Rebusi i Brukselit: A ka BE kapacitetin për të vazhduar dialogun dhe a do të marrë SHBA një rol më aktiv?

Që nga ngjarjet tragjike në Banjskë të 24 shtatorit, vështirë se ka pasur ndonjë zyrtar të lartë evropian apo amerikan që nuk ka folur për rëndësinë e një rikthimi të menjëhershëm në dialog, por tani për tani nuk ka të dhëna se kur përfaqësuesit e Beogradit dhe Prishtinës mund të ulen sërish në tryezën e bisedimeve. Bashkimi Evropian nuk ka një platformë të përcaktuar për vazhdimin e dialogut pasi Prishtina ka bërë ankesa të forta ndaj ndërmjetësve Zhozep Borelit dhe Miroslav Lajçaku, dhe veçanërisht pas qëndrimit të palës shqiptare se nuk do të ketë bisedime me Serbinë derisa të dënohet për Banjskën”.

Në përpjekje për të shpëtuar dialogun, ardhja e "pesëshës së madhe", të dërguarve specialë të vendeve të Quint-it dhe BE-së, u paralajmërua për 21 tetor.

Delegacioni fillimisht do të vizitojë Prishtinën, e më pas Beogradin, ndërsa përveç emisarit evropian Lajçaku, në delegacion do të jenë edhe përfaqësuesit e presidentëve të SHBA-së, Francës, Gjermanisë dhe kryeministrit të Italisë, Gabriel Eskobar, Emanuel Bon, Jens Pletner dhe Françesko Talo.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha se po vijnë “me gjëra të reja” sa i përket Kosovës dhe theksoi se është jashtëzakonisht e rëndësishme që Serbia të vazhdojë dialogun me Kosovën, edhe pse Beogradi është e vetmja palë që aspiron për të pasi Albin Kurti "nuk ka dashur kurrë bisedime".

​ Ambasadori i BE-së në Kosovë, Tomas Suniog, në një intervistë për Kosovo online ka thënë se zgjidhja e problemeve të sigurisë në veri është vendimtare. “Megjithatë, dua të sqaroj se një qasje gjithëpërfshirëse, e cila përfshin një zgjidhje politike, është e një rëndësie të madhe për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në drejtim të stabilitetit dhe paqes afatgjatë. Pra, rruga përpara është dialogu i udhëhequr nga BE. Ky nuk është vetëm mesazhi im. Ky është mesazhi i 27 vendeve anëtare të BE-së, të cilat theksuan se rruga evropiane si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë kalon përmes dialogut me mbështetjen e BE-së dhe përmes normalizimit të marrëdhënieve të tyre”, tha Suniog.

E raportuesi i Parlamentit Evropian për Serbinë, Vlladimir Bilçik, ka bërë të ditur për Kosovo online se dialogu është rruga e vetme përpara, duke treguar se deri më tani nuk është vendosur një lidhje e qartë mes Beogradit zyrtar dhe asaj që ndodhi në Banjskë. Sipas tij, thirrja për vendosjen e sanksioneve para përfundimit të hetimeve nuk është një rrugë konstruktive, ashtu siç nuk është kritikimi i raportuesve të BE-së.

Diplomati Zoran Millivojeviq thekson se është në interes të BE-së dhe SHBA-së që të ripërtërihet dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, por gjithashtu thekson se kur është fjala për Serbinë, ekzistojnë disa parakushte për këtë, përkatësisht deeskalimi në veri, kthimi i KFOR-it në funksion të tij dhe fillimi i formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe.

Lidhur me mesazhet që vijnë nga përfaqësuesit e autoriteteve të Kosovës se nuk ka vazhdim të negociatave derisa Serbia të sanksionohet për ngjarjet në Banjskë të 24. shtatorit, Millivojeviq ka thënë për Kosovo online se Brukseli dhe Uashingtoni do të insistojnë që dialogu të vazhdojë dhe Marrëveshja e Ohrit të bëhet rikthehet në tryezë, pra plani evropian për normalizimin e marrëdhënieve.

