pas së cilës pritet përmirësim shtesë i marrëdhënieve afariste dhe fluksit të mallrave dhe udhëtarëve”, vlerëson Alleksiq.

"Srbija Transport" është një shoqatë që mbledh rreth 500 kompani të angazhuara në transportin rrugor të mallrave, më shumë se 100 transportues të autobusëve dhe pothuajse të gjithë transportuesit privatë të mallrave me hekurudhë.

Alleksiq pret që Strategjia e trafikut në Serbi t'i kushtojë vëmendje të veçantë transportit hekurudhor, veçanërisht për shkak të investimeve në infrastrukturën hekurudhore që janë në vazhdim ose të planifikuara.