Si ka shkelur BE-ja në “minë” dhe çfarë thotë rrëfimi i Lajçakut për qasjen e Perëndimit ndaj krizës në Kosovë?

Mesazhi i përfaqësuesit të posaçëm të BE-së, Miroslav Lajçak, se zgjedhjet lokale të prillit në katër komuna në veri të Kosovës ishin “minë” sepse u mbajtën pa pjesëmarrjen e serbëve dhe rezultatet e tyre vetëm sa e komplikuan situatën, sipas bashkëbiseduesve të Kosova Online, tregon për qasjen jo serioze të përfaqësuesve ndërkombëtarë ndaj çështjes së Kosovës dhe përpjekjes për normalizimin e marrëdhënieve mes Beogradit dhe Prishtinës.

Lajçak tha se për shkak të “minës elektorale”, fokusi në marrëdhëniet mes dy palve nuk është te normalizimi, por te zgjidhja e krizës. Për Lajçakun, marrëveshja në Bruksel më 27 shkurt dhe më pas në Ohër më 18 mars është një moment historik, por, siç thotë ai, rruga drejt zbatimit të saj është e minuar.

Pas kësaj deklarate, Lajçak, së bashku me zyrtarë të tjerë evropianë, kanë shkuar në pushime kolektive verore, gjatë të cilave institucionet e BE-së qëndrojnë deri në shtator dhe siç janë tani gjërat, nuk ka asnjë indikacion se BE-ja dhe SHBA-ja kanë zgjidhje për krizën e lindur duke “shkelur në një minierë elektorale në veri”.

Në listën e vlerësimeve të pasakta politike të ndërmjetësuesve ndërkombëtarë, kur bëhet fjalë për ngjarjet në veri të Kosovës, bashkëbiseduesit tanë përfshijnë jo vetëm zgjedhjet e 23 prillit, por edhe vendosmërinë e BE-së dhe SHBA-së për të njohur rezultatet e atij votimi, në të cilin kanë dalë vetëm rreth 3.5 për qind e votuesve. Vendimi i kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, që me forcë, me ndihmën e policëve të armatosur të Kosovës, të imponojë kryetarë të paligjshëm shqiptarë në komunat ku jeton shumica absolute e serbëve, ka sjellë tensione, të cilat për shkak të refuzimit të Kurtit për të ndryshuar politikën, ende rrezikojnë të sjellin konflikte serioze në veri.

Diplomati në pension Zoran Milivojeviq beson se deklarata e Lajçakut është një pranim se ata nuk kanë qenë neutralë në dialog, se kanë luajtur në duart e palës prishtinase, veçanërisht duke pranuar paraprakisht rezultatet e votimit përmes të cilave janë përpjekur të imponojnë zgjidhje politike.

"Së dyti, ata pranuan paaftësinë e BE-së dhe paaftësinë e tyre për të ndërmjetësuar në mënyrë aktive dhe efektive në mbështetje të kërkimit të zgjidhjes politike të bazuar në kompromis. Ata indirekt pranuan se pa Serbinë dhe palën serbe asgjë në Kosovë nuk mund të zgjidhet dhe se interesat serbe duhet të merren parasysh", thotë Milivojeviq.

Për suksesin e tij si i dërguar i posaçëm i BE-së, thekson Milivojeviq, flet shumë fakti që Lajçak ka qenë në krye të dialogut për tre vjet, në të cilin nuk ka pasur progres por vetëm kriza të reja.

"Në vend të përparimit në normalizim, ata merren me menaxhimin e krizave. Ata, natyrisht, nuk do të pranojnë përgjegjësinë për krizën në veri, por në fakt pranuan pamundësinë dhe pamundësinë për ta zgjidhur atë pa serbët. Zgjedhjet konfirmuan se asgjë nuk mund të bëhet me forcë dhe se, nëse duan të bëjnë një dialog që ka kuptim, duhet të respektojnë edhe interesat serbe, fakti se deeskalimi është tërheqja e forcave të Kosovës nga veriu, lirimi i serbëve të arrestuar dhe formimi i Asociacionit të Komunave Serbe, është e vetmja platformë që mundëson de-përshkallëzimin thelbësor dhe vazhdimin e negociatave. Të gjitha të tjera janë absolutisht në pozicione të gabuara dhe këtë Lajçaku e ka pranuar", thekson diplomati.

Ai shton se edhe BE-ja edhe SHBA-ja i respektojnë që në fillim interesat e Prishtinës dhe metodat e aplikuara nga Kurti.

"Ata e dinë shumë mirë se çfarë është e njëjta, sepse qëllimet e tyre të Prishtinës janë të njëjta, sa i përket zgjidhjes politike, duke pasur parasysh se Serbia nuk do të heqë dorë nga interesat shtetërore dhe kombëtare dhe të mos ndryshojë qëndrimin për KdheM. Ata nuk do të njohin dhe nuk do të heqin dorë nga marrja e një zgjidhjeje politike me dialog, bazuar në kompromis", thekson Milivojeviq.

