Një treg i lirë i punës në kuadër të Ballkanit të Hapur është një mundësi për investime të reja dhe progres rajonal

Qeveria e Maqedonisë së Veriut ratifikoi javën e kaluar marrëveshjet për qasje të lirë në tregun e punës në kuadër të Ballkanit të Hapur, me të cilit përfundimisht heq të gjitha barrierat për rrjedhën e qetë të punës midis anëtarëve të Nismës dhe ekspertëve ekonomikë, liderëve politikë dhe biznesmenëve nga Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria, si dhe përfaqësuesit ndërkombëtarë janë dakord se kjo do të kontribuojë në përparimin më të shpejtë të të tre vendeve dhe krijimin e një mjedisi unik biznesi tërheqës për investimet e huaja.

Bujqësia, ndërtimi, turizmi dhe hoteleria, aktivitetet artizanale, si dhe sektori i IT, teknologjitë moderne dhe inxhinieria janë vetëm disa nga fushat që pritet të përfitojnë dhe mbushin kapacitetet e punës, falë “lejeve unike të punës”, d.m.th çertifikatat e identitetit "Ballkani i Hapur" që do të jenë të disponueshme në administratat eletronike e të tre vendeve.

Tregu unik do të çojë në mënyrë indirekte, në një masë të caktuar, në një reduktim të procesit të emigrimit brenda Ballkanit të Hapur në tërësi, sepse të rinjtë do të kenë mundësi të reja biznesi në zona që janë gjeografikisht më afër familjeve të tyre.

Nga ana tjetër, një treg i hapur i punës u mundëson të rinjve të fillojnë një biznes të qëndrueshëm me kolegët e tyre nga rajoni.

 Një treg i vetëm i punës është më tërheqës për investitorët e huaj, pavarësisht nëse është një investim i ri në Serbi, Maqedoninë e Veriut apo Shqipëri sepse punëtorët mund të tërhiqen nga mjedisi pa shkresa dhe pengesa institucionale.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq dhe kryeministrat e Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, Zoran Zaev dhe Edi Rama, nënshkruan Marrëveshjen për Qasje të Lirë në tregun e punës në Ballkanin Perëndimor në Tiranë më 21 dhjetor 2021, si pjesë e Nisma e bashkëpunimit rajonal "Ballkani i Hapur".

Ajo marrëveshje mundëson futjen e një leje të vetme pune për këto tre shtete dhe me atë rast liderët nënshkruan edhe Marrëveshjen për lidhjen e sistemit elektronik të identifikimit të qytetarëve të Ballkanit Perëndimor.

Marrëveshja për kushtet për akses të lirë në tregun e punës u mundëson qytetarëve që të punojnë në cilindo nga tre vendet pa marrë leje pune, pa barriera, aplikime dhe pritje, pa shpenzime administrative.

Marrëveshja për kushtet për ndërlidhjen e skemave të identifikimit elektronik, nga ana tjetër, parashikon aksesin në shërbimet elektronike të portaleve kombëtare të tre vendeve përmes krijimit të identifikimit elektronik “Ballkani i Hapur” për realizimin e mundësisë së aksesit në tregun e punës në ato vende.

Vuçiq me atë rast tha se me këtë iniciativë po hapen kufijtë dhe po krijohet një e ardhme më e mirë për të rinjtë.

“Duke zgjeruar tregun e punës, ne do të tërheqim më shumë kompani nga Perëndimi dhe Lindja, sepse do të mund të ofrojmë më shumë dhe më mirë fuqi punëtore të arsimuar nga të tre vendet. Garantoj se në vitet në vijim do të shohim një tërheqje dukshëm më të madhe të investimeve të huaja direkte në vendin tonë”, ka theksuar ai.

Ai theksoi se para nënshkrimit të marrëveshjes ka folur me biznesmenë nga Shqipëria dhe ka njohur dëshirën e tyre të sinqertë për të investuar në Serbi dhe Maqedoninë e Veriut, duke shtuar se njeh edhe shumë njerëz nga Serbia që duan të investojnë në Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut.

Kryeministri Rama tha se kjo lidhje jep një sinjal të qartë se kjo hapësirë ​​po bëhet më dinamike dhe më tërheqëse për biznesin, sepse fluksi më i shpejtë i mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe qytetarëve do të jetë praktikë e re.

Në të njëjtën kohë, Ballkani i Hapur mori mbështetje të fortë amerikane dhe ambasadori amerikan Kristofer Hill theksoi së fundmi se Uashingtoni mbështet nismën e integrimit rajonal.

