A i ka dhënë fund Prishtina dialogut të ndërmjetësuar nga Mirosllav Llajçak?

Kritikat e zyrtarëve kosovarë ndaj Mirosllav Llajçakut, ndërmjetësit evropian në dialogun me Beogradin, nuk janë të reja, por deklaratat se nuk kanë besim në procesin që ai po udhëheq dhe se i besojnë Amerikës, Gjermanisë dhe Britanisë së Madhe, shtrojnë pyetjen: a i dha fund Prishtina dialogut të sponsorizuar nga BE-ja para përfundimit të mandatit të këtij ndërmjetësi? A do të zgjidhen temat nga dialogu që janë në dobi të Kosovës përmes kanaleve “laterale”, me ato të cilave u besojnë, ndërsa çështjet me rëndësi për palën serbe do të mbeten anash?

Gjatë gjithë vitit të kaluar, përfaqësues të pushtetit në Prishtinë i atribuan Llajçakut se ai ishte i njëanshëm, se kishte një qasje të gabuar ndaj dialogut, dhe ministrja e Jashtme Donika Gërvalla këto ditë pa pretendime diplomatike për Llajçakun tha se do të largohet vetëm një zyrtar i BE-së që merr rrogë për një periudhë të caktuar dhe do të vijë tjetri.

Se Prishtina ka favore të tjera në raport me Llajçakun, ka treguar edhe kryetari i Kuvendit Glauk Konjufca, sipas të cilit i dërguari amerikan për Ballkanin Perëndimor Gabriel Eskobar mbështet konceptin e përfaqësuesit të BE-së për dialog, Mirosllav Llajçak, i cili “është në favor të palës serbe”, por që qëndrimi i Britanisë së Madhe është i ndryshëm.

Meqenëse mandati i Llajçakut është i kufizuar në fund të gushtit 2024, pyetja është nëse duhet të presim që përfaqësuesit e Kosovës të vijnë në Bruksel vetëm proforma për raundet e ardhshme.

Me këtë rast, analisti Afrim Hoti thotë për Kosovo online se ishte e qartë që në fillim se qëndrimi i Llajçakut nuk ishte ai që priste Kosova, por problemi këtu nuk është Llajçaku sepse ai përfaqëson BE-në.

“Këtu duhet pasur parasysh se BE-ja nuk vepron si shtet dhe se disa anëtarë të saj nuk e njohin Kosovën. Kjo do të thotë se edhe Llajçaku duhet të përfaqësojë pikëpamjet e tyre”, thotë Hoti.

Siç shton ai, Kosova preferon të komunikojë me vendet që e kanë njohur dhe që flasin me zë të lartë për marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës si marrëdhëniet mes dy vendeve.

I pyetur nëse në këto rrethana dialogu do të ngrihet deri në zgjedhjen e Komisionit të ri Evropian dhe negociatorit të ri të BE-së, Hoti thotë se nuk mendon se ky proces do të ndalet dhe se Llajçak do të vazhdojë aktivitetet e tij.

“Do të jetë në dorën e institucioneve të reja që do të formohen pas zgjedhjeve që ta bëjnë dialogun më produktiv, por kjo do të varet nga rezultatet e zgjedhjeve jo vetëm në BE, por edhe nga zgjedhjet e ardhshme në SHBA. Procesi i negociatave është në vazhdim e sipër dhe ka nevojë që të dyja palët dhe mbi të gjitha fuqitë perëndimore të gjejnë një zgjidhje”, thotë Hoti.

Stefan Surlliq, asistent profesor në Fakultetin e Shkencave Politike, e sheh retorikën e Prishtinës për Llajçakun si përgatitje të terrenit politik për zgjedhjet e ardhshme parlamentare në Kosovë dhe thotë se pala prishtinase tashmë e ka pezulluar dialogun në një farë mënyre sepse nuk pranon asnjë marrëveshje, kompromis dhe vazhdimisht po punon në masat diskriminuese dhe përshkallëzuese në terren.

“Po e përsërisin qëndrimin e tyre të njohur sepse e kanë denoncuar që në fillim Mirosllav Llajçakun, së pari sepse vjen nga një vend që nuk e ka njohur Kosovën e pavarur dhe së dyti pretendojnë se është në anën e Beogradit dhe se vazhdimisht kërkon që Prishtina të plotësojë kushtet e Beogradit. Fundi i mandatit të tij po afrohet, priten zgjedhjet evropiane dhe ato zëra tani po bëhen gjithnjë e më të shpeshta. Është e qartë se kjo është një përgatitje për zgjedhjet parlamentare në Kosovë, ku në fushatë do të prezantojnë se si e pushtuan veriun e Kosovës kurse dialogu nuk dhënë asnjë rezultat”, thotë Surlliq për Kosovo online.

