Letër drejtuar Komisionerit për të Drejtat e Njeriut të Këshillit të Evropës: Kur jeta përmblidhet në një fjalë – padrejtësi

Letra është dërguar në adresën e duhur. Në krye të saj edhe një paralajmërim: në Kosovë është në veprim mosrespektim serioz dhe sistematik i Konventës Kornizë për mbrojtjen e pakicave kombëtare. Mesazh i qartë dhe i fortë i disa organizatave të shoqërisë civile drejtuar Komisionerit për të Drejtat e Njeriut të Këshillit të Evropës, Michael O’Flaherty, pohojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Ata janë të bindur se bëhet fjalë për një „thirrje të dëshpëruar për ndihmë“ të komuniteteve joshumicë, e para së gjithash të atij serb. Po ashtu janë të bindur se në Evropë do të ketë kush ta lexojë, por jo të gjithë besojnë se do të vijë reagimi që presin serbët – që t’u mundësohet një jetë normale.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

„Gjetjet e shumta të institucioneve dhe organizatave relevante tregojnë për shkelje të rënda të të drejtave, mirëqenies dhe dinjitetit të komunitetit serb në Kosovë dhe nënvizojnë një model të mosrespektimit sistematik të standardeve nga Konventa Kornizë për mbrojtjen e pakicave kombëtare“, është fjalia kyçe e letrës së organizatave të shoqërisë civile ku janë renditur shkeljet e të drejtave të njeriut të pakicave.

Këshilli i Evropës e ka miratuar këtë Konventë më 10 nëntor 1994, ndërsa më 1 shkurt 1998 ajo hyri në fuqi.

Bëhet fjalë për instrumentin e parë multilateral, juridikisht të detyrueshëm, të dedikuar mbrojtjes së pakicave kombëtare në mbarë botën, dhe zbatimin e saj e ndjek i vetmi komitet ndërkombëtar i dedikuar ekskluzivisht të drejtave të pakicave: Komiteti Këshillimor. Aktualisht është në fuqi në 38 shtete.

Jeta në një fjalë

Një nga nënshkrueset e kësaj letre drejtuar Komisionerit për të Drejtat e Njeriut të Këshillit të Evropës është edhe kryetarja e Shoqatës së Grave „Avenija“ nga Graçanica, Gordana Gjoriq.

Në një bisedë për Kosovo online, ajo thotë se jeta e serbëve në Kosovë gjatë 25 viteve të fundit mund të përmblidhet në një fjalë – padrejtësi.

Prandaj asaj i ka penguar pyetja nëse kjo letër do ta ndryshojë diçka.

„Sikur të mendonim se nuk mund të ndryshojë, sigurisht nuk do t’i ishim drejtuar. Kjo është mundësia jonë të përpiqemi të ndryshojmë diçka që të respektohen të drejtat e njeriut në mënyrën e duhur, që të mos na cënohen të drejtat dhe, njëkohësisht, të mos na shkatërrohen jetët“, thotë Gjoriq.

Ai pohon se në Kosovë, të paktën kur bëhet fjalë për komunitetin serb, nuk ka sundim të ligjit.

"Ne kemi vuajtur padrejtësi për 25 vjet dhe jam e sigurt se nuk ka sundim të ligjit, veçanërisht kur bëhet fjalë për komunitetin serb", thekson Gjoriq.

Si një shembull konkret ajo përmend zbatimin selektiv të ligjit.

"Kur bëhet fjalë për komunitetin shumicë, çështjet gjyqësore zgjidhen shumë shpejt, por kur bëhet fjalë për komunitetin serb, ato raste vonohen. Tani, ata po dëbojnë familje të tëra pa gjyq, pa asnjë zgjidhje, vetëm policia. Disa institucione i kanë dhënë vetes të drejtën të dëbojnë familjet që kanë jetuar atje për 50 vjet ose të ndërtojnë ilegalisht. Ata bëjnë çfarë të duan, dhe institucionet janë aty për të zbatuar ligjet, dhe ata, jo për të mos i zbatuar ato, por për t'i thyer ato", deklaroi ajo.

