A është sërish në luhatje qëndrimi i Çekisë ndaj Kosovës?

Çekia e njohu Kosovën tre muaj pasi në Prishtinë u shpall njëanshëm pavarësia, por u desh të ndërroheshin dy presidentë dhe të kalonin një dekadë e gjysmë që të emërohej ambasadori i parë. Diplomati më i lartë nga Praga në Prishtinë është në vitin e tretë të mandatit, ndërsa ministri i ri i jashtëm Petr Macinka po i rikthen marrëdhëniet me Kosovën në një situatë të paqëndrueshme. Vlerësimi i tij se qeveria e atëhershme mund të kishte vepruar më me kujdes dhe më me konsideratë kur e njohu Kosovën nuk është pranimi i parë i një “gabimi në hapa” nga Praga, dhe nuk është as i vetmi në BE, theksojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Ata nuk shohin në horizont një vendim për tërheqjen e njohjes, por nuk përjashtojnë që Çekia të mos jetë në linjë me të gjitha kërkesat e Kosovës dhe të njohësve të saj brenda BE-së në periudhën e ardhshme.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Qeveria çeke e njohu Kosovën më 21 maj 2008. Vaclav Klaus, president i Çekisë në atë kohë, deklaroi në vitin 2024 se e konsideronte skandaloze që ministri i jashtëm Karel Schwarzenberg e kishte njohur Kosovën pa debat në qeveri dhe pa e informuar fare presidentin e shtetit.

“Isha shumë i zemëruar me Schwarzenbergun dhe kjo nuk duhej të kishte ndodhur kurrë”, tha Klaus në një intervistë të përbashkët me Miloš Zeman, i cili e pasoi në postin e presidentit dhe që mendon se njohja kolektive e Kosovës nga Perëndimi është turp dhe një precedent i rrezikshëm.

Në një kurs të ngjashëm, dy ish-presidentët për çështjen e Kosovës, me sa duket, është edhe Petr Macinka, ish-zëdhënës i Klausit, dhe që nga dhjetori i vitit të kaluar zëvendëskryeministër dhe shef i diplomacisë çeke në qeverinë e Andrej Babish.

Pas bisedës me ministrin e jashtëm të Serbisë Marko Gjuriq javën e kaluar në Pragë, Macinka deklaroi se Çekia para gati 20 vitesh e njohu pavarësinë e Kosovës nën njëfarë presioni.

“Mendoj se qeveria e atëhershme iu nënshtrua disa presioneve, ndoshta edhe disa lidhjeve që Schwarzenbergu kishte me Madeleine Albright, e cila kishte interes të madh në Kosovë. Qeveria mund të kishte vepruar më me kujdes, por tani nuk duam t’i japim kësaj një dinamikë të re, nuk duam të bëjmë veprime teatrale dhe të papritura”, tha Macinka.

Ai shprehu gjithashtu qëndrimin se çështja e Kosovës është para së gjithash çështje serbe dhe çështje e rajonit, jo ndërkombëtare.

Bashkëpunëtori i lartë shkencor në Institutin për Politikë Ndërkombëtare dhe Ekonomi në Beograd, Aleksandar Mitiq, thotë se qëndrimi për njohjen e Kosovës nga Çekia, i shprehur nga Macinka, është jashtëzakonisht i rëndësishëm për Serbinë dhe një tregues shumë i rëndësishëm se si mendon qeveria aktuale çeke për këtë çështje.

“E dimë se, për fat të keq, nën presion të fortë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe nën manipulimin e ministrit të atëhershëm të jashtëm Schwarzenberg, qeveria çeke praktikisht u detyrua të pranonte kundër vullnetit të saj dhe kundër shumicës shpalljen e ashtuquajtur të pavarësisë së Kosovës në vitin 2008. Që atëherë, në skenën politike çeke kemi zëra të qartë dhe të fuqishëm kundër një veprimi që është plotësisht në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare”, tha Mitiq për Kosovo online.

