Statusi i kandidatit për anëtarësim në BE - Kosova mes dëshirave dhe realitetit

Në rrugën e integrimeve evropiane, Kosova formalisht mbeti në stacionin ku ishte dy vjet më parë kur aplikoi për anëtarësim të plotë në Bashkimin Evropian. Ndonëse zyrtarë të qeverisë së Kosovës, sidomos javët e fundit, thonë se shumë reforma kanë përfunduar dhe se kriteret e nevojshme për t'i dhënë Kosovës statusin kandidat për anëtarësim janë përmbushur, analistët, bashkëbiseduesit të Kosovo online, nuk besojnë se kjo do të ndodhë në një të ardhme të parashikueshme.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Përpara se të vendoset nëse dikujt do t'i jepet statusi i kandidatit për anëtarësim në BE, është e nevojshme të plotësohet Pyetësori i Komisionit Evropian, i cili mund të shtrojë deri në 4000 pyetje në lidhje me respektimin e kritereve politike dhe ekonomike, shkallën e përputhshmërisë së legjislacionit me Rregulloret e BE-së, aftësitë e zbatimit të standardeve evropiane dhe të ngjashme, dhe ai Pyetësor nuk ishte dërguar as në Prishtinë.

Nëse, për shembull, krahasohet me dinamikën e rrugës që Mali i Zi apo Bosnja e Hercegovina kanë përshkuar deri tani, Kosova tashmë është dukshëm prapa. Mali i Zi paraqiti kërkesën e tij për anëtarësim në BE në dhjetor 2008 dhe në korrik 2009 mori një Pyetësor të KE-së me 2,178 pyetje, megjithëse ky numër, duke përfshirë nënpyetjet, ishte dy herë më i madh, ndërsa BeH e mori Pyetësorin (3242 pyetje) dhjetë muaj pasi kishte paraqitur kërkesën e saj për anëtarësim në shkurt 2016.

Nuk ka rrugë të shkurtra në këtë procedurë, kështu që Kosova në fakt do të duhet t'i përveshë mëngët kur të marrë Pyetësorin, sepse marrja e statusit të kandidatit varet nga cilësia e përgjigjeve, prandaj edhe ky formular konsiderohet si një lloj testi.

Kërkesën e Kosovës për anëtarësim në BE e ka dorëzuar kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, më 15 dhjetor 2022 dhe në atë kohë ka vlerësuar se ishte një ditë historike për Kosovën, por edhe “ditë e madhe për demokracinë evropiane”.

Statusi kandidat për anëtarësim në BE aktualisht mbahet nga Serbia, Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Gjeorgjia, Moldavia, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Turqia dhe Ukraina.

Drejtori i Qendrës për Politikë Bashkëkohore dhe redaktori i portalit Europian Western Balkans, Nemanja Todoroviq Shtipllija, thotë për Kosovo online se në rrethanat aktuale nuk e sheh mundësinë që Këshilli i Bashkimit Evropian t'i japë Kosovës statusin e kandidatit për anëtarësimi në BE.

Shtipllija thekson se edhe pse në vitet e mëparshme mund të ishte pritur që Kosova të jetë kandidate për anëtarësim në BE, nuk ka një pasqyrë të qartë për hapat e ardhshëm të Këshillit të BE-së në këtë rast.

“Kjo është për shkak se ka masa kufizuese të BE-së ndaj Kosovës dhe për shkak se ka një ngërç në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ku Kosova qartazi nuk i përmbush të gjitha marrëveshjet nga dialogu. Askush nuk e priste që procesi i dialogut do të zgjaste kaq shumë dhe se nuk do të arrijmë një marrëveshje ligjërisht të detyrueshme. Në anën tjetër, nuk e dimë se çfarë qëndrimi do të mbajnë shtetet anëtare të BE-së që nuk e kanë njohur Kosovën kur të merren vendimet brenda Këshillit. Ndoshta kjo është arsyeja pse ata janë kundër anëtarësimit të saj. Sigurisht, hapi i ardhshëm është që Këshilli t'i japë Kosovës disa udhëzime formale apo joformale në mënyrë që aplikimi për anëtarësim të bëhet i besueshëm”, tregon Shtipllija.

Më vonë, kur Këshilli i BE-së jep dritën jeshile, shton ai, Komisioni Evropian hyn në procesin e analizës nëse Kosova mund të bëhet kandidate për anëtarësim.

