Dialogu në Bruksel nën hijen e tensioneve të reja: A kanë zgjidhje SHBA-ja dhe BE-ja apo jemi sërish në ngërç?

Dialogu mes Beogradit dhe Prishtinës vazhdon sot nën hijen e tensioneve të reja, të ngritura pas zgjedhjeve të jashtëzakonshme në katër komuna në veri të Kosovës, të cilat u bojkotuan nga serbët, dhe përpjekjes për hapjen e urës mbi Ibër në Mitrovicën e Veriut. Siç vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, takimi do të jetë i vështirë, sepse të dyja palët janë ulur në tavolinë me qëndrime diametralisht të kundërta, por thonë se do të varet nga SHBA-ja dhe BE-ja nëse do të bëhet një hap përpara apo dialogu do të arrijë përsëri në një rrugë pa krye. Ata shtojnë se zgjidhja është në duart e Perëndimit, e ajo është formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe.

Sipas bashkëbiseduesve tanë, hapat konstruktivë drejt krijimit të BKS-së janë “çelësi” që mund ta çojë të gjithë procesin përpara. Kjo pjesë më e rëndësishme e Marrëveshjes së Brukselit, e cila është thelbësore për mbijetesën dhe sigurinë e serbëve në Kosovë, pritet më shumë se 10 vjet. Pa të, siç e kanë bërë të qartë disa herë zyrtarët e Beogradit, nuk ka diskutim për çështje të tjera të pazgjidhura.

Drejtori i Qendrës për Rajonalizëm, Aleksandar Popov, nuk ka dyshim se Amerika dhe Evropa e kanë zgjidhjen në dorë dhe thekson se “çështja e vetme është nëse do ta aktivizojnë atë”.

“Sigurisht që kanë mekanizmat për të ecur përpara, për këtë mjafton vetëm të insistohet në zbatimin e marrëveshjes për zbatimin e planit franko-gjerman nga Ohri. Duhet të bëhet në atë mënyrë, me faktin se, natyrisht, duhej thënë se cilat kushte duhet të plotësohen për këtë. Nuk është e mundur që përmes zgjedhjeve ku do të marrin pjesë 13 serbë dhe ardhjes eventuale të shqiptarëve në krye të komunave në veri, të krijohet njëfarë atmosfera normale për krijimin e BKS-së si pikënisje. Këtë e ka theksuar shumë herë edhe Borel edhe Escobar se është prioritet i të gjitha prioriteteve”, thekson Popov.

Takimi i sotëm, beson ai, do t'i ekspozojë gjërat deri në fund - ose do të shkojnë në BKS ose dialogu do të arrijë sërish, për të disatën herë, në një rrugë pa krye.

“Nëse kjo kthehet në atë që paralajmëroi Mogerini, në një seri të paprecedentë çaj-festash, atëherë me të vërtetë nuk ka më qëllim dhe kuptim. Unë e kuptoj që për Beogradin dhe Prishtinën masat që duhet të zbatojnë janë të vështira, sepse janë të papëlqyeshme, por unë nuk jam i befasuar nga ata, por nga SHBA-ja dhe BE-ja, që kanë fuqinë të parandalojnë një lojë të tillë në të cilën palët do të vononin përmbushjen e obligimeve të tyre. Kam frikë se edhe ky takim do të përfundojë pa epilog, gjë që nuk do të ishte mirë", thotë Popov.

Ai tregon se që nga barrikadat që ishin dimrin e kaluar, pranimi i planit franko-gjerman dhe plani për zbatimin e marrëveshjes, ka ndodhur shumë që nuk është në përputhje me atë që pritej dhe ishte paralajmëruar.

"Pyetja është se çfarë nga e gjithë kjo është një lojë dhe çfarë po ndodh realisht. Është e pafalshme të jesh parashikues. Një muaj më parë thashë vetë se SHBA dhe BE nuk do të lejojnë as Vuçiqin dhe as Kurtin të “dalin” nga obligimet që duhet të zbatojnë, megjithatë gjërat duket se po shkojnë në një drejtim tjetër. Do të ishte logjike që disa gjëra tani të vendosen në atë mënyrë që të mos ketë kriza dhe vonesa të reja, por që gjërat duhet të ecën sipas planit të zbatimit”, thotë Popov.