Ai kujton se kundër kësaj ishin edhe presidenti i atëhershëm Vaclav Klaus, si dhe Milosh Zeman.

“Zeman e trashëgoi nga Klaus politika e mos-hapjes së ambasadës së Republikës Çeke në Prishtinë. Fatkeqësisht, më pas erdhi një politikë mjaft destruktive pas formimit të qeverisë së mëparshme, e cila u harmonizua plotësisht me diçka që përbën shkelje absolute të së drejtës ndërkombëtare dhe vendosi marrëdhënie të plota me Prishtinën. Megjithatë, tani me këtë qeveri të re të Babišit kemi një koalicion ku të paktën dy partnerë janë jashtëzakonisht kritikë ndaj shpalljes së njëanshme të pavarësisë dhe kemi kryeministrin Babiš, i cili ka qenë gjithmonë mjaft pragmatik. Ai është dikush që ndoshta nuk e ka kundërshtuar shpalljen e njëanshme, por nga ana tjetër nuk është as dikush që ka shtyrë drejt njohjes dhe drejt përfshirjes së Kosovës në organizata ndërkombëtare”, shpjegon bashkëbiseduesi ynë.

Megjithatë, siç shton ai, Çekia nuk është një shtet nga i cili mund të pritet në këtë moment të tërheqë njohjen e shpalljes së njëanshme të pavarësisë së Kosovës, por kujton se debate për këtë çështje ka pasur, veçanërisht në kohën e Zemanit.

“Nga ana tjetër, në periudhën e ardhshme do të kemi një sërë përpjekjesh të Prishtinës për t’u përfshirë, në një mënyrë apo tjetër, në organizata të reja ndërkombëtare dhe në këtë drejtim është e mundur të presim nga Praga që të mbajë qëndrime që ndoshta nuk do të jenë të njëjta me ato të shteteve që nuk e njohin fare, si Sllovakia apo Rumania, por mund të ndjekë shembullin e Hungarisë në kohën e Viktor Orbánit, pra të mos pajtohet me të gjitha kërkesat e Prishtinës dhe me njohësit e tjerë brenda Bashkimit Evropian. Kjo lë më shumë hapësirë manovrimi për diplomacinë çeke dhe për bashkëpunimin me diplomacinë tonë. Pra, në çdo rast, ky është një zhvillim jashtëzakonisht pozitiv”, thekson Mitiq.

Diplomati nga Prishtina, Albert Prenkaj, thotë se në vitin 2019, gjatë një vizite në Beograd, presidenti i Çekisë Miloš Zeman deklaroi se do të “konsultohej me qeverinë çeke nëse është e mundur të rishikohet njohja e Kosovës”.

Gjatë periudhës kur Zeman ishte në pushtet, siç shton ai në një deklaratë për Kosovo online, Kosova nuk kishte mundësi të përfaqësohej në nivel ambasadori, edhe pse ambasada ishte hapur që në ditët e para pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008.

Ai thekson se ngritja e nivelit të përfaqësimit në nivel ambasadori duhet të dërgojë sinjale krejtësisht të ndryshme.

“Më pozitive, me përmirësimin e bashkëpunimit dhe marrëveshje të reja dypalëshe, si dhe me shumë aktivitete ndërmjet shteteve, deri te shkëmbimi i vizitave në nivel të lartë: ministër i jashtëm, kryeministër, eventualisht president. A është kjo deklaratë e ministrit të jashtëm të Çekisë lidhur me njohjen e Kosovës vetëm një spin i momentit gjatë takimit me kolegun serb Đurić, pasojë e rënies së nivelit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Çekisë, apo sinjal i ndryshimeve të paradigmave në marrëdhëniet ndërkombëtare? Apo ndoshta në pozitat kyçe shtetërore tashmë është rikthyer linja politike e Zemanit?”, janë pyetjet që shtron Prenkaj.