Ai beson se në periudhën e ardhshme mund të ketë përparim nëse i bëhet presion Prishtinës që të korrigjojë politikën e saj, të heqë dorë nga represioni dhe t'i kthehet dialogut politik për normalizim bazuar në kompromis dhe me pikën kyçe AKS.

Ata e dinë se çfarë duhet të bëjnë. Duhet të ndryshojnë qëndrimin e tyre, të respektojnë qëndrimin serb dhe interesat serbe, të respektojnë marrëveshjet e arritura më parë, të kthehen në real-politikë dhe të ndikojnë që pala prishtinase të heqë dorë nga qëndrimet maksimaliste dhe metodologjia e imponimit të zgjidhjeve me dhunë, qëllimeve strategjike dhe vullnetit politik”, përfundon bashkëbiseduesi ynë.

Analisti politik Nejmedin Spahiu në fjalët e Lajçakut ai sheh një pranim se gjërat janë përkeqësuar me mbajtjen e zgjedhjeve. Ai shton se ka të ngjarë që BE-ja të hyjë në të gjithë historinë e zgjedhjeve për shkak të një vlerësimi të gabuar politik se çfarë mund të ndodhë nëse serbët nuk marrin pjesë në to.

"Ndoshta zgjedhjet kanë qenë rezultat i një vlerësimi të gabuar politik. Vetë fakti që nuk janë ende në gjendje ta mbyllin konfliktin do të thotë se nuk janë shumë të informuar, përndryshe kjo çështje duhet të ketë mbaruar. Në vend që të bëjnë lëvizje politike të bazuara në vlerësimet e situatës në terren, ato bazohen më shumë në përpjekjet për zgjidhjen e disa gjërave në dialogun në Bruksel ndërmjet përfaqësuesve të Serbisë dhe Kosovës, të cilat shpesh mund të çojnë në drejtim të gabuar, sepse ata nuk e dinë historinë dhe thelbin e problemit, përkatësisht të konfliktit, prandaj bëjnë gabime. Ata në fakt nuk janë në gjendje t'i japin fund këtij konflikti dhe të bëjnë paqe”, konsideron Spahiu.

I pyetur se si e sheh zhvillimin e krizës në veri, cili është plani i SHBA-së dhe BE-së, Spahiu përgjigjet: “Çfarë do të ndodhë, vetëm Zoti e di. Unë mund të them se çfarë duhet të ndodhë sipas mendimit tim: që ndërmjetësit Escobar dhe Lajçak dhe ekipet e tyre të përgatisin një propozim për draft-statutin për Asociacionin e Komunave të Kosovës të hyjë në të njëjtën ditë dhe të shkruajë se do të bëhët e plotëfuqishme Asociacioni i Komunave Serbe si dhe hapja Ambasadave  në Prishtinë dhe Beograd dhe të jetë një marrëveshje e tillë që do të specifikojë të gjitha gjërat dhe sa do të jetë ai personel dhe ku do të hapen ato ambasada. Se e gjithë kjo duhet të specifikohet në detaje në Draft Statuti dhe pastaj t'u lihet palëve të marrin ose të lënë. Kështu do të dimë nëse do të ketë një marrëveshje apo jo. Vetëm nëse e bëjnë këtë, atëherë mund të themi se jemi afër përfundimit të këtij konflikti, pra po krijojmë pajtim në rajon”, thotë Spahiu. 

Ai pret zgjedhje të reja në veri, duke theksuar se me to është pajtuar edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, por shton se vetëm ato nuk do të jenë zgjidhja e problemit.

“Zgjedhjet nuk janë problem, problemi është marrëveshja për projekt-statutin e Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe, cili do të jetë autoriteti i atij komuniteti dhe sigurisht edhe datat, si dhe kur do të zbatohet. Këto janë gjëra që janë rënë dakord mbi bazën e planit franko-gjerman. Ata që ndërmjetësojnë në negociata, do të besoj se kryeministri Kurti ka pranuar Bashkësin e komunave serbe e cila  do të mund tu jepte autonomia për serbët në Kosovë, e cila nuk do të mund të ishte mjet i Beogradit përmes së cilës do të diktonte politikën në Kosovë, përmes së cilës nuk do të mund të ushtronte ndikim në Kosovë. Natyrisht, çdo gjë që i ngjan Republika Srpska, përmes së cilës Serbia do të ushtronte vazhdimisht ndikim në Kosovë, nuk mund të pranohet nga Kurti, e as nga ndonjë lider i Kosovës", tha Spahiu.