“Do të ishte një sukses i madh për BE dhe një përpjekje për të rikthyer besueshmërinë, nëse ata do të ktheheshin në dialog për Marrëveshjen e Ohrit dhe nëse Serbia do të pranonte të diskutonte zbatimin e saj, domethënë të pranonte disi që Bashkësia e Komunave Serbe të diskutohet si një paketë. Perëndimi me siguri do të insistojë në këtë”, thotë Millivojeviq.

Kur është fjala për Prishtinën, ai nuk pret ndryshim të qëndrimit të përfaqësuesve të autoriteteve kosovare.

“Ata mbeten konsistente, aq më tepër që rastin e Banjskës tani do ta përdorin për këtë lloj, jo shantazh, sepse nuk mund ta bëjnë këtë, por si konfirmim të platformës së tyre politike se si është ambienti në veri të Kosovës, dhe së dyti për nevojën e konfirmimit të shtetësisë dhe njohjes nga ana e Serbisë”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ai tregon se edhe kur bëhet fjalë për Serbinë, nuk ka ndryshim qëndrimi.

"Serbia nuk është në gjendje të tregtojë, pavarësisht presioneve. Serbia është në favor të dialogut, ajo beson se duhet të mundësohen kushtet për vazhdimin e tij. Nëse duam bisedime që do të kenë kuptim, duhet të respektojmë realpolitikën. Kjo do të thotë se, meqenëse në terren kemi përshkallëzim, nevojitet depërshkallëzimi. Ne e dimë se çfarë do të thotë - kthimi në funksion i KFOR-it dhe Bashkësia e  Komunave Serbe si çështje e mëparshme. Ky është afërsisht qëndrimi i Serbisë në lidhje me vazhdimin e dialogut. Serbia mund të diskutojë për Marrëveshjen e Ohrit, por vetëm për ato pika që janë të padiskutueshme për Serbinë, ato që nuk tregojnë për njohje de facto”, beson Millivojeviq.

Bashkimi Evropian është në defanzivë dhe pa iniciativë kur është fjala për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe ekziston mundësia që çelësi për gjetjen e zgjidhjes pas ngjarjeve të fundit në Kosovë të jetë tek Shtetet e Bashkuara të Amerikës, beson analisti politik Shkelzen Maliqi.

Pas 24. shtatorit dhe ngjarjeve në Banjskë, dhe përkundër thirrjeve të zyrtarëve evropianë dhe amerikanë se kthimi në dialog është i rëndësishëm për uljen e tensioneve, nuk ka asnjë tregues për momentin se kur përfaqësuesit e Beogradit dhe Prishtinës do të mund të ulen në bisedime përsëri në tryezë. Madje, zyrtarët e Kosovës thonë se nuk ka bisedime derisa Serbia të sanksionohet.

Maliqi thotë për Kosovo online se nuk ka alternativë tjetër veç vazhdimit të dialogut, por edhe se nuk ka sinjale të qarta se në cilin drejtim do të vazhdojnë bisedimet.

Ai komentoi edhe spekulimet se i dërguari evropian për dialog, Miroslav Lajçak, si dhe Zhozep Borel, mund të largohen nga pozicionet e tyre si ndërmjetës.

“Nuk e di se çfarë do të ndodhë me Borelin dhe Lajçakun. Lajçak duket se do të jetë kandidat për kryeministër të Sllovakisë, nuk dihet nëse do të mbetet në postin aktual, do ta shohim. Mendoj se dialogu nuk ka alternativë. Jo vetëm dialogu, por procesi që do të përfundonte me Marrëveshjen e Ohrit, e cila u pranua verbalisht nga të dyja palët. Albin Kurti thuhet se ishte gati për të nënshkruar me të. Vuçiq nuk ka firmosur, por ka premtuar se do ta bëjë kur t'i kalojë dhimbja në dorë. Pra, tani po punojmë që Vuçiq të shërohet dhe të shohim se çfarë presioni do të jetë. BE është në defanzivë, nuk ka iniciativë dhe motori për gjetjen e një zgjidhjeje ndoshta do të jenë SHBA-të”, tha Maliqi.