Përveç në Çeki, çështja e saktësisë së vendimit për njohjen e pavarësisë së Kosovës, sipas drejtorit të Institutit për Studime Evropiane në Beograd, Slobodan Zeçeviq, trajtohet edhe nga partitë e së djathtës ekstreme në Gjermani dhe Francë.

“Veçanërisht janë intensive këto qëndrime në radhët e së djathtës ekstreme, si AfD dhe në Tubimin Kombëtar të Marine Le Pen në Francë. Këto janë parti që vënë seriozisht në pikëpyetje saktësinë e vendimit për njohjen e pavarësisë së Kosovës. Çekia është një prej vendeve ku po rishqyrtohet nëse ishte i justifikuar ky veprim, duke pasur parasysh se krijon probleme të mëdha në Evropë dhe në përgjithësi në kontekstin e krizës ukrainase. Kjo është reflektuar në marrëdhëniet mes Rusisë, Ukrainës dhe Bashkimit Evropian, në kuptimin e një precedenti juridik”, theksoi Zeçeviq për Kosovo online.

Megjithatë, ai thekson se mendimet janë një gjë, ndërsa veprimet zyrtare janë diçka tjetër.

“Derisa të shohim që ndonjë shtet evropian të tërheqë njohjen e Kosovës, nuk mund të themi se kanë ndodhur ndryshime revolucionare. Është mirë që kjo çështje po shqyrtohet në Çeki, në Francë, në Gjermani, në disa qarqe politike. Por duhet të ndodhë një akt i tërheqjes së njohjes që të ketë një ndryshim thelbësor në skenën evropiane”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Sa larg dëgjohen fjalët e Pragës?

Çekia është një vend me 10.9 milionë banorë dhe ndër dhjetë ekonomitë më të zhvilluara të BE-së, por sa i madh është ndikimi i saj politik?

Mitiq beson se qëndrimi i qeverisë aktuale në Pragë për çështjen e Kosovës mund të ketë ndikim brenda BE-së. Ai thotë se Çekia është një vend jashtëzakonisht i rëndësishëm si në kuadër të Bashkimit Evropian, ashtu edhe në kuadër të “Grupit të Vishegradit”, ku bën pjesë edhe Sllovakia, e cila, siç thekson ai, është një mosnjohëse e fortë e Kosovës.

Sipas tij, Praga përpiqet të mbajë marrëdhënie sa më të mira si me Bratislavën, ashtu edhe me Budapestin.

“E dimë se praktikisht në asnjë nga katër vendet e ‘Grupit të Vishegradit’ nuk ekziston ndonjë entuziazëm i veçantë për shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës. Partitë që përbëjnë koalicionin qeverisës në Çeki, edhe në nivel evropian, në kuadër të Parlamentit Evropian, përmes grupeve politike ku bëjnë pjesë, mund të ndikojnë dukshëm në këto grupime dhe që pjesërisht edhe në Parlamentin Evropian, por edhe më gjerë në kontekstin politik të vendeve anëtare të BE-së, të përhapet qëndrimi se çështja e Kosovës është, në fund të fundit, çështje e Republikës së Serbisë, një çështje rajonale, siç ka theksuar ministri i jashtëm çek. Kjo është më shumë se retorikë e thjeshtë dhe pres që të ketë pasoja praktike në të ardhmen”, përfundon Mitiq.

Qëndrimi i Çekisë, sipas vlerësimit të Zeçeviqit, mund të ndikojë te të tjerët në kuptimin që partitë e së djathtës ekstreme në Gjermani dhe Francë të marrin konfirmim për mënyrën e tyre të të menduarit.

“Mund të ketë ndikim në forcimin e tezës se Kosova ka fituar pavarësinë në mënyrë të pajustifikuar. Por për momentin nuk ka veprime dhe vendime konkrete politike që do ta ndryshonin gjendjen. Nëse një gjë e tillë ndodh në të ardhmen, atëherë do të mund të flasim më seriozisht për një situatë të re lidhur me krizën e Kosovës dhe me vendimin për njohjen e pavarësisë së saj nga disa shtete”, thekson ai.