Ajo beson se institucionet evropiane do ta marrin seriozisht letrën nga komuniteti serb në Kosovë dhe se Komisioneri Evropian do të dërgojë përfaqësuesit e tij dhe se ata do të kenë mundësinë t'u tregojnë atyre personalisht gjithçka që po ndodh.

"Shpresojmë që kjo do të ndikojë që disa gjëra të ndryshojnë, në fakt që ne të mund të mbijetojmë dhe të jetojmë, që thjesht të përmirësojmë disa nga kushtet tona të jetesës dhe më në fund të mund të ushtrojmë të drejtat tona që na takojnë me ligj dhe të jetojmë më normalisht", specifikon Gjoriq.

Kur e pyetën se çfarë do të ndodh nëse nuk ka reagim të duhur, ajo ngre supet.

"Nëse nuk i kushtojnë vëmendje letrës sonë, atëherë me të vërtetë nuk kemi më askënd për t'i besuar dhe do të shohim se si mund të organizohemi për të ndikuar në zbatimin e duhur të ligjeve këtu", thekson Gjoriq.

Raportet vjetore të BE-së

Anëtarja e delegacionit të Kuvendit të Serbisë në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Dunja Simonoviq Bratiq, paralajmëron se serbët në Kosovë përballen me një jetë që Evropa nuk e ka parë që nga Lufta e Dytë Botërore, për çka është e nevojshme të theksohen vazhdimisht shkeljet e shumta të të drejtave të tyre themelore të njeriut.

Ajo porosit se, nëse asgjë tjetër, të gjitha këto shkelje të të drejtave të njeriut të komuniteteve pakicë, në këtë mënyrë do të duhet të pasqyrohen në raportin vjetor të Komisionerit për të Drejtat e Njeriut.

„Në Kosovë dhe Metohi serbët vuajnë nga gjithçka, meqë jeta që ata e jetojnë atje është vërtet diçka që Evropa nuk e ka parë që nga Lufta e Dytë Botërore, dhe ajo luftë e tyre është heroike. Ajo që përpiqemi të bëjmë edhe përmes Këshillit të Evropës dhe këtij mënyre të shkruari Komisionerit, fatkeqësisht janë të vetmet mënyra që ne kemi për të reaguar“, thotë Simonoviq Bratiq në një bisedë për Kosovo online.

Ajo është e bindur se Komisioneri Europian do të reagojë ndaj kësaj letre ashtu siç reagoi ndaj arrestimit të 16 pelegrinëve në Prizren më 6 prill.

Gjithashtu zbulon se vizita e tij në Kosovë duhej të vinte atëherë, por u anulua për shkak të krizës institucionale.

"Mendoj se ai ka dëshirë të ndihmojë", saktëson Simonoviq Bratiq.

Ajo thekson se serbët nga Kosova duhet të reagojnë ndaj të gjitha institucioneve të BE-së për shkak të raporteve vjetore "që po monitorohen".

"Nëse nuk ka iniciativë të mjaftueshme nga ana jonë, Këshilli i Evropës do të përdorë raportin e shkruar nga Komisioni Evropian, dhe kur ta lexoni atë raport mbi gjendjen e të drejtave të njeriut në Kosovë, rezulton se ka 'lule dhe pranverë'", theksoi ajo.

Ajo shton se reagimi i sektorit joqeveritar në Kosovë, i cili njihet nga BE-ja si "një faktor i rëndësishëm i shoqërisë civile", është me rëndësi kyçe.

Shpjegon se serbët "domosdoshmërisht duhet të presin" reagime nga Evropa, por se është me rëndësi thelbësore që Komisioneri Evropian "të ketë njëfarë reagimi" sepse ai do të duhet ta përfshijë atë në raportin e tij vjetor.

