Si do të ndikojë kthimi i Trumpit në Shtëpinë e Bardhë në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës?

Dialogu mes Beogradit dhe Prishtinës, i cili ka kohë që ka nevojë për ringjallje, mund të ketë një shans për të mbijetuar pas fitores së Donald Trumpit në zgjedhjet amerikane. Ashtu si në mandatin e parë të Trumpit, kur u nënshkrua Marrëveshja e Uashingtonit, edhe këtë herë, sipas analistëve, ndikimi i SHBA në dialog mund të reflektohet në favorizimin e normalizimit ekonomik të marrëdhënieve. Nuk përjashtohet gjithashtu që administrata e re amerikane të vendosë një rrugë të ndarë në dialog, krahasuar me atë të drejtuar nga Brukseli.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nëse bashkëpunëtorët më të afërt të Trumpit që do të jenë në krye të Ballkanit Perëndimor do të anojnë drejt Prishtinës apo Beogradit, apo nëse nuk do të ketë zgjatje, shihet ndryshe. Sipas disave, Prishtina nuk do të përçmohet më për lëvizje të njëanshme, ndërsa të tjerë vlerësojnë se të dyja palët do të jenë nën presion.

“Situata është disi më e favorshme për ne, por nuk do të ketë ndryshime tektonike”, tha dje presidenti serb Aleksandar Vuçiq, i pyetur për pritshmëritë në lidhje me fitoren e Trumpit.

Lista Serbe ka bërë të ditur se presin që pozita dhe problemet e popullit serb në Kosovë të jenë edhe më tepër në fokus, të bindur, siç kanë thënë, se administrata e Presidentit Trump nuk do të lejojë “vazhdimin e persekutimit sistematik të popullit serb nga vatrat shekullore në Kosovë dhe Metohi”.

Duke punuar së bashku me Trumpin për hir të "progresit dhe paqes", të paktën siç ka shkruar në rrjetin social “X”, është gëzuar edhe kryeministri i Kosovës Albin Kurti, ndonëse këtë pranverë deklaroi se për shkak të rikthimit të mundshëm të TrumpIT, “ka njëfarë stresi dhe ankthi në mbarë kontinentin dhe Kosova nuk është ndryshe”.

Nuk duhet harruar deklaratat e Kurtit se nuk e pranon Marrëveshjen e Uashingtonit, duke e konsideruar atë jokushtetuese dhe që u nënshkrua në vitin 2020 në emër të palës kosovare, ulur pranë Trumpit në Shtëpinë e Bardhë, nga kryeministri i atëhershëm Avdullah Hoti.

“Unë e shoh këtë më shumë si një përpjekje për të bërë një marrëveshje të shpejtë që do të ruante imazhin ndërkombëtar dhe politikën e brendshme të ish-presidentit, në vend që të ndihmonte në fakt Kosovën dhe Serbinë për të ecur përpara”, tha ai nga pozita e kryeministrit Kurti në vitin 2021, duke iu referuar Marrëveshjes së Uashingtonit.

Ai gjithashtu deklaroi në atë kohë se presidenti i SHBA-së Joseph Biden është "ndër liderët më përparimtarë në botë".

Millan Krstiq, docenti në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, thotë për Kosovo online se rezultati i zgjedhjeve amerikane të fituara nga Donald Trump nuk e favorizon Albin Kurtin, duke pasur parasysh se ai ishte qartazi në linjë me kandidaten demokrate.

“Me siguri, ai ka frikë nga përsëritja e skenarit të vitit 2020, kur, pas presionit amerikan të administratës Trump, ai në fakt u zëvendësua dhe në vend të tij erdhi Avdullah Hoti. Por është shumë e diskutueshme nëse kjo do të ndodhë tani. Është e qartë se njerëzit nga mjedisi i Trumpit që konsiderohen si mbajtës të mundshëm të posteve të larta në perspektivë, si Richard Grenell, favorizojnë disa opsione të tjera politike në mesin e shqiptarëve të Kosovës, kryesisht Hashim Thaçin, i cili është në burg për akuzat për krime lufte”, thotë Krstiq.

Sipas vlerësimit të tij, ekziston mundësia që Amerika të rivendosë një rrugë të veçantë në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës në një periudhë më të gjatë kohore, duke mos braktisur zyrtarisht negociatat e zhvilluara me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, por duke shtuar qasjen e saj ndërmjetësuese të ngjashme me atë që ka ekzistuar në vitin 2019 dhe 2020.