Drejtori i Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES), Zijad Beqiroviq thotë për Kosova Online se pranimi i Lajçakut se zgjedhjet në veri ishin një gabim është tregues i mungesës së dukshme të një qasjeje dhe vizioni serioz për zgjidhjen reale të problemeve aktuale, dhe mbi të gjitha për të siguruar një jetë më të mirë për qytetarët, pa rrezikuar paqen dhe stabilitetin.

“Një ditë para zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale, i dërguari i posaçëm amerikan për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar, tha se do t'i njihte zgjedhjet lokale në katër komuna me shumicë serbe, edhe pse nuk u mbajtën. Fatkeqësisht, njerëz të tillë merren me ne, dhe pastaj çfarë duhet të presim. Prandaj jam përkrahës i kthimit të njëri-tjetrit në rajon dhe për të siguruar një zgjidhje më të mirë për të gjithë ne. Koha po kalon dhe ne jemi pak a shumë në të njëjtat pozicione dhe merremi me të njëjtat çështje. Kjo nuk çon në asgjë”, thekson Beqiroviq.

Fakti që përveç këmbënguljes për zgjedhjet në veri, BE-ja dhe SHBA-ja i njohën edhe rezultatet e atij votimi, në të cilin pjesëmarrja ishte vetëm rreth 3.6 për qind, për Beqiroviqin i përket kategorisë “beso apo jo”.

Dhe është edhe më e pabesueshme që pak ditë pas fiaskos në zgjedhjet lokale thonë se duhet të organizohen zgjedhje të reja dhe se po kërkojnë zgjidhje se si t'i realizojnë. E gjithë kjo ofendon mendjen e shëndoshë të njerëzve në këtë rajon”, mendon bashkëbiseduesi ynë.

Ai nuk ka dyshim se deklarata e Lajçakut për zgjedhjet është në fakt një pranim i BE-së dhe SHBA-së se ata mbajnë një pjesë të madhe të përgjegjësisë për krizën në veri të Kosovës. Ai thekson se janë nënshkruar marrëveshje që i detyrojnë që t'i zbatojnë ato marrëveshje, t'i zbatojnë ato, marrëveshjet e Brukselit dhe marrëveshjet e tjera dhe të përmirësojnë situatën në terren, të krijojnë një mjedis të ri, më të mirë dhe "të mos bëjnë deklarata të mjegullta".

Lidhur me faktin se Lajçak ka disa vite që është i dërguar i BE-së për dialogun Serbi-Kosovë, në të cilin praktikisht nuk ka rezultate, por dialogu për normalizim ka kaluar në menaxhimin e krizave, Beqiroviq thekson se kudo në botë BE-ja është e përfshirë në një problem - nuk ka zgjidhje.

"BE-ja nuk është subjekt i marrëdhënieve ndërkombëtare, ajo nuk vendos, mund të sigurojë fonde për diçka për të cilën është rënë dakord kryesisht nga SHBA-ja ose ndoshta OKB-ja. BE-ja si integrim është mjaft e paefektshme, dhe vetë Lajçak nuk mund të mburret me këtë. Ka vlerësime në BE që deri në 300 miliardë euro në vit shkojnë në ekonomin gri të BE-së", thotë Beqiroviq.

I pyetur nëse BE-ja dhe SHBA-ja kanë plan për krizën në veri apo do të mbetemi në një konflikt të ngrirë për një kohë të gjatë, duke pasur parasysh se institucionet evropiane tani janë me pushime, dhe se fushata parazgjedhore në SHBA dhe më pas për institucionet e BE-së praktikisht po fillon nga vjeshta, Beqiroviq thotë se një qasje serioze jep rezultate serioze. Këtu kemi mungesë të qasjes dhe vizionit serioz. Ne kemi një qasje të pjesshme, e cila jep rezultate të pjesshme, kryesisht të çuditshme. Nuk ka zgjidhje për çështjen e Kosovës derisa të gjendet një zgjidhje për krizën ukrainase”, thotë ai.

Ai beson se parashikimet e bëra nga Escobar se një zgjidhje mund të arrihet deri në fund të vitit janë joreale.

"Nuk ka asgjë për të përfituar nga kjo. Për të zgjidhur diçka, ata duhet të ndryshojnë qasjen e tyre dhe lufta në Ukrainë duhet të ndalet. Pas Ukrainës, ne mund të vazhdojmë të kërkojmë një zgjidhje brenda një kohe të arsyeshme. Kemi një situatë që ka ndryshuar planet në shumë mënyra, dhe kjo është se presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, arriti të imponojë paradigmën "Ata nuk mundë të marrin gjitha, dhe ne nuk mund të marrim asgjë, sepse ka arritur që Serbia kur ishte objekt ngjarjesh kur është fjala për Kosovën, bëhet subjekt dhe pa të cilin nuk zgjidhet asgjë”, përfundon bashkëbiseduesi ynë.