Thekson nevojën që serbët nga Kosova, pavarësisht "rezistencës legjitime" ndaj përfaqësuesve të Bashkimit Evropian, të paraqesin shembuj konkretë dhe prova të cenueshmërisë së tyre sepse përballen me realitetin "e falsifikuar, të fshehur dhe të sajuar" nga regjimi i Albin Kurtit.

Kjo është arsyeja pse thotë se nëse komisioneri evropian nuk e viziton Kosovën, serbët do të jenë këmbëngulës dhe do ta arrijnë atë.

Në këtë mënyrë, specifikon, Këshilli i Evropës do të ketë gjithashtu një pasqyrë të plotë kur bëhet fjalë për kërkesat e Kosovës për anëtarësim në Këshillin e Evropës dhe institucione të tjera.

"Është shumë e rëndësishme të përdoren të gjitha këto mekanizma. Ndryshe nga ne, regjimi i Albin Kurtit përdor të gjitha burimet e mundshme sa më shumë që të jetë e mundur për të komunikuar sa më shumë që të jetë e mundur me përfaqësuesit e BE-së, Këshillit të Evropës, të gjithë njerëzit e përfshirë në zgjidhjen e problemit. Kjo është arsyeja pse roli proaktiv është i rëndësishëm, të cilin e mirëpres dhe besoj se komisioneri do të reagojë në një mënyrë të tillë që, nëse asgjë tjetër, do të jetë në raport që më pas do të përdoret për atë që ata duan të hyjnë në Këshillin e Evropës, si dhe për gjithçka tjetër që ata kërkojnë. Dhe është e nevojshme që në çdo bisedë të theksohet gjithçka që shkelet çdo ditë, mënyra se si jetojnë këta njerëz atje, si dhe ajo që regjimi i Albin Kurtit nuk ka arritur të përmbushë, që nga Marrëveshja e Brukselit e tutje", përfundon Simonoviq Bratiq.

Situata dhe „hapi i pritur“

Një tjetër nënshkrues i letrës drejtuar Komisionerit për të Drejtat e Njeriut të Këshillit të Evropës thekson se në Kosovë shkelja e të drejtave elementare të njeriut është bërë alarmante.

Kryetari i OJQ-së „Komunikimi për zhvillimin e shoqërisë“ (CSD), Ivan Nikoliq, thekson në një bisedë për Kosovo online se ky ishte „hap logjik dhe i pritur“ pasi të gjitha apelimet e deritanishme tek përfaqësuesit ndërkombëtarë në Prishtinë nuk dhanë rezultat.

„E gjithë situata, kur është fjala për shkeljen e të drejtave elementare të njeriut, para së gjithash të komunitetit serb në Kosovë, zgjat tepër shumë. Si organizata të shoqërisë civile kemi apeluar disa herë tek përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare dhe jemi jashtëzakonisht të pakënaqur me reagimet dhe hapat e tyre. Ky ishte rrjedhim logjik që një letër e tillë t’i dërgohej Komisionerit, sepse është e qartë që ekziston një varg ngjarjesh për të cilat duhet biseduar seriozisht, pasi në mënyrë serioze rrezikojnë jetën e përditshme të komunitetit serb“, thotë Nikoliq.

Kur u pyet nëse presin një përgjigje të shpejtë dhe më specifike nga Këshilli i Evropës, ai pranon se "nuk e di se çfarë të presë".

"Nuk e dimë se çfarë të presim. Do të shohim se si dhe në çfarë afati kohor do të përgjigjen. Ajo që do të ishte ideale është të organizohej një takim me komisionerin që merret edhe me çështje serioze, jo vetëm këtu (në Kosovë), por edhe në të gjithë Evropën. Por ky është vendi ku situata është bërë seriozisht alarmante", theksoi Nikoliq.

Ai shton se letra drejtuar komisionerit rendit një numër shembujsh shumë specifikë.

"Shpresojmë që kjo do të rrisë disi ndërgjegjësimin tek ai personalisht dhe në Zyrën e tij për t'iu përgjigjur takimit dhe për ta ngritur këtë temë në një nivel më të lartë", beson Nikoliq.

