Kostoja politike e kampeve të zbrazëta të emigrantëve në Shqipëri

Deklarata e kryeministrit shqiptar Edi Rama, e njoftuar së fundmi në një samit në Londër, se Shqipëria nuk do të nënshkruajë marrëveshje të reja me vende të tjera për pranimin e emigrantëve, si ajo që ka me Italinë, duke pretenduar se është një "rast unik" bashkëpunimi me Romën, hapi pyetje të shumta, madje edhe ato në lidhje me përshtatshmërinë e kampeve të ndërtuara në Shëngjin dhe Gjadër. Edhe pse projekti, i quajtur "simbol i miqësisë" u nis me pritshmëri të mëdha, kampet e parashikuara në marrëveshje janë ende të zbrazëta.

Sipas burimeve nga Roma, autoritetet italiane deri më tani kanë investuar miliona euro në infrastrukturë dhe siguri të vendeve, por pa rezultate konkrete. Kjo bllokim shkaktoi jo vetëm polemika të brendshme politike në Shqipëri, por edhe pyetje në lidhje me efektivitetin dhe qëllimin e vetë marrëveshjes.

Një vit më parë, analistët vendas komentuan se marrëveshja me Italinë u konceptua si një manovër politike dhe diplomatike, si një mundësi për Tiranën për të treguar gatishmëri për "solidaritet evropian" dhe kështu për të forcuar imazhin e saj brenda Bashkimit Evropian.

Në të njëjtën kohë, ata deklaruan se Meloni donte të tregonte vendosmëri në kontrollin e flukseve të migrantëve.

Megjithatë, me kalimin e kohës, të dyja palët tani duket se po përballen me kufizimet e asaj marrëveshjeje. Shqipëria po përpiqet të shmangë perceptimin se po bëhet "kufiri i jashtëm i BE-së" dhe se territori i saj po përdoret për të zgjidhur probleme që janë kryesisht evropiane, ndërsa Italia po kërkon përgjigje për shumë pyetje nga kryeministri i saj.

Deklarata e Ramës në Londër se "nuk do të ketë më marrëveshje të reja" mund të lexohet gjithashtu si një hap prapa - një sinjal se qeveria në Tiranë njeh rrezikun e pasojave politike dhe ligjore që do të lindnin nga marrëveshjet e reja të këtij lloji. Marrëveshja me Italinë, e nënshkruar në fund të vitit 2023, duhej të shërbente si një simbol i solidaritetit evropian dhe bashkëpunimit të ngushtë midis Tiranës dhe Romës. Megjithatë, një vit më vonë, kampet janë bosh, publiku italian i ndarë dhe institucionet ndërkombëtare të përfshira.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se marrëveshja me Italinë solli më shumë pikë politike sesa rezultate konkrete.

Italia u përpoq të zvogëlonte presionin e migracionit në territorin e saj, ndërsa Shqipëria shfrytëzoi mundësinë për të forcuar lidhjet me një aleat të rëndësishëm të BE-së. Megjithatë, pasojat ligjore, dyshimet për shkelje të të drejtave të njeriut dhe joefektiviteti i projektit treguan kufijtë e një bashkëpunimi të tillë dhe se deklarata e Kryeministrit Rama në Londër, se ai nuk do të nënshkruante më marrëveshje të këtij lloji, ishte në fakt një sinjal i heshtur i njohjes se eksperimenti kishte dështuar.

Arber Hoxha, një avokat shqiptar nga firma ligjore Lex Veritas në Tiranë, tregon dilemat e ndërlikuara ligjore që vunë në pikëpyetje qëndrueshmërinë e atij projekti.

"Autoritetet italiane janë ankuar në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut për këtë çështje në lidhje me shkeljen e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. Për sa di unë, ende nuk ka një vendim të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, por sipas autoriteteve italiane, kampi në Gjadër pritet të shkelë Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe kjo mund të çojë në mbylljen e tij përfundimtare. Kjo për sa i përket aspektit ligjor", thotë Hoxha.

Ai shton se efektiviteti i marrëveshjes është minimal, ndërsa pasojat politike dhe financiare janë të mëdha:

"Për Italinë, mendoj se kjo marrëveshje ka pak ose aspak përfitim krahasuar me atë që u shpenzua. Përfitimi praktik ishte shumë i vogël krahasuar me shumat e konsiderueshme financiare që u shpenzuan. Politikisht, ndoshta kjo marrëveshje e ndihmoi kryeministrin Giorgia Meloni, dhe padyshim e ndihmoi edhe Shqipërinë politikisht. Të mos harrojmë sa i rëndësishëm është patronazhi i Italisë për Shqipërinë. Unë besoj se Shqipëria ishte fituesja më e madhe në këtë marrëveshje", thotë Hoxha.

Ai shton se nuk duhet harruar sa i rëndësishëm është patronazhi i Italisë për Shqipërinë, jo vetëm për shkak të kombinimit të interesave gjeopolitike, por edhe për shkak të afërsisë që Shqipëria ka me Italinë.

