Letra e shefit të Misionit të BE-së: Paralajmërim apo ultimatum për Kurtin nga Brukseli?

Shefi i Misionit të BE-së në Prishtinë, Aivo Orav, disa ditë më parë e ka njoftuar kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, se nuk mund të llogarisë më në takime zyrtare në ndërtesën e qeverisë derisa të formohet një e re – me mandat të plotë. Një mesazh shumëplanësh që mund të interpretohet si reagim i qartë ndaj lëvizjeve të fundit të pushtetit, por edhe si një masë e re ndëshkuese për Kosovën. Pyetja është nëse “letra nga Brukseli” do të përshpejtojë apo do të ngadalësojë edhe më shumë formimin e institucioneve të reja, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

„Në interes të stabilitetit institucional dhe respektimit të sundimit të ligjit, përfaqësuesit e lartë nga shtetet anëtare të BE-së dhe institucionet e BE-së përkohësisht do të përmbahen nga takimet me kryeministrin në detyrë dhe ministrat brenda ndërtesës së Qeverisë së Kosovës, deri sa të formohet Qeveria me mandat të plotë“, shkruhet, ndër të tjera, në letrën e Oravit drejtuar Kurtit, të cilën e publikoi Klan Kosova.

BE-ja i referohet disa vendimeve të Gjykatës Supreme dhe Gjykatës Kushtetuese të Kosovës.

Përmendet vendimi për anulimin e udhëzimit administrativ të Ministrisë së Financave, si dhe neni 71 i Kushtetutës së Kosovës që ndalon ushtrimin e funksionit ministror dhe atij të deputetit njëkohësisht, duke shtuar se në përputhje me këtë, Bashkimi Evropian ka përshtatur praktikat e veta të angazhimit.

Një reagim i tillë i Brukselit ndaj Prishtinës mund të parashikohej. Ambasadori i BE-së, Aivo Orav, që në mes të korrikut, një ditë pas vendimit të Gjykatës Supreme për paligjshmërinë e nxjerrjes së akteve nënligjore apo udhëzimeve administrative nga ministrat në detyrë që janë njëkohësisht edhe deputetë, kishte theksuar se përzierja politike në gjyqësor është e papranueshme.

„Shefat e misioneve të BE-së diskutuan për situatën pas vendimit të Gjykatës Supreme. Sulmet ndaj gjyqtarëve individualë dhe ndërhyrjet politike në gjyqësor janë të papranueshme“, theksoi Orav.

Nga ana tjetër, në reagimin e parë ndaj letrës nga Brukseli, zëdhënësi i qeverisë në detyrë të Kosovës, Përparim Kryeziu, deklaroi se „kushdo që dëshiron të takohet me ushtruesin e detyrës së kryeministrit të Kosovës duhet të vijë aty ku ai punon, por kjo nuk do të thotë se ai nuk mban takime pune edhe jashtë zyrës së tij“.

Kurti, i pyetur të komentojë letrën nga Brukseli, ishte shumë më i paqartë.

„Siç po e shihni, unë nuk jam në zyrën time, por jam bashkë me përfaqësuesit e Bashkimit Evropian këtu në Shipol, në këtë ndërtesë që e kemi renovuar dhe sistemuar. Unë jam kryeministër që ata të kenë banesa të sigurta, të ngrohta në dimër dhe të freskëta në verë, kjo është më e rëndësishmja – dhe bashkëpunojmë me Bashkimin Evropian“, tha ai.

Ish-diplomatët kosovarë nuk e shohin me shumë simpati një deklaratë të tillë. Ata pretendojnë se Brukseli i ka dërguar një mesazh të qartë Kurtit se funksionin e kryeministrit në detyrë po e ushtron në mënyrë të paligjshme.

„Vendimi i BE-së për pezullimin e takimeve me Kurtin është tregues i drejtpërdrejtë i uzurpimit të funksionit të kryeministrit. Sipas Kushtetutës, ligjeve dhe vendimit të Gjykatës Supreme, ai po e ushtron këtë funksion në mënyrë të paligjshme, sepse mandati i tij ka përfunduar në momentin kur është zgjedhur deputet“, deklaroi ish-ambasadorja e Kosovës në Itali, Aljma Llana.

Për mesazhet e qarta nga Brukseli flet edhe ish-ambasadori në Shqipëri, Silje Ukshini, i cili paralajmëron se „imazhi i Kosovës“ duhet të përmirësohet urgjentisht.

Reagime të ashpra nga opozita

Nga blloku opozitar i partive shqiptare dëgjohen reagime shumë më të ashpra.

„Kosova është vend nën sanksione dhe sanksionet ndaj kësaj qeverie mbesin në fuqi për shkak të mosrespektimit të marrëveshjeve, por edhe për shkak të injorimit të koordinimit me faktorët ndërkombëtarë. Jemi nën sanksione tash e disa vite“, ka deklaruar deputetja e AAK-së, Time Kadrijaj për Kosova Press.

Vendimin e Brukselit e sheh si një „lajm shumë shqetësues“.

„Po konfirmohet se kjo qeveri është ilegjitime dhe me dhunë mban peng menaxhimin e Kosovës. Ata nuk kanë mandat për këto funksione: as për pozitën e kryeministrit, as për postet ministrore“, vlerëson Kadrijaj.

Deputeti i LDK-së, Armend Zemaj, konsideron se vendimin e BE-së duhet ta interpretojmë si një masë të re ndëshkuese kundër Kosovës.