Kur është fjala për zgjedhjet në katër komuna serbe që e kanë nxehur edhe më shumë atmosferën, Popov thotë se sipas asaj që kanë deklaruar përfaqësuesit e SHBA-së, të cilët sipas bashkëbiseduesit tonë kanë ndikim më të madh në të gjithë procesin që zhvillohet në mes Beogradit dhe Prishtinës se sa BE, gjëja e parë që duhet bërë është BKS.

“Zgjedhjet që u mbajtën në veri e bëjnë të gjithë historinë të pakuptimtë dhe unë mendoj se çfarëdo që të ndodhë këtu, njerëzit duhet të jenë të vetëdijshëm se SHBA dhe BE kanë jo ​​kapacitet, por fuqi të mjaftueshme për të detyruar të dyja palët të bëjnë atë për çfarë është rënë dakord. Nëse në Ohër bëhej një plan për zbatimin e planit franko-gjerman, atëherë duhej të shkonte në atë mënyrë, dhe jo të ngriheshin sërish tensionet, që sipas meje u përshtaten të dyja palëve. Sepse edhe Vuçiq edhe Kurti duhet të zbatojnë masat jopopullore. E shohim sesi Kurti kaloi me hundën e gjatë të Pinokut dhe protestat kundër qeverisë kur pranoi BKS-në dhe se si, nga ana tjetër, Vuçiq është vazhdimisht shënjestër i sulmeve të organizatave të së djathtës”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai gjithashtu vë në dukje se si për Uashingtonin ashtu edhe për Brukselin është e qartë se ka shumë pak gjasa që të dyja palët të përpiqen të dalin nga halli dhe të shtyjnë edhe një herë zgjidhjen e "çështjeve të nxehta".

"Megjithatë është për t'u pritur që dy fuqitë të tilla nuk do t'i lejojnë vetes të humbasin besueshmërinë në atë mënyrë që dy politikanë t'i ngatërrojnë fijet e tyre. Nëse jepet një fjalë, e cila është e njëjtë me nënshkrimin në Ohër, nëse zbatimi është dakorduar, atëherë duhet të zbatohet. Sigurisht që duhet krijuar një mjedis që kjo të realizohet dhe të mos kalohet nga kriza në krizë”, thotë Popov.

Dragan Gjukanoviq, profesor i Fakultetit të Shkencave Politike dhe kryetar i Qendrës për Politikë të Jashtme, thotë për Kosovo Online se për momentin është e vështirë të jepen parashikime më të sakta se në cilin drejtim do të shkojë procesi i dialogut.

“Më duket se për momentin fokusi është në formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe se raundi i ardhshëm i dialogut do të bazohet në këtë. Është shumë e vështirë të parashikohet se në cilin drejtim do të shkojë, sepse ne nuk e dimë se sa progres është bërë në të vërtetë në atë proces”, thotë Gjukanoviq.

I pyetur nëse SHBA-të dhe BE-ja kanë vënë të gjitha kartat e tyre për formimin e BKS-së, duke llogaritur që Prishtina të dorëzohet dhe se kjo do të qetësojë tensionet e reja, ai përgjigjet se kjo është sfida kryesore.

“Gjithçka varet më tej nga kjo, nga BKS. Lëvizjet e fundit që po ndërmerr Prishtina, që nga zgjedhjet në veri në komunat serbe që u bojkotuan nga serbët, deri te përpjekja për hapjen e urës në Ibër, tregojnë se dialogu është në një krizë të caktuar që duhet zgjidhur për të lehtësuar situatën në terren”, shpjegon bashkëbiseduesi ynë.

Edhe analisti nga Prishtina Shkëlzen Maliqi beson se SHBA-ja dhe BE-ja tani janë në lëvizje. Ai thotë për Kosovo Online se ka ende një marrëveshje gojore në të cilën po llogarisin fuqitë perëndimore dhe për të cilën për herë të parë ka masa ndëshkuese nëse njëra nga palët nuk e përmbush marrëveshjen.