“Ajo që i nevojitet këtij rajoni është një integrim edhe më i thellë rajonal,sepse nëse je një kompani që kërkon nga ana ku të vendosë objektet e saj të prodhimit, ajo kërkon të sigurohet që të mos jetë tregu i vetëm një vendi, por të ketë disa vende. Pra, iniciativat si Ballkani i Hapur janë iniciativa absolutisht të shkëlqyera”, tha ambasadori amerikan.

Profesor i Fakultetit Ekonomik në Tiranë dhe eksperti i punës dhe punësimit Erion Muca e vlerëson si një hap pozitiv marrëveshjen për tregun e lirë të punës, sepse do të lehtësonte më tej burokracinë për punësimin sezonal, e cila është masive në vendet e rajonit.

Ai thekson se tani duhet të merren parasysh mekanizmat se si do të zbatohen këto marrëveshje në praktikë.

Muca tha se është e nevojshme të zgjidhen çështje shtesë për funksionimin e fondeve pensionale dhe njohjen e pensioneve, por edhe njohjen e diplomave dhe kualifikimeve të punës.

“Një nga problemet mbi të cilat është e nevojshme të punohet shtesë, është njehësimi i certifikimit të kurseve profesionale për njohjen e kualifikimeve të punonjësve kryesisht zanatcinj me kualifikim profesional, ku përmes një çertifikate, të formalizohet aftësia që ai ka në secilin prej këtyre tre vendeve anëtare të Ballkanit të Hapur”, tha ai për Kosova Online.

Muca beson se përfitimet e këtij projekti në kuadër të Nismës do të ndihen fillimisht në sektorin e teknologjive të informacionit dhe komunikimit, sepse vendet anëtare kanë pasur deri tani një shkëmbim të përvojave dhe njohurive të përbashkëta.

Gjithashtu, ai thotë se do të ketë progres në sektorin e turizmit, ku në të gjithë rajonin ka një kërkesë të madhe për fuqi punëtore, e cila së fundmi ka kaluar kufijtë sezonalë.

Muca e sheh këtë si një nga avantazhet e tregut të hapur të punës se studentët do të mund të kryejnë punë sezonale gjatë studimeve jashtë vendit, gjë që, shton ai, krijon mundësinë e rritjes së numrit të personave që studiojnë dhe stafit të arsimuar.

“Ka shumë raste në Shqipëri ku studentët shkojnë për të punuar për disa muaj në Serbi ose Maqedoninë e Veriut ndërmjet datave të provimeve dhe kthehen sërish”, tha ai.

Tregu i lirë do të krijojë gjithashtu mundësi të reja për industrinë dhe prodhimin në vendet e Ballkanit të Hapur, thotë ai.

“Kompanitë dhe sipërmarrësit në këto tre vende kanë një nivel relativisht të lartë zhvillimi dhe modernizimi teknologjik dhe këto vlera të shtuara kërkojnë edhe specialistë të cilët jo gjithmonë gjenden në tregun e tre vendeve ndaj është e nevojshme që këta specialistë që mund të jenë shqiptarë, kur i kërkon një kompani në Maqedoni apo Sërbi do të shkojnë të ofrojnë eksperiencën e tyre në një prej këtyre vendeve”, theksoi Muca.

I pyetur se në cilët sektorë Shqipëria ka deficit krahu pune dhe cilët punëtorë priten, Muca tregon se nuk ka punëtorë të mjaftueshëm në industrinë e konfeksioneve, ku aktualisht janë të punësuar persona me formim bazë profesional, në sektorin e ndërtimit, por edhe në turizëm.

Sipas fjalëve të tij, në Shqipëri ka nevojë për punonjës dhe bashkëpunim në “call center” sepse “një pjesë e kompanive italiane dhe gjermane ndërprenë bashkëpunimin”.

Gjithashtu, në Shqipëri ka vende pune për programues.

“Ka shumë kompani të huaja që operojnë në Shqipëri që ofrojnë punë në këto fusha ku ndeshen vështirësi në gjetjen e punëtorëve”, tha ai, duke theksuar se këto kompani kanë organizuar trajnime profesionale në kuadër të kompanive, për të edukuar dhe profilizuar të rinjtë për nevojat e tyre.

Megjithatë, zbatimi i marrëveshjes për krijimin e një tregu të përbashkët të punës në kuadër të Ballkanit të Hapur në praktikë ishte pritur që Maqedonia e Veriut t'i ratifikojë këto marrëveshje në parlament.