„Kjo nuk është vetëm një masë, por një pasojë e madhe për Kosovën që tash pesë vjet ndodhet nën sanksione ekonomike, ndërsa tani kjo ndëshkim mund të quhet edhe ndëshkim i BE-së ndaj Kosovës, ndaj Kurtit dhe ndaj qeverisë që dëshiron ta mbajë veten në pushtetin ekzekutiv“, tha Zemaj për Kosova Press.

Ai kujtoi se edhe gjatë verifikimit të mandateve për legjislaturën e re, LDK-ja ka paralajmëruar se nuk është e mundur të ushtrohen dy funksione njëkohësisht: edhe ministër, edhe deputet.

„Ky është një ego i madh për pushtet dhe gjithçka lidhet me interesat elektorale dhe financiare. “, theksoi Zemaj.

“Mënyrë të përshtatshme”

Drejtori strategjik në Qendrën për Politika Evropiane, Millosh Pavkoviq, ka deklaruar se vendimi i BE-së për të mos u takuar me përfaqësuesit e institucioneve të Kosovës është qëndrim parimor i Brukselit për respektimin e sundimit të ligjit, por njëkohësisht edhe “mënyrë e përshtatshme” për të “zvogëluar legjitimitetin dhe veprimet” e qeverisë që drejtohet nga Albin Kurti.

„Do ta shikoja këtë vendim nga këndvështrimi i sundimit të ligjit. Ky është një nga vlerat dhe parimet bazë të BE-së, e duke pasur parasysh që Gjykata Kushtetuese ka anuluar disa vendime të ministrave në dorëheqje, sepse ata njëkohësisht janë edhe deputetë. BE-ja në këtë komunikatë është thirrur pikërisht në këto vendime të Gjykatës Kushtetuese, duke vënë në dyshim legjitimitetin dhe vendimet e atyre ministrave, si dhe duke shmangur pjesëmarrjen në shkeljen e Kushtetutës dhe ligjeve të Kosovës“, thotë Pavkoviq.

Pavkoviq shton se letra e BE-së duhet të interpretohet edhe në dritën e “marrëdhënieve të këqija mes BE-së dhe qeverisë së Albin Kurtit”.

„Kjo është një bazë e mirë që të mos mbahen takime të tilla. Ende janë në fuqi edhe sanksionet e BE-së nga viti 2023, prandaj ky është vetëm një sinjal tjetër që marrëdhëniet vazhdojnë të jenë në nivel të ulët dhe se BE-ja nuk dëshiron të mbajë kontakte me një qeveri në dorëheqje, deri sa të zgjidhet një qeveri e re, kushdo që të jetë ajo“, thekson Pavkoviq.

Njëkohësisht, mosrespektimi i disa vendimeve të Gjykatës Supreme dhe asaj Kushtetuese nga qeveria në mandat teknik për Bashkimin Evropian ishte një „mënyrë e përshtatshme“ për të zvogëluar legjitimitetin e saj.

„Për ta ishte e përshtatshme të reagojnë në këtë mënyrë dhe në një farë forme deshën të ulin legjitimitetin e qeverisë aktuale dhe të gjitha veprimeve që ajo ndërmerr“, është i bindur ky analist.

Ai beson se BE-ja po i referohet kryesisht ndërtimit të dy urave të reja midis Mitrovicës Jugore dhe asaj Veriore.

"Erdhi si një veprim i thjeshtë, duke e detyruar qeverinë e Albin Kurtit të zemërohej me Bashkimin Evropian dhe partnerët ndërkombëtarë, dhe interpretimi im është se ky vendim nga BE-ja është kryesisht një përgjigje ndaj ndërtimit të urave, por edhe në përgjithësi, kur vihet në kontekstin e marrëdhënieve të këqija, miratimi i tij nuk është i habitshëm", beson Pavkoviq.

Megjithatë, ai dyshon se ky lloj "presioni" mund të ketë ndikim në shpejtësinë e formimit të një qeverie të re.

"Në varësi të mënyrës se si zhvillohen marrëdhëniet e brendshme politike, ato mund të përshpejtohen, por edhe të ngadalësohen. Para së gjithash, kjo do të varet nga marrëveshja ndërpartiake e Vetëvendosjes dhe partive të tjera shqiptare. Para së gjithash, ky vendim dërgon një mesazh se BE-ja nuk e sheh Albin Kurtin si një partnere të shkëlqyer dhe kjo mund ta vështirësojë formimin e një qeverie, pra që Vetëvendosja të mbetet në qeveri”, përfundon Pavkoviq.

„Dëshmi e urgjencës“

Për analistin politik Doratej Imeri, letra e BE-së duhet parë si një „dëshmi e urgjencës“ për formimin e institucioneve në Kosovë, por edhe si një paralajmërim se për shkak të „së ardhmes evropiane“ është e domosdoshme ruajtja e partneritetit dhe bashkëpunimit me Brukselin.

„Shkresa e dërguar qeverisë nga përfaqësuesit e Bashkimit Evropian përbën një thirrje që sa më shpejt të konstituohen institucionet e Kosovës, veçanërisht Kuvendi dhe qeveria. Është e domosdoshme që partitë politike të tregojnë gatishmëri për marrëveshje dhe që institucionet të kompletohen sa më shpejt“, ka deklaruar Imeri për Kosova Press.

Imeri thekson se për Kosovën është e domosdoshme ruajtja e partneritetit dhe bashkëpunimit me Brukselin.

„Kosova dhe BE-ja janë partnerë strategjikë. Kosova, e vetëdijshme për të ardhmen e saj evropiane, duhet të kuptojë se ruajtja e këtij partneriteti dhe bashkëpunimi në nivelin më të lartë është një domosdoshmëri“, thotë Imeri.