I pyetur nëse pret që komisioneri të vizitojë Kosovën dhe nëse kjo mund të ndryshojë qasjen ndaj respektimit të të drejtave të njeriut nga autoritetet në Pristinë, Nikoliq thotë se një takim i tillë është "kryesisht i rëndësishëm me përfaqësuesit e organizatave joqeveritare aktive", por edhe me median, puna e të cilave, thekson ai, është gjithashtu e kërcënuar: nga kërcënimet serioze deri te mungesa e përkthimit në serbisht në institucione.

"Nëse ndodh, mendoj se do të ishte një mesazh serioz se situata është alarmante. Dua të besoj se diçka do të ndryshojë. Ky nuk ishte vetëm një veprim formal për të thënë se ne provuam diçka duke e ditur se asgjë nuk do të ndodhte. Jo, ky është fillimi i një hapi më tej dhe dua të besoj se do të ndryshonte vërtet diçka", përfundon Nikoliq.

Diskriminimi formal dhe joformal

Historiani Sinisha Vuliq deklaroi se në Kosovë kryhet "diskriminim formal dhe joformal" kundër serbëve dhe se të gjitha reagimet e mëparshme të bashkësisë ndërkombëtare ndaj lëvizjeve të njëanshme të Prishtines tregojnë se ato "ua lehtësojnë punën në mënyrë diplomatike".

Prandaj është skeptik se një letër nga sektori joqeveritar në Kosovë mund të ndryshojë diçka.

"Nuk jam i sigurt se pres ndonjë reagim përveç ndoshta një reagimi deklarativ. Deri më tani kemi parë që bashkësia ndërkombëtare shpesh reagon ndaj asaj që po ndodh në Kosovë dhe Metohi duke dënuar veprimet e Prishtines, por nuk bën asgjë për to", thekson Vuliq për Kosovo online.

Ai shton se pavarësisht faktit që nëpërmjet KFOR-it ka "mandatin dhe mjetet" për të parandaluar veprime të njëanshme, bashkësia ndërkombëtare në fund të fundit "e pranon plotësisht situatën".

"Në fakt, ajo në heshtje madje i miraton ato, duke pasur parasysh se ne shohim se pasojat e këtyre veprimeve e bëjnë punën e saj shumë më të lehtë sepse, në aspektin diplomatik, situata në Kosovë është më e thjeshtë sa më pak institucione serbe të ketë dhe aq më pak serbë të ketë", specifikon Vuliq.

Ai deklaron se diskriminimi ndaj komunitetit serb në Kosovë kryhet "formalisht dhe joformalisht".

"Formalisht, kryhet përmes zbatimit të ligjeve në një mënyrë tendencioze në mënyrë që ato të zbatohen në mënyrë të pabarabartë për shqiptarët dhe serbët", thotë Vuliq.

Ai shton se ky grup përfshin të gjitha ato ligje që "interpretohen gjerësisht" kur bëhet fjalë për komunitetin serb në Kosovë.

“Këto janë kryesisht ligje që kanë të bëjnë me përhapjen e intolerancës ndëretnike dhe fetare, kështu që kemi raste të njerëzve që arrestohen për shkak të simboleve në rrobat e tyre që përfaqësojnë Republikën e Serbisë ose klubet sportive nga Serbia, gjë që është e padëgjuar në asnjë vend kohët e fundit”, thekson ky historian.

Diskriminimi “informal”, sipas tij, kryhet përmes frikësimit ose ngacmimit të serbëve në veri të Kosovës.

“Ata gjithashtu frikësohen nga ngacmimet në mënyra të ndryshme, dhe pastaj kur policia shkon në terren, ata nuk bëjnë asgjë për këtë ose madje përpiqen të gjejnë një mënyrë për ta paraqitur incidentin si diçka në të cilën të dyja palët morën pjesë në mënyrë të barabartë dhe që, si pasojë, edhe vetë serbët që u sulmuan e shkaktuan”, beson Vuliq.