Duke pasur parasysh se zyrtarët e Kosovës favorizojnë Britaninë e Madhe, Gjermaninë dhe SHBA në raport me ndërmjetësuesin e BE-së në dialog, Surlliq thotë se dialogu që në fillim ka qenë “paralel”.

“Është formalisht ndërmjetësi Llajçak, por ka edhe kanale gjermane, britanike, amerikane... Herë janë dakord dhe herë kanë qëndrim krejt tjetër se si të veprohet. Mirëpo, nuk ka dyshim se me skadimin e mandatit të Llajçakut, dialogu do të zhvillohet në nivel dypalësh dhe se Albin Kurti do të kërkojë aleatë kyç në vendet evropiane, si më parë”, thotë Surlliq.

Millosh Pavkoviq, hulumtues në Qendrën për Politika Evropiane, thotë se Beogradi dhe Prishtina janë në pritje të ndryshimeve politike që potencialisht mund të ndodhin pas zgjedhjeve në Bashkimin Evropian dhe në SHBA, dhe kjo është arsyeja pse ata nuk duan të angazhohen më aktivisht në dialog dhe në zbatimin e marrëveshjes, sepse shpresojnë që ato ndryshime të forcojnë pozitën e tyre dhe të ndryshojnë diçka në dialog dhe në marrëdhëniet ndërmjet forcave të Serbisë dhe Kosovës.

“Pas arritjes së Marrëveshjes së Ohrit, e cila ishte një hap në drejtimin e duhur në kuadrin e normalizimit të marrëdhënieve, kemi pasur më shumë se një vit me kriza të vazhdueshme, tensione, lëvizje të njëanshme nga të dyja palët, gjë që rrezikon thelbësisht zbatimin e vetë marrëveshjen dhe fatin e saj. Ne kishim shembullin e Marrëveshjes së Uashingtonit nga viti 2020, e cila ra në plan të dytë dhe duket se tani ekziston rreziku që edhe Marrëveshja e Ohrit të mbetet një germë e vdekur në letër. Mendoj se ky është shqetësimi kryesor i BE-së dhe i Mirosllav Llajçakut - që edhe pse arritën t'i sjellin të dyja palët në një marrëveshje, ajo do të mbetet një germë në letër. Më duket se qëllimi i raundeve të dialogut të mbajtur këtë muaj dhe muajin e kaluar është që BE-ja ta ruajë marrëveshjen e arritur dhe të parandalojë që ajo të harrohet”, thotë Pavkoviq për Kosovo online.

Siç shton ai, do të jetë një detyrë e vështirë që do të varet nga ndryshimet gjeopolitike në terren dhe vullneti politik i Beogradit dhe Prishtinës për ta marrë më seriozisht dialogun.

“Mirosllav Llajçakut i skadon mandati në fund të gushtit dhe zgjedhjet e Parlamentit Evropian na presin në fillim të qershorit, administrata në Bruksel po shpërbëhet dalëngadalë dhe po hyn në mandatin e fushatës dhe teknikë, duart e tyre janë të lidhura dhe nuk duan dhe nuk kanë legjitimitetin për t'u marrë me çështje të mëdha. Prandaj, dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është në qëndrim”, thotë Pavkoviq.

Ndryshe, kryenegociatori i Beogradit Petar Petkoviq, pas raundit të fundit të dialogut në Bruksel kushtuar temës së ndalimit të dinarit në Kosovë, tha se Bashkimi Evropian ose nuk e ka ose nuk dëshiron të arrijë një zgjidhje.

“Gjërat janë kaq të thjeshta, Bashkimi Evropian ose nuk ka ose nuk dëshiron të arrijë një zgjidhje, nuk ka opsion të tretë. Në çdo rast, ne jemi të përkushtuar për dialog, do të bëjmë gjithçka për të arritur një zgjidhje, me ekspertët tanë, të përpiqemi të mundësojmë vazhdimësinë e Bankës së Kursimeve Postare në Kosovë dhe Metohi dhe që njerëzit tanë të mund të marrin lirisht rroga, pensione dhe beneficione sociale, dhe ky është thelbi i propozimit tonë. Për ne kompromisi nuk është fjalë e keqe dhe e shëmtuar. Por nga ana tjetër keni bashkëbisedues i cili dukshëm dëshiron, së bashku me mentorët e vet, që të imponojë zgjidhje. Të shikojmë nëse do të mundet”, tha Petkoviq.