Të hënën e kaluar, Kuvendi i Maqedonisë së Veriut miratoi njëzëri Ligjin për konfirmimin e Marrëveshjes për kushtet për qasje të lirë në tregun e punës në Ballkanin Perëndimor, si dhe Ligji për Konfirmimin e Marrëveshjes për Ndërlidhjen e Skemave për Identifikimin Elektronik të Qytetarëve të Ballkanit Perëndimor.

Koordinatori kombëtar për “Ballkanin e Hapur” dhe nismat rajonale në Maqedoninë e Veriut, Marjan Zabrçanec deklaroi së fundmi se gjithçka është gati për zbatimin e heqjes së lejeve të punës mes Maqedonisë së Veriut, Serbisë dhe Shqipërisë.

“Nëse keni një kompani IT nga Shkupi dhe punonjësit tuaj punojnë online për Tiranën ose Beogradin, nuk do të ketë nevojë të merrni leje pune, ata do të mund të punojnë dhe të veprojnë sipas rregullave të dy vendeve të tjera. Për të marrë një paga nga Serbia apo Shqipëria, madje edhe do të jenë të siguruara pensionale dhe shëndetësore në Serbi dhe Shqipëri”, sqaroi Zabrçanec.

Ai tha se tashmë ka informacione se disa nga kompanitë e mëdha që kanë nevojë për fuqi punëtore janë në pritje të fillimit të këtij projekti për të tërhequr punëtorë nga të gjitha vendet.

“Frika e largimit të qytetarëve nga vendi nuk është e justifikuar, sepse kjo është me shumë drejtime. Nëse dikush shkon të punojë në Serbi, të tjerët nga Serbia do të vijnë të punojnë këtu”, tha Zabrçanec.

Ai iu referua edhe përfitimeve në turizëm që vendi do të ketë nga nisma.

“Një nga nismat e Ballkanit të Hapur është edhe ‘paketimi’ i rajonit si një rajon tërheqës për turizëm, për gastronomi, një rajon me ushqim të mirë dhe tërheqës për verë të mirë”, tha Zabrçanec.

Duke folur për rëndësinë e “Ballkanit të Hapur”, Zabrçanec theksoi se vetë nisma kontribuon në përshpejtimin e integrimit rajonal.

Nga Dhoma e Tregtisë e Serbisë kanë thënë për Kosovo Online, se marrëveshjet nuk parashikojnë që vendet anëtare të shkëmbejnë informacion për punëtorë, por vetëm rregullohet mënyra e hyrjes në tregun e punës në kuadër të Ballkanit të Hapur, në bazë të së cilës barazohet e drejta e punës për qytetarët e të tre vendeve në çdo vend të Ballkanit të Hapur.

“Pritet që pas ratifikimit të kësaj jave të Marrëveshjes në Maqedoninë e Veriut, që ishte kusht për nënshkrimin, protokollet teknike do të nënshkruhen në muajin apo dy muajt e ardhshëm. Pas plotësimit të formularit online dhe me një dokument identifikimi biometrik (pasaportë ose kartë identiteti), administrata elektronike lëshon një numër BH ID, në bazë të së cilës më tej ushtrohet e drejta për të punuar në një shtet tjetër të BH”, kanë thënë nga DTS.

Pas marrjes së numrit BH ID, një qytetar që dëshiron ose të kërkojë punë ose të krijojë një marrëdhënie pune në një vend tjetër, aplikon për një "leje pune" me ndihmën e numrit BH ID në shërbimin e administratës elektronike të shtetit, në të cilën dëshiron të krijojë marrëdhënie pune.

Ai e plotëson përsëri formularin dhe i jep numrin e tij BH ID dhe në bazë të kësaj i jepet leja e punës dhe leja e qëndrimit, d.m.th. i jepet që në bazë të numrit të tij të BH ID-së, ai qytetar të mund të banojë dhe të kërkojë punë ose të krijojë marrëdhënie pune në mënyrë identike, si dhe një qytetar vendas në atë vend.

“Kompanitë, pra punëdhënësit nuk kanë nevojë për të siguruar asgjë. Punëdhënësi nuk ka asnjë administratë tjetër përveç asaj që nënkuptohet me rastin e lidhjes së marrëdhënies së punës me një shtetas të vendit në të cilin ai operon kur punëmarrësi siguron dy hapat e mëparshëm”, thuhet në njoftimin e DTS.