Kjo qasje e veçantë ndërmjetësuese, siç shpjegoi Krstiq, ndoshta do të synonte sërish ekonominë dhe atë që quhej "normalizimi ekonomik".

“Në një dialog të tillë të përpiluar ndoshta do të kishte më shumë vend për disa mendime apo zgjidhje “jashtë shabllonit”, që, vëren ai, mbart edhe shanse të caktuara, edhe rreziqe të caktuara”, thekson Krstiq.

Drejtori ekzekutiv i Iniciativës Pupin, Vuk Vellebit, pret që presioni ndaj administratës së Prishtinës nga Amerika, pas inaugurimit zyrtar të presidentit të sapozgjedhur të SHBA-së, Donald Trump, në kuadër të dialogut me Beogradin, të jetë shumë më e madhe dhe se nuk do të tolerojë lëvizjet e njëanshme siç ka qenë deri tani.

“Duke pasur parasysh që Trump dhe njerëzit në mjedisin e tij më të afërt ishin shumë të angazhuar në dialog gjatë mandatit të parë të Trumpit, pres që ai angazhim të vazhdojë edhe në mandatin e dytë, me një ‘fusnotë’ që duhet të kemi parasysh se rrethanat kanë ndryshuar globalisht dhe në Evropë. Në një situatë në të cilën kemi një luftë në Ukrainë dhe një krizë në Lindjen e Mesme, mund të jetë një pyetje nëse Ballkani do të jetë ndër çështjet prioritare me të cilat do të merret Trump”, thotë Vellebit për Kosovo online.

Megjithatë, siç shton ai, një rol të rëndësishëm në administratën amerikane do të ketë edhe Richard Grenell, i cili ishte i dërguari special për Ballkanin Perëndimor, i cili përmendet ose si sekretar i shtetit ose si këshilltar për sigurinë kombëtare që të dyja janë role shumë të rëndësishme, Vellebiti beson se nga ai pozicion do të mund të merret me dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Grenell është një mysafir i mirëpritur në Beograd dhe besoj se do të ketë një ndjeshmëri më të madhe ndaj çështjes së komunitetit serb në Kosovë, por ajo që është edhe më e rëndësishme është se Amerika do të kalojë nga njoftimet në disa veprime më konkrete dhe sanksionime të dëmshme dhe, do të thosha politika antiamerikane dhe antiperëndimore të Albin Kurtit. Prandaj pres që presioni në administratën në Prishtinës të jetë shumë më i madh dhe të mos tolerohen lëvizjet e njëanshme, siç ishte deri më tani”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ekonomia, thotë Vellebit, do të jetë në ballë tani, si dhe gjatë mandatit të parë të Trump dhe përfshirjes së Grenell në dialog.

“Kemi parë shkrime në mediat amerikane dhe vendase për disa projekte që do të bëhen në Beograd, por edhe për disa projekte në bregdetin shqiptar. Prandaj, pres që në rastin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ekonomia të jetë në plan të parë. Mbetet të shihet se si do të zhvillohet dialogu Beograd-Prishtinë në periudhën kombëtare në favor të Beogradit. Mendoj se Serbia ka një mundësi të pozicionohet si një partner i besueshëm dhe i rëndësishëm i Amerikës në rajon dhe se ardhja e Trumpit si president i ardhshëm mund të forcojë marrëdhëniet midis Serbisë dhe Amerikës dhe të rivendosë aleancën që ekzistonte mes Serbisë dhe Amerikës gjatë periudhave më të madha të marrëdhënieve tona diplomatike”, përfundon Vellebit.

Analisti politik Nexhmedin Spahiu ka mendim tjetër se kush do të jetë nën presionin e Uashingtonit në vazhdimin e dialogut.

“Të dyja palët do të jenë nën presion për të arritur një marrëveshje. Me faktin se Prishtina tashmë ka dhënë zotimin e saj me shkrim se nëse Beogradi bën pjesën e vet, edhe Prishtina do të bëjë pjesën e saj”, tha Spahiu për Kosovo online.

I pyetur nëse administrata e re amerikane do të insistojë për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, Spahiu thotë se kjo mund të pritet sepse Komuniteti është pjesë e marrëveshjes.

“Bashkësia e Komunave me shumicë serbe është pjesë e marrëveshjes. Marrëveshja në Bruksel në bazë të planit gjermano-francez është autonomi më e lartë për serbët përmes Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe në këmbim të njohjes së heshtur përmes krijimit të përfaqësive të përhershme diplomatike në Prishtinë dhe Beograd”, tha Spahiu.