Ai rikujton se dialogu nuk ka dhënë rezultat gjatë disa viteve të fundit.

“Dialogu vdiq pesë-gjashtë vitet e fundit, nuk pati rezultate dhe më pas Kurti dhe Vuçiq vunë kunxhat në zingjirin e dialogut, sepse as Kurti dhe as Vuçiqi nuk donin të ishte vetëm Bashkësia e Komunave Serbe me status të paqartë. Tashmë pritet që të ketë pak më shumë presion. Nëse do të ketë sukses, mbetet për t'u parë”, tha Maliqi.

Nëse deri në pranverë nuk ndodh diçka e rëndësishme në dialog, bisedimet do të bien në plan të dytë, pohon Maliqi.

“Ky është synimi, deri në fund të vitit, ndoshta në fillim të pranverës, shkurt, mars, duhet të përfundojë, dhe nëse nuk përfundon, do të pasojnë zgjedhjet e BE-së, fushata presidenciale në Uashington”, theksoi Maliqi duke theksuar se në atë rast ekziston mundësia që i gjithë procesi të zgjatet edhe më tej.

Themeluesja dhe drejtoresha e Qendrës Globale të Fokusimit Oana Popesku Zamfir thotë se është skeptike se Bashkimi Evropian do të mund ta kthejë në binarë dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës pa ndihmën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Popesku për Kosovo online tha se beson se SHBA do të vazhdojë të luajë një rol shumë të rëndësishëm në Ballkan.

"Unë jam skeptik se BE do të jetë në gjendje t'i shtyjë gjërat në drejtimin e duhur pa SHBA. Dhe të jem i sinqertë, nuk shoh ndonjë arsye pse do ta bënte këtë. Është e qartë se ky është oborri ynë, që në një masë të madhe ky është një proces evropian, por mendoj se SHBA-të, si garantuese e sigurisë në rajon dhe tradicionalisht një lojtar shumë i rëndësishëm, duhet të "ndërhyjnë" në një moment dhe jam e sigurt se kjo është vendimtare në kontekst nëse Ballkani do të bëhet më i qëndrueshëm në përgjithësi apo jo”, thotë Popesku.

Kur bëhet fjalë për dialogun, Popesku beson se BE ka investuar shumë në atë proces.

"Besoj se të gjitha palët kanë investuar shumë në proces me kalimin e kohës, edhe pse nuk ka pasur rezultate të prekshme. Kjo ndodh pavarësisht ndikimit të SHBA-së në rajon, por besoj se një zgjidhje të qëndrueshme për rajonin e sjell bashkëpunimi i ndërsjellë i SHBA-së dhe BE-së”, beson ajo.

Ajo gjithashtu thekson se në këtë moment është e vështirë të thuhet se si do të vazhdojë dialogu.

“Mendoj se BE si ndërmjetës krijoi një kornizë të mirë, por nuk kishte vullnet të vërtetë nga të dyja palët për të bërë përparim të prekshëm. BE është vetëm një ndërmjetës, i takon të dyja palëve të arrijnë një marrëveshje. Nëse ata nuk duan ta bëjnë atë, atëherë BE mund të bëjë shumë pak vetë. Për fat të keq, të dyja palët e përdorën me sukses këtë për qëllimet e tyre politike dhe manipuluan kornizën e dialogut në atë drejtim, duke u përpjekur të nxjerrin përfitime nga BE”, thotë Popesku.

Ajo thekson se “është disi zhgënjyese që BE nuk arriti të ketë më shumë sukses në dialog dhe të luajë një rol më aktiv”.

"Unë nuk e di nëse ne të gjithë së bashku duhet të konsiderojmë t'i bëjmë gjërat ndryshe. Por, në fund të ditës, u takon të dy palëve të ecin përpara së bashku nëse duan të afrohen më shumë me BE", përmbyll ajo.