“Përsëri në rend dite është çështja e të pagjeturve, ajo marrëveshje ka kohë që ka përfunduar, vetëm disa formulime janë shqyrtuar dhe rregulluar edhe një herë, pastaj Bashkësia e Komunave Serbe. Këtu është presioni i drejtpërdrejtë dhe më i madh për Kosovën. Epo, tani, nëse kalojnë këto dy gjëra, Vuçiq mund të ngrejë edhe një çështje tjetër - tërheqjen e njësive speciale të policisë së Kosovës nga veriu. Aktualisht është një zonë pa siguri, dhe praktikisht vetëm KFOR-i është i pranishëm atje. Forcat policore e Kosovës i bëjnë disa gjëra në mënyrë legjitime, kur ndjekin kriminelët, por asnjëherë nuk është e qartë nëse po flasim për kriminelët të vërtet, apo siç interpreton Beogradi se është presion ndaj serbëve që të largohen, të dëbohen. Vuçiqi deri më tani e ka dramatizuar më së shumti situatën, por edhe Kurti është i interesuar për të njëjtin skenar për të fituar kohë”, thotë Maliqi.

Maliqi e përshkruan situatën aktuale si një ngërç dhe një lojë se kush do të jetë i pari që do të bëjë lëvizjen e gabuar dhe do të ndëshkohet. Prandaj, shton ai, është e rëndësishme se si do të pozicionohen SHBA-të dhe BE-ja.

“Sipas meje, Marrëveshja e Ohrit nuk është një sukses i madh, por Perëndimi insiston në të dhe mendoj se çështja do të shtyhet më tej dhe se kjo situatë nuk mund të zgjasë pafundësisht. Nuk ka incidente si më parë, të dyja palët janë të kujdesshme. Vuçiq kontrollon shumicën e serbëve, por ai nuk lejon që të krijohen situata më të rrezikshme kur dukej sikur do të pasonte një konflikt. Dhe Kurti ka frikë nga publiku i tij, ka frikë të shkojë në zgjedhje, në thelb nga ai pozicion më i ashpër që kishte ndaj diplomatëve, ai tani është më i bindur, ndjek udhëzimet, "nuhat" atë që tani është fitimprurëse për të. Dhe kur është fjala për zgjedhjet në veri, të gjithë njerëzit e zgjuar këtu e këshilluan se nuk duhet bërë. Fillimisht duhej të bëhej një marrëveshje dhe zgjedhjet të bëheshin kur të krijoheshin kushtet. Mirëpo, ai nuk u dorëzua, kishte edhe mbështetjen e ambasadave perëndimore, të cilat tani thonë, mirë, nuk mund të emërosh kryetarë komunash kur nuk mund të formojnë as asamble komunale”, thotë Maliqi.

Analisti prishtinas thekson se kjo mund të jetë edhe tema e takimit në Bruksel. Një nga opsionet, beson ai, është që nëse brenda një muaji nuk formohen autoritetet në katër komuna në veri, të mbahen sërish zgjedhje.

“Natyrisht, në ndërkohë duhet të arrihet një marrëveshje në negociatat për BKS-në. Çështja është nëse do të pranohet koncepti i BKS-së, i cili ka kufizime kushtetuese kur bëhet fjalë për nivelin e vetëqeverisjes dhe kërkon që Bashkësia të ketë një pushtet ekzekutiv simbolik”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Edhe Maliq konsideron se kërkesa për hapjen e urës në Ibër, e cila është votuar nga ansamblistet shqiptarë në Kuvendin Komunal në Mitrovicën e Kosovës së Veriut, është e parakohshme.

“Edhe kjo është një lloj loje. Kurti flet për lirinë e lëvizjes, por shihet se është i kujdesshëm, ashtu si edhe pala tjetër. Do të jetë e vështirë të hapet urën, sepse as KFOR-i, as perëndimi, as ai nuk do të mund të shkojë në atë që shkakton konflikt”, shprehet ai.

Maliqi thekson edhe një herë se zgjidhja për qetësimin e tensioneve dhe përparimin në dialog është në duart e SHBA-së dhe BE-së.

“Do të shohim se cili do të jetë rezultati i raundit të ri të dialogut. Deri më tani, SHBA-të dhe BE-ja janë dorëzuar për të arritur një marrëveshje verbale në Ohër. Unë mendoj se ata mund të bëjnë një gjë, sepse edhe Kurti është dakord, që të fillojë formimi i BKS-së. Pra, koncepti i BKS-së me siguri do të miratohet dhe do të jepet një afat prej një ose dy muajsh për të filluar zbatimin e tij. Por që kjo të ndodhë duhet të mbahen zgjedhje normale dhe pastaj të dihet se cilët janë përfaqësuesit e serbëve që duhet të jenë në atë Bashkësinë”, tha Maliqi.