“Aty hapi i parë është sigurisht Pyetësori me më shumë se 3000 pyetje që Kosova duhet t'i marrë nga Komisioni Evropian, por nga këndvështrimi i sotëm duket se është herët për të gjitha këto”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Shtipllija thotë gjithashtu se që nga fillimi i agresionit rus kundër Ukrainës, entuziazmi për pranimin e anëtarëve të rinj në BE është rritur mjaft, gjë që ka çuar në faktin se disa vende, disa prej të cilave kanë qenë në proces më gjatë dhe disa më të shkurtër, kanë marrë statusin e kandidatit dhe që realisht presin që kjo të ndodhë edhe në Kosovë, por vëren se ka edhe probleme.

“Qeveria e Kosovës përmend disa suksese në periudhën e kaluar që mund të sjellin që Kosova të marrë pyetësorin e KE-së, por në disa situata ka probleme, siç është rasti me agjendën e reformave. Është e vërtetë që Kosova ka qenë ndër vendet e para që ka dorëzuar agjendën e reformave në KE, por baza e agjendës së reformave, që është qasja në tregun e përbashkët, përmes tregut të përbashkët rajonal, është diçka që është pengesë për Kosovën për momentin. Ne e dimë qëndrimin e Gjermanisë se Kosova nuk i plotëson të gjitha kushtet, gjegjësisht se nuk dëshiron t'i plotësojë të gjitha kushtet për qasje para së gjithash në tregun e përbashkët përmes Cefta-s. Pra, nuk shoh se Kosova mund të këtë lëshime për ndonjë hap të mëtejshëm si integrimi evropian, pra drejt statusit kandidat”, përfundon Shtipllija.

Mesazhet e kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, se është koha e duhur që Kosova të marrë “statusin e merituar kandidat” për anëtarësim në BE, sipas profesorit asistent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, Marko Dashiq, janë të karakter simbolik dhe shërbejnë për të qetësuar publikun e brendshëm, për dhe duke dhënë shenjë se në planin e politikës së jashtme Kosova është e orientuar drejt integrimeve evropiane.

“Kurti me këtë po përpiqet që temën e integrimit evropian të Kosovës ta vendosë në agjendën e mbledhjes së re të Parlamentit Evropian dhe mbledhjes së re të Komisionit Evropian. Mendoj se ai vetë është i vetëdijshëm, si pjesa tjetër e pushtetit politik në Prishtinë, se është e pamundur të pritet ndonjë hap konstruktiv atje, duke qenë se ekzistojnë një sërë parakushtesh për euroatlantik dhe integrim në institucionet e tjera të sistemit ndërkombëtar. Të gjithë e dimë se çfarë ka ndodhur me Këshillin e Evropës dhe të gjithë e dimë se çfarë po ndodh me disa organizata shumëpalëshe rajonale kryesisht ekonomike”, ka thënë Dashiq për Kosovo online.

Siç përfundon ai, gjithçka që ka qenë në nivelin e politikave praktike kohëve të fundit nuk mbështet diçka që është një deklaratë simbolike e Albin Kurtit.

Bashkëpunëtori i Institutit për Shkenca Humane nga Vjena, Ilir Deda, thotë se kërkesa e Kosovës për marrjen e statusit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian aktualisht nuk është në tavolinë në Bruksel, pavarësisht se zyrtarët kosovarë besojnë se ka ardhur momenti.

“Të gjithë mund të presin diçka. Pavarësisht kërkesave të tilla, ka pritshmëri konkrete të Bashkimit Evropian dhe Gjermanisë nga qeveria e Kosovës dhe vendimet që duhet të merren për Samitin e Liderëve të Procesit të Berlinit më 14 tetor, gjë që ndoshta mund të hapë dyert për diskutime shtesë lidhur me kërkesën e Kosovës për anëtarësim në Bashkimin Evropian”, tha Deda për Kosovo online.

Ai ka theksuar se kjo temë ka qenë “pjesë e pakos” nga fillimi i këtij viti, por që Qeveria e Kosovës e ka refuzuar.

“Kjo është shqyrtuar kur ka qenë aktuale çështja e anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës dhe kur Kosovës i është kërkuar që në Gjykatën Kushtetuese të shqyrtohet drafti i Statutit të Asociacionit të Komunave Serbe. Në atë kohë, pjesë e pakos më të gjerë të marrëveshjeve ishte edhe shqyrtimi i vendimit të Bashkimit Evropian për kërkesën e Kosovës për anëtarësim në BE, të cilin Kosova e kishte paraqitur dy vite më parë. Tani nuk është më në tavolinë dhe nuk besoj se për këtë po mendohet brenda BE-së”, tha Deda.