"Nëse do të kishte një urë, do të mund të shkonim nga Durrsi në Bari brenda një ore. Ky patronazh i Italisë ka ekzistuar që nga Lufta e Dytë Botërore dhe padyshim e ka ndihmuar Shqipërinë në raste të caktuara. Edhe hapja e grupeve të kapitujve në negociatat me Bashkimin Evropian ndodhi falë ndihmës së Italisë. Italia është një vend i Bashkimit Evropian, një vend kryesor në kuptimin ekonomik dhe politik, dhe e ndihmoi vendin tonë. Unë besoj se Shqipëria ishte fituesja më e madhe në këtë marrëveshje", tha Hoxha.

Megjithatë, ai thotë se hapja e një kampi të ri nuk pritet.

Marrëveshja për kampin në Gjadër shkaktoi polemika dhe pasoja politike si në Itali ashtu edhe në Shqipëri.

Për analistin politik Bledian Koka, polemika rreth kampit të emigrantëve në Gjadër tregoi të gjitha dobësitë e konceptit, i cili, thotë ai, ishte i dënuar të dështonte që në fillim.

"Marrëveshja për krijimin e kampit në Gjadërr shkaktoi shumë polemika, si në Itali ashtu edhe në Shqipëri. Në Itali, pasojat ishin shumë më të mëdha për qeverinë e Melonit, e cila u përball me gjyqe të ndryshme. Gjykatat shkuan deri aty sa e konsideruan këtë marrëveshje të padrejtë për shkak të mospërputhjes së saj me konventat evropiane mbi trajtimin e emigrantëve të paligjshëm", kujton Koka.

Ai shton se u mor një vendim që përcaktonte se cilët emigrantë të paligjshëm mund të dërgoheshin në Shqipëri, sipas të cilit vetëm burrat mbi moshën 18 vjeç mund të dërgoheshin në kamp, ​​dhe jo nënat me fëmijë ose të mitur nën 18 vjeç.

"Kjo e bëri Giadrën një kamp specifik, i cili, siç e dimë, do të shërbente si një lloj filtri për qeverinë italiane për ata emigrantë që vinin nga Afrika, e cila duhej të kontrollonte statusin e tyre dhe të vendoste se cilët prej tyre mund të përfitonin nga të qenit në Itali dhe cilët prej tyre duhet të ktheheshin, kështu që është një qendër tranziti", shtoi Koka.

Nga ana tjetër, Koka deklaron se qendra në Gjadër ka krijuar polemika për çështjen e sovranitetit, veçanërisht nga opozita në lidhje me çështjen e territorialitetit.

"Mënyra se si u përcaktua krijimi i kampit e bën këtë kamp një lloj ambasade, sepse territori i brendshëm është nën administrimin e autoriteteve italiane, si për funksionimin e përditshëm të kampit ashtu edhe për problemet që mund të lindin, sepse në kamp mund të ketë njerëz problematikë që vijnë nga zonat e konfliktit. Sa i përket efikasitetit të këtij kampi, mendoj se niveli i efikasitetit ishte i dukshëm që në fillim. Një kosto kaq e madhe, sepse 280 milionë euro, sa ka kushtuar deri më tani ky lloj marrëveshjeje, dhe që pas 5 vitesh mund të arrijë deri në një miliard euro, është një investim që mund të konsiderohet i humbur për qeverinë italiane. Kjo ndodh sepse, për aq sa di unë, sot atje nuk ka emigrantë, por vetëm staf që punon atje, pra policë italianë, psikologë, kuzhinierë etj. Kjo mund të konsiderohet një marrëveshje që nuk pati efekt, përveçse krijoi probleme të brendshme dhe ndërkombëtare, si për Ramën ashtu edhe për Melonin”, përfundon Koka.

Në samitin në Londër, kryeministri shqiptar Edi Rama e habiti publikun me deklaratën se "Shqipëria nuk do të nënshkruajë më marrëveshje për pranimin e emigrantëve" si ajo me Italinë nga nëntori 2023, e cila krijoi kampet në... Djadru dhe Shëngjin. Qëllimi ishte të përpunoheshin shpejt kërkesat e deri në 36,000 migrantëve në vit (rreth 3,000 në kamp në të njëjtën kohë) në ato kampe, nën menaxhimin e autoriteteve italiane, dhe më pas ata që u ishte mohuar e drejta e azilit do të ktheheshin ose zhvendoseshin.

Megjithatë, pas disa përpjekjeve, në një moment tre grupe migrantësh u dërguan në Shqipëri, por të gjithë u kthyen menjëherë në Itali me vendim gjykate, kështu që kampet mbetën praktikisht bosh. Për shembull, 49 migrantë u dërguan në Shëngjin më 28 janar 2025, por pesë u kthyen shpejt në Itali, ndërsa pjesa tjetër po prisnin statusin në një kamp që ishte pothuajse jofunksional. Kështu, pas një viti, "modeli italo-shqiptar" për menaxhimin e migracionit ka rezultuar të jetë, sipas të gjitha gjasave, një vendim politik i kushtueshëm.

Kampet në Gjadër dhe Shëngjin, të menduara si filtra sigurie në kufirin e BE-së, janë shndërruar në baza të shkreta pa refugjatë.

Kryeministri i Shqipërisë tani po përpiqet ta mbyllë atë kapitull, ndërsa në Itali presioni po rritet mbi kryeministrin italian. ministres dhe qeverisë së saj për të shpjeguar se si u shpenzuan miliona euro — për një qendër ku nuk